...Đáng chú ý là thời tiết khí hậu, mưa lũ ngày càng diễn biến phức tạp và chỉ tính trong tháng 10, 11 này, mưa lũ liên tục ảnh hưởng trực tiếp tới hàng chục di tích tại Hội An.
Làm gì để bảo vệ di sản Hội An ?
Trong đợt mưa lũ đặc biệt nghiêm trọng tháng 10/2025, đỉnh lũ mới vượt mức lịch sử năm 1964 khoảng 0,12m khiến phố cổ Hội An ngập 1-2m, một số nơi ngập hết mái nhà. Chùa Cầu Hội An - biểu tượng của Di sản văn hóa thế giới phố cổ Hội An, lần đầu ngập sâu nhất, vượt mức đỉnh lũ gần nhất là năm 2007 khoảng 0,2m, là mức cao nhất trong vài chục năm qua.
Theo báo cáo của Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, trong tổng số hơn 1.155 di tích được kiểm tra, phần lớn vẫn an toàn. 30 di tích bị xuống cấp, trong đó 9 di tích xuống cấp nghiêm trọng, 14 di tích xuống cấp nặng, bảy di tích xuống cấp nhẹ.
Trước thực trạng này, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An đã hỗ trợ chống đỡ khẩn cấp cho một di tích (nhà số 23 Tiểu La), vận động 19 chủ di tích tự gia cố, chống đỡ công trình. Với 10 di tích xuống cấp nghiêm trọng, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An đề nghị tu bổ khẩn cấp hoặc hạ giải tạm thời do không còn khả năng bảo đảm an toàn.
Riêng tại Khu phố cổ Hội An hiện có hơn 83% số di tích là nhà ở tư nhân, đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc không gian di sản và đời sống cư dân địa phương. Tuy nhiên, nhiều công trình thiếu hồ sơ pháp lý rõ ràng về quyền sở hữu, trong khi kinh phí tu bổ vượt quá khả năng của người dân, đặc biệt là các hộ sinh sống trong hẻm nhỏ, ít điều kiện kinh doanh.
Nhằm bảo đảm an toàn cho người dân, du khách và bảo tồn tính nguyên gốc của di sản, đại diện Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An kiến nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng xem xét một số giải pháp: Đầu tư tu bổ khẩn cấp các di tích có nguy cơ sụp đổ, với cơ chế hỗ trợ 100% kinh phí cho các công trình có giá trị đặc biệt; ban hành cơ chế hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo (mức hỗ trợ từ 40 đến 100%) đối với di tích trong và ngoài khu phố cổ; thành lập Quỹ bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Đô thị cổ Hội An để kịp thời cứu nguy các di tích xuống cấp; cho phép lập dự án tu bổ khẩn cấp các di tích có nguy cơ sụp đổ; hợp đồng đơn vị tư vấn, viện nghiên cứu đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và thiên tai đến khu di sản, qua đó xây dựng giải pháp bảo tồn bền vững.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Phạm Đức Ấn và đoàn công tác liên ngành của thành phố vừa có cuộc thị sát, kiểm tra thực tế tại một số di tích tại phố cổ Hội An sau đợt mưa lũ lịch sử. Ông Ấn yêu cầu Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp các sở, ngành và địa phương liên quan tiếp tục rà soát, thống kê, đánh giá cụ thể hiện trạng và công năng của từng di tích, trên cơ sở đó đề xuất các phương án bảo tồn, tôn tạo khả thi, phù hợp điều kiện thực tế. Mục tiêu là gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của các di tích, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch.
Di sản thế giới trước thách thức biến đổi khí hậu
Hội An - Di sản Văn hóa Thế giới được UNESCO công nhận từ năm 1999 - là minh chứng sống động cho một thời kỳ hoàng kim của đô thị thương cảng quốc tế sầm uất thế kỷ 16- 18. Trải qua hơn 400 năm thăng trầm, phố cổ Hội An vẫn bảo tồn nguyên vẹn cấu trúc kiến trúc truyền thống, các giá trị văn hóa phi vật thể, phong tục, tập quán và lối sống cộng đồng. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân Hội An, của thành phố Đà Nẵng và cả nước, mà còn là tài sản chung của nhân loại.
Giá trị đặc biệt của Hội An hội tụ ở nhiều phương diện với lịch sử-văn hóa và hàng nghìn di tích kiến trúc cổ; giá trị nhân văn với cộng đồng cư dân hiền hòa, thuần hậu. Đến nay, hàng trăm di tích được trùng tu, tôn tạo; nhiều lễ hội truyền thống được khôi phục và duy trì.
Nhiều công trình mang giá trị kiến trúc-lịch sử đặc biệt như: Chùa Cầu, đình Cẩm Phô, đình Cẩm Nam, đình An Hội, nhà thờ Tộc Trần, nhà thờ Tộc Lê, các hội quán Phúc Kiến, Triều Châu, Quảng Triệu, các ngôi nhà cổ tại đường Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng…
Ông Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân phường Hội An cho biết: Bên cạnh những kết quả nổi bật nêu trên, Hội An đang đối diện không ít thách thức, áp lực từ lượng khách du lịch tăng nhanh, nguy cơ thương mại hóa di sản, tác động khắc nghiệt của biến đổi khí hậu, nguồn lực bảo tồn hạn chế và sự phối hợp liên kết vùng đôi khi chưa đồng bộ. Vì vậy, phải có giải pháp căn cơ, đồng bộ và bền vững.
Chính quyền xác định giai đoạn 2025- 2030 là bảo tồn nguyên vẹn giá trị nổi bật toàn cầu của di sản Hội An; gắn bảo tồn với phát triển bền vững, bảo vệ toàn diện không gian di sản và tăng cường liên kết với các phường, xã lân cận để mở rộng không gian và sản phẩm du lịch.
Ông Nguyễn Đức Bình đề xuất cần ban hành cơ chế tài chính đặc thù cho bảo tồn di sản Hội An, cụ thể: Thành lập Quỹ Bảo tồn Di sản Hội An trực thuộc Ủy ban nhân dân thành phố, có nguồn thu từ vé tham quan phố cổ, đóng góp tự nguyện của tổ chức-cá nhân, hỗ trợ của doanh nghiệp, viện trợ quốc tế và ngân sách nhà nước.
Hỗ trợ đầu tư hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe và xử lý môi trường là giải pháp then chốt nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn di sản và đáp ứng nhu cầu phát triển du lịch bền vững của Hội An.
Bên cạnh đó, cần tăng cường phân cấp, ủy quyền cho phường Hội An trong quản lý di sản. Đặc biệt trong quy trình phê duyệt, giám sát và triển khai các hoạt động trùng tu, sửa chữa di tích ở quy mô vừa và nhỏ trên cơ sở tuân thủ quy hoạch bảo tồn và hướng dẫn chuyên môn của các cơ quan chức năng.
Tăng cường kiểm tra, giám sát định kỳ và đột xuất đối với các công trình trong khu vực di sản và vùng đệm; yêu cầu phục hồi nguyên trạng với những trường hợp vi phạm.
Ứng dụng công nghệ số trong theo dõi biến động không gian di sản và ban hành quy định chi tiết về quản lý kiến trúc và cảnh quan, bao gồm chiều cao công trình, màu sắc, vật liệu, biển hiệu… bảo đảm thống nhất với không gian di sản.
Di sản Văn hóa Thế giới Đô thị cổ Hội An là di sản sống. Đây được xem là giá trị cốt lõi, then chốt trong phát triển du lịch của thành phố Đà Nẵng hiện nay. Chính vì vậy mỗi một quyết sách ban hành cho Hội An, cần đặt lên trên điều kiện thực tế và tính toán cẩn trọng trong điều kiện biến đổi khí hậu khắc nghiệt như hiện nay.
