Nhiệm vụ cấp bách
Trong y tế, đơn thuốc có ý nghĩa rất quan trọng cả về chuyên môn (chỉ định điều trị, hướng dẫn liều dùng, cách dùng, khoảng thời gian dùng thuốc sao cho hiệu quả điều trị cao nhất và bảo đảm an toàn cho người bệnh...), lẫn kinh tế (làm cơ sở để tính chi phí điều trị, bảo hiểm y tế) và pháp lý (căn cứ để giải quyết các khía cạnh pháp lý của hoạt động khám, chữa bệnh và hành nghề dược, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến thuốc độc, thuốc gây nghiện và tai biến y khoa...).
Để phân biệt được thuốc nào là thuốc kê đơn, Bộ Y tế đã quy định cụ thể cách ghi nhãn thuốc đối với thuốc kê đơn tại Thông tư số 0l/2018/TT-BYT ngày 18-1-2018: Trên nhãn bao bì phải ghi ký hiệu “Rx” tại góc trên bên trái của tên thuốc và dòng chữ “Thuốc kê đơn”; Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc: phải ghi ký hiệu “Rx” tại góc trên bên trái của tên thuốc, ghi dòng chữ “Thuốc này chỉ dùng theo đơn thuốc”.
Tuy nhiên, theo PGS, TS Lương Ngọc Khuê, Cục trưởng Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc ở Việt Nam đang xảy ra tình trạng lạm dụng kháng sinh, thuốc tiêm, vitamin, kê quá nhiều thuốc cho một đơn thuốc.
Kết quả khảo sát về việc bán thuốc kháng sinh ở các cơ sở bán lẻ thuốc ở vùng nông thôn và thành thị các tỉnh phía bắc cho thấy, nhận thức về kháng sinh và kháng kháng sinh của người bán thuốc và người dân còn thấp, đặc biệt ở vùng nông thôn. Phần lớn kháng sinh được bán mà không có đơn 88% (thành thị) và 91% (nông thôn). Kháng sinh đóng góp 13,4% (ở thành thị) và 18,7% (ở nông thôn) trong tổng doanh thu của cơ sở bán lẻ thuốc. Tuy nhiên, vấn đề kháng thuốc kháng sinh ở Việt Nam đang ngày càng trở nên trầm trọng, đáng báo động, đặc biệt nhiều vi khuẩn kháng với nhiều loại kháng sinh.
Xuất phát từ thực trạng đó, Bộ Y tế đã xây dựng Đề án “Tăng cường kiểm soát kê đơn thuốc và bán thuốc kê đơn giai đoạn 2017-2020” (Quyết định số 4041/QĐ-BYT ngày 7-9-2017) với mục tiêu nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, nâng cao trách nhiệm của cán bộ y tế, đặc biệt là người kê đơn thuốc và bán lẻ thuốc trong việc thực hiện quy định của pháp luật về kê đơn thuốc và bán thuốc kê đơn trọng tâm là kháng sinh, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm khắc đối với các vi phạm qua đó góp phần giảm lạm dụng thuốc, sử dụng thuốc không hợp lý và tình trạng kháng kháng sinh.
Thứ trưởng Y tế Trương Quốc Cường cho biết, tăng cường kiểm soát kê đơn thuốc và bán thuốc kê đơn là nhiệm vụ rất cấp bách của ngành y tế, nếu chậm thì nhân dân và ngành y tế sẽ chịu hậu quả nặng nề của việc sử dụng kháng sinh không hợp lý. Trong nhiều năm qua, thế giới không phát minh ra được kháng sinh mới.
Tăng cường kiểm tra, kiểm soát
Cả nước hiện có 12.734 nhà thuốc tư nhân, 1.200 nhà thuốc trong các cơ sở KCB. Việc ứng dụng công nghệ thông tin quản lý bán thuốc, kê đơn sẽ giúp bảo đảm kiểm soát xuất xứ, giá cả thuốc được mua vào, bán ra ở mỗi nhà thuốc trên toàn quốc... Tuy nhiên, theo ông Vũ Tuấn Cường, Cục trưởng Quản lý Dược (Bộ Y tế), việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT), kết nối mạng đối với các nhà thuốc có thể gặp một số khó khăn. Các cơ sở tham gia hệ thống phải có điều kiện để kết nối mạng như trang bị máy tính có kết nối mạng; nhân sự phải được đào tạo, tập huấn. Việc triển khai sẽ phát sinh chi phí nên các đơn vị sẽ thiếu thiện chí; việc kết nối trong lĩnh vực dược cần có sự đồng bộ với các lĩnh vực khác như thuế khoán, thanh tra, kiểm tra.
Giai đoạn 2017-2018, Bộ Y tế phối hợp Sở Y tế triển khai thí điểm Đề án tại Nam Định, Vĩnh Phúc, Đà Nẵng, Cần Thơ. Giai đoạn hai (2018-2020), ngành y tế mở rộng Đề án tăng cường kiểm soát kê đơn thuốc và bán thuốc kê đơn trên toàn quốc. Theo đó, Bộ Y tế đặt mục tiêu hết năm 2018 toàn quốc phải kết nối mạng tất cả các nhà thuốc, năm 2019 là hệ thống các quầy thuốc, đến năm 2020 là kết nối mạng tất cả các tủ thuốc.
Theo ông Vũ Tuấn Cường, quy định các nhà thuốc phải có thiết bị và triển khai ứng dụng CNTT và kết nối mạng bảo đảm kiểm soát xuất xứ, giá cả nguồn gốc thuốc mua vào, bán ra là quy định bắt buộc. Vì vậy, nhà thuốc nào không chấp hành là vi phạm và sẽ bị xử lý.
“Hiện nay, Nghị định 176/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đang được sửa đổi, Bộ Y tế sẽ rà soát, bổ sung những hành vi vi phạm trong việc không chấp hành triển khai CNTT, kết nối mạng với mức phạt đủ sức răn đe: Ngoài xử phạt bằng tiền, còn bổ sung hình thức xử phạt như tước giấy chứng nhận điều kiện kinh doanh dược, tước chứng chỉ hành nghề dược”, ông Cường cho biết.
Bên cạnh đó, các nhà thuốc trong quá trình hoạt động, ngoài việc định kỳ phải kiểm tra, thẩm định việc đáp ứng thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc ba năm/lần, còn phải chịu sự kiểm tra đột xuất, hoặc kiểm tra theo kế hoạch của các cơ quan chức năng như Bộ Y tế, Sở Y tế, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, quản lý thị trường...
