Suốt nhiều năm, câu chuyện "thật - giả" không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng đến uy tín của cả ngành yến. Trong cuộc chiến ấy, cách các thương hiệu lựa chọn xây dựng niềm tin bằng chuỗi giá trị minh bạch và những tiêu chuẩn quốc tế không chỉ là lời giải cho riêng mình, mà còn gợi mở hướng đi để một sản vật quốc gia khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu.
Từ câu chuyện của một doanh nghiệp
Thách thức lớn nhất của ngành khai thác, chế biến yến sào hiện nay không chỉ ở sản lượng, mà còn làm sao để thị trường nhận diện được giá trị thật của sản phẩm. Đó cũng là điều khiến doanh nhân Bùi Thị Hương, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TNHH Helen Solar trăn trở khi nhiều năm lần theo đường bay của chim yến. Theo bà Hương, nếu thiên nhiên tạo nên sản vật thì chuỗi giá trị mới quyết định số phận của thương hiệu. Năm 2018, những nhà yến đầu tiên được xây dựng tại vịnh Cam Ranh. Từ đó, “khu vườn gọi yến về” dần hình thành, không chỉ để chủ động nguồn nguyên liệu, mà quan trọng hơn là đặt nền móng cho việc truy xuất nguồn gốc ngay từ đầu vào.
Trong bối cảnh cạnh tranh dựa vào tiêu chuẩn, doanh nghiệp không chỉ bán một sản phẩm mà phải chứng minh được toàn bộ hành trình hình thành sản phẩm ấy. Nhưng nguyên liệu tốt mới chỉ là bước đầu. Giá trị của tổ yến có được giữ lại hay không còn phụ thuộc vào bàn tay người thợ, tri thức của nhà khoa học, công nghệ chế biến và hệ thống quản trị chất lượng phía sau. Vì vậy, sau những nhà yến đầu tiên là quá trình đầu tư nhà máy, hoàn thiện quy trình sản xuất. Thậm chí Helen Solar đã từng ba lần thay đổi dây chuyền công nghệ để tìm cách không làm bẻ gãy phân tử protein, giữ nguyên giá trị dinh dưỡng của tổ yến.
Một chuỗi giá trị chỉ thật sự có ý nghĩa khi được thị trường thừa nhận. Những năm gần đây, cùng với xu hướng phát triển thị trường Halal toàn cầu, Việt Nam cũng xác định đây là một hướng đi quan trọng nhằm mở rộng không gian xuất khẩu. Với ngành yến, Halal không đơn thuần là "tấm vé" để tiếp cận cộng đồng Hồi giáo, mà ngày càng được nhìn nhận như một hệ thống chuẩn mực giúp doanh nghiệp củng cố tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc. Bà Bùi Thị Hương chia sẻ, khó khăn nằm ở việc phải rà soát lại toàn bộ chuỗi giá trị đã xây dựng. Đối với các sản phẩm yến chưng kết hợp cùng saffron, đông trùng hạ thảo, nhân sâm hay hạt sen..., phải chứng minh mọi nguyên liệu đầu vào đều đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn Halal. Sau gần một năm điều chỉnh, Yến Helen đã chính thức trở thành doanh nghiệp đầu tiên được Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia (HALCERT), Bộ Khoa học và Công nghệ cấp chứng nhận Halal.
Đến bài toán thương hiệu quốc gia
Theo nhiều chuyên gia, với những sản vật có giá trị cao như yến sào, đầu tư vào các tiêu chuẩn quốc tế chính là giải pháp bảo vệ uy tín ngành hàng trước tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh. Ông Ramlan Bin Osman, Giám đốc HALCERT cho rằng: Bản chất của Halal là một hệ thống quản trị chất lượng, đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi sản xuất, từ nguồn nguyên liệu, nhà xưởng, thiết bị đến quy trình chế biến và truy xuất nguồn gốc. Với ngành yến, đây cũng là khâu khó nhất, bởi chỉ cần một mắt xích không bảo đảm tính minh bạch, toàn bộ chuỗi giá trị đều bị ảnh hưởng. Chính vì vậy, những doanh nghiệp lựa chọn theo đuổi tiêu chuẩn Halal như Yến Helen phải chấp nhận một quá trình chuẩn hóa toàn diện đáp ứng yêu cầu của Halal.
Việc theo đuổi tiêu chuẩn Halal không chỉ mở thêm cánh cửa vào thị trường Hồi giáo mà còn tạo lợi thế cạnh tranh tại nhiều thị trường quốc tế khác. Vì thế câu chuyện của Yến Helen, với dấu mốc được vinh danh là Thương hiệu Yến xuất sắc nhất châu Á tại giải thưởng Asia Excellent Brand 2026 mới đây không chỉ dừng ở thành công của một doanh nghiệp. Điều đáng suy ngẫm hơn là bài học về việc thiên nhiên có thể tạo nên sản vật, nhưng chỉ những tiêu chuẩn được quốc tế công nhận và một thương hiệu được xây dựng bằng niềm tin mới có thể đưa sản vật ấy đi xa trên thị trường toàn cầu.
PGS, TS Đinh Công Hoàng, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhận định: "Một quốc gia không được nhớ đến chỉ vì có sản vật quý, mà vì biết biến sản vật ấy thành biểu tượng của chất lượng và niềm tin. Với yến Việt, đó không thể là hành trình của riêng một doanh nghiệp, mà phải là sự chung sức của cả hệ sinh thái, từ doanh nghiệp, giới khoa học đến cơ quan quản lý. Chỉ khi chuỗi giá trị được chuẩn hóa, chất lượng được kiểm chứng và niềm tin được tích lũy, thương hiệu yến Việt mới có thể vươn ra thế giới bằng chính giá trị của mình".
