Nhận diện một số hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến tài sản mã hóa

Bước chuyển tư duy quản lý nhà nước, hướng tới mục tiêu chiến lược là đưa tài sản mã hóa vào khung pháp lý chính thức nhằm phòng, chống hiệu quả các hành vi vi phạm pháp luật và phát triển bền vững thị trường.

Tài sản mã hóa là một lĩnh vực rất mới, tiềm ẩn nguy cơ và thách thức trực tiếp đến công tác bảo đảm an ninh trật tự. Qua rà soát, tổng kết của lực lượng chức năng, nổi lên một số hành vi vi phạm pháp luật với tính chất nguy hiểm, xuyên quốc gia, tập trung vào 04 nhóm hành vi vi phạm pháp luật cần nhận diện.

Hành vi sử dụng mạng Internet nhằm chiếm đoạt tài sản

Hành vi này thường được thực hiện thông qua ba hoạt động điển hình: Huy động vốn đầu tư dự án không có thật; sử dụng hệ thống các tài khoản ma (BOT) can thiệp, thao túng giá; phát tán mã độc và tấn công hệ thống công nghệ để đòi tiền chuộc.

Đối với hoạt động huy động vốn đầu tư dự án không có thật, tội phạm sử dụng mô hình đa cấp núp bóng doanh nghiệp quốc tế để đầu tư vào các dự án kinh doanh tài sản mã hóa ảo. Để tạo lòng tin, chúng tạo token, xây dựng website, ứng dụng (App), đưa ra "bản cáo bạch" công bố chính sách phát triển của dự án, quảng bá lợi nhuận "khủng", hứa hẹn lãi suất cao và hoa hồng tuyến dưới, kết hợp cùng "hợp đồng thông minh" giả và các KOL (người có sức ảnh hưởng), chuyên gia "giả" (tội phạm thuê người nước ngoài đóng giả là chuyên gia quốc tế) lợi dụng hình ảnh, uy tín để tạo dựng niềm tin.

Một vụ án điển hình là đường dây huy động token FTXF do đối tượng Trần Nam Chung (sinh năm 1986, trú tại phường Hà Đông, TP. Hà Nội) cầm đầu, đã thực hiện các hành vi phạm tội như thuê lập trình viên viết smart contract phát hành token FTXF, tạo website sàn giao dịch, sàn đấu giá ngược có cài bot thao túng giá để tạo thanh khoản giả, quảng bá FTXF do đội ngũ kỹ thuật Vương Quốc Anh phát triển, vẽ hệ sinh thái ảo trên giấy (sàn phi tập trung, mạng xã hội doanh nghiệp, cổng thanh toán...), tổ chức nhiều hội thảo, lớp học tài chính để thu hút nhà đầu tư. Khi nhà đầu tư đã mua và nắm giữ token, nhóm đối tượng bán xả số lượng lớn khiến đồng FTXF mất giá hoàn toàn, không còn thanh khoản. Đây là hành vi xả thảm (rug pull) kinh điển. Tổng số tiền chiếm đoạt của vụ án lên tới hàng chục tỷ đồng.

Đối với hành vi sử dụng hệ thống các tài khoản ma (BOT) can thiệp, thao túng giá, quy trình thường trải qua 4 bước.

Đối với hình thức phát tán mã độc, tấn công hệ thống đòi tiền chuộc, tội phạm sẽ phát tán mã độc hoặc sử dụng không gian mạng tấn công vào hệ thống công nghệ của các tổ chức lớn (ngân hàng, công ty tài chính, công ty chứng khoán...). Chúng thực hiện mã hóa dữ liệu hoặc làm tê liệt hoạt động của hệ thống nhằm mục đích "đòi tiền chuộc" bằng tài sản mã hóa.

Điển hình là vụ án, tháng 7/2024, Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố 04 đối tượng do Nguyễn Đức Hùng cầm đầu. Nhóm đối tượng đã truy cập trái phép tài khoản Binance của người dùng. Gắn SIM rác và tài khoản ngân hàng không chính chủ để ẩn danh, đăng bán USDT giá thấp để dụ nạn nhân. Chúng giả vờ giao dịch lỗi và yêu cầu nạn nhân quét mã QR độc hại, rồi chiếm quyền kiểm soát tài khoản và rút sạch tiền điện tử của nạn nhân.

Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản mã hóa

Phương thức chính của tội phạm bao gồm việc lập các hội nhóm mạng xã hội ảo (Zalo, Telegram, Facebook) dụ dỗ bị hại làm nhiệm vụ đơn giản (xem bài báo, video,…) nhận thưởng tài sản mã hóa, yêu cầu bị hại cung cấp thông tin ví tài sản mã hóa cá nhân để "nhận thưởng", từ đó truy cập trái phép và chiếm đoạt toàn bộ tài sản. Chúng sử dụng tài khoản "chim mồi" để tương tác, đưa hình ảnh "khoe" nhận được nhiều tài sản mã hóa nhằm tạo niềm tin.

Bên cạnh đó là thủ đoạn giả mạo thương hiệu lớn, xây dựng website giả mạo các ngân hàng, quỹ đầu tư quốc tế, sàn giao dịch uy tín. Mạo danh nhân viên hỗ trợ liên lạc yêu cầu cung cấp thông tin ví hoặc lừa click đường link độc hại, cài app chứa virus. Gửi email, tin nhắn cảnh báo giả để lấy OTP, mã xác thực hai lớp (2FA) nhằm chiếm đoạt tài sản.

Các vụ án điển hình bao gồm vụ sàn tiền ảo Matrix Chain chiếm đoạt hơn 10.000 tỷ đồng của 138.000 tài khoản; vụ lừa đảo Bitcoin xuyên quốc gia qua app UNISAT tại Đồng Nai (2025) chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng và vụ án liên quan đến dự án tiền số Antex của Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình) với hành vi tự động rút tiền từ 30.000 ví nhà đầu tư, chiếm đoạt số tiền đặc biệt lớn.

Hành vi rửa tiền và trốn thuế thông qua tài sản mã hóa

Tội phạm sử dụng lợi dụng tài sản mã hóa để rửa tiền, sử dụng dịch vụ MIXER (dịch vụ trộn coin "sạch" và coin "bẩn") để chuyển đổi qua nhiều nền tảng Blockchain. Chia nhỏ giao dịch hoặc sử dụng ví tài sản mã hóa nước ngoài để cắt đứt vết truy dấu của cơ quan chức năng, che giấu nguồn gốc. Chuyển tiền thông qua các hợp đồng dịch vụ "ảo", thành lập các công ty vỏ bọc nhằm hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp

Về trốn thuế, chúng lợi dụng tính ẩn danh để không kê khai hoặc kê khai gian dối doanh thu phát sinh từ giao dịch tài sản mã hóa. Thực hiện các giao dịch không xuất hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Sử dụng tài khoản cá nhân nhận tiền thanh toán nhằm không kê khai hoặc kê khai thấp hơn thực tế. Mua bán trái phép hóa đơn GTGT để hợp thức hóa, nâng khống giá trị đầu vào nhằm trốn thuế.

Các vụ án điển hình liên quan gồm chuyên án Công an thành phố Hà Nội triệt phá hệ thống rửa tiền 777pay thuộc tổ chức Jinbian (trụ sở tại Phnompenh, Campuchia) và chuyên án Công an tỉnh Quảng Nam phát hiện, điều tra hành vi phạm pháp của đối tượng Lâm Thị Ngọc Loan (sinh năm 1982). Đối tượng đã giúp nhóm người Trung Quốc chuyển hơn 8.000 tỷ đồng thu lợi bất chính qua biên giới bằng cách quy đổi sang tài sản mã hóa USDT.

Hành vi tiêu cực, trục lợi trong công tác cấp phép và quản lý thuế

Có thể thấy, tội phạm liên quan đến tài sản mã hóa đang là một thực trạng hiện hữu trực tiếp, gây hệ lụy nghiêm trọng đến đời sống nhân dân và trật tự quản lý kinh tế. Cuộc chiến, đấu tranh, phòng, chống tội phạm này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa lực lượng công an, các cơ quan quản lý nhà nước và truyền thông. Sự chủ động nhận diện hành vi hôm nay góp phần để chúng ta xây dựng một thị trường tài sản mã hóa an toàn, lành mạnh.