Tiếng sáo khi thì vút lên như cánh chim đại bàng lướt giữa mây ngàn, khi du dương, khoan thai như dòng suối uốn lượn làm duyên giữa rừng cùng những thế võ khi cương, khi nhu với những chiêu thức khác nhau của võ sư Trịnh Như Quân. Bài võ "Bóng trăng Phồn Xương" độc đáo có sự kết hợp của cây sáo vừa tạo nhạc, vừa làm vũ khí.
Trở lại hơn trăm năm trước, năm 1884, cuộc khởi nghĩa Yên Thế nổ ra, các anh hùng hào kiệt tụ hội về dưới cờ của thủ lĩnh nghĩa quân Đề Nắm, sau là Đề Thám, mang theo nhiều loại vũ khí. Có khi là cái trâm cài đầu của phụ nữ, đôi đũa cả của bà Ba… Độc đáo nhất là bài võ sáo của cây sáo sắt (thiết địch). Vì sáo làm bằng sắt nên khi xung trận làm vũ khí có tính sát thương cao. Khi nguy hiểm, tiếng sáo cất lên báo cho nghĩa quân biết. Khi hội hè giữa những kỳ hòa hoãn của nghĩa quân với thực dân Pháp, tiếng sáo lại như tiếng lòng của những người anh hùng áo vải yêu hòa bình nhưng cương quyết vùng lên chiến đấu, một tấc đất không để vào tay kẻ thù…
Hết bài quyền, võ sư Trịnh Như Quân trò chuyện cùng chúng tôi: Như một cái duyên, năm 1991, trong một lần đi sưu tầm các thế võ cổ truyền, ông đã gặp cụ Triệu Quốc Úy ở bản Rừng Phe xã Tam Tiến, truyền nhân cuối cùng của bài võ sáo "Bóng trăng Phồn Xương". Thế là xa gia đình ở TP Bắc Giang, mất hàng năm trời học hỏi, võ sư Trịnh Như Quân đã lĩnh hội đầy đủ, thuần thục bài võ sáo 54 động tác với các thế võ khác nhau, các chiêu thức khi cương, khi nhu, khi phòng, khi thủ. Tháng 6/2008, với bài võ sáo độc đáo này, ông đã được trao Giải nhì tại liên hoan điện ảnh và truyền hình thể thao quốc tế FTCTS Việt Nam.
Những năm đó, như một con thoi, võ sư Trịnh Như Quân khi ở quê nhà Bắc Giang lúc lại lên Yên Thế, mở các lớp dạy võ sáo. Tháng 1/2008, Trường tiểu học thị trấn Cầu Gồ thành lập câu lạc bộ võ thuật, trong đó có một số chiêu thức môn võ sáo thu hút 100 em tham gia. Nhận thấy bài võ sáo là một nét đẹp dân gian độc đáo, Tổ nghiên cứu, biên soạn tài liệu môn võ sáo Yên Thế được thành lập, có nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, hệ thống hóa các tư liệu liên quan đến võ sáo Yên Thế, chủ trì, phối hợp với các cơ quan chuyên môn của tỉnh tổ chức xây dựng, hoàn thiện bộ tài liệu về võ sáo Yên Thế. Đến nay, Tổ đã sưu tầm 50 tài liệu, bài báo, phóng sự, 21 video, 20 bài viết chuyên khảo, tiếp nhận nguồn tư liệu do võ sư Trịnh Như Quân cung cấp. Tổ chức phỏng vấn, ghi hình nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nhân chứng và hoạt động luyện tập, biểu diễn võ sáo tại địa phương. Tại tuần lễ hội Yên Thế từ ngày 11 đến 18/3/2026, đông đảo du khách thập phượng rất ấn tượng với màn biểu diễn võ sáo của 300 học sinh Trường THCS Hoàng Hoa Thám. Tại tuần lễ hội mùa hè xanh tổ chức từ 29/6 đến 6/7/2026, cuộc thi biểu diễn võ sáo có sự tham gia của 11 câu lạc bộ (CLB) võ sáo đến từ 11 trường tiểu học, THCS, TH&THCS, PTDTNT với hơn 300 học sinh tham gia.
Vừa qua, từ ngày 12 đến 21/9, 40 thành viên của các CLB võ sáo Yên Thế, giáo viên âm nhạc của các trường trên địa bàn xã được võ sư Trịnh Như Quân hướng dẫn kiến thức, động tác bài võ sáo “Bóng trăng Phồn Xương”, Thạc sĩ Tống Văn Huề, giảng viên Trường cao đẳng văn hóa Bắc Ninh truyền đạt những kiến thức, kỹ thuật cơ bản về sáo trúc và nhạc lý.
Đồng chí Thân Hải Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã cho biết: Yên Thế đang từng bước đưa võ sáo trở thành hoạt động văn hóa thường xuyên trong cộng đồng, phát huy giá trị võ sáo gắn với văn hóa, giáo dục và du lịch. Các trường học, thôn, bản, CLB võ sáo… tăng cường phối hợp truyền dạy, luyện tập, biểu diễn và quảng bá môn võ truyền thống, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần thượng võ và bồi đắp niềm tự hào về quê hương Yên Thế.
