Đại dịch Covid-19 được xem như “phép thử lịch sử” buộc hệ thống giáo dục Việt Nam phải chuyển dịch nhanh chóng sang không gian kỹ thuật số. Từ đó, hạt mầm của mô hình “trường học ảo” đã được gieo. Từ năm học 2024-2025, Thành phố Hồ Chí Minh đã công nhận 100 trường học số, ứng dụng bảng tương tác, LMS, sổ đầu bài và học bạ điện tử. Đến năm học 2025-2026, 100% cơ sở giáo dục toàn thành phố sẽ sử dụng sổ đầu bài số và ký số điện tử, đánh dấu bước chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục.
“Với quy mô hơn 3.500 trường công lập sau khi sáp nhập cùng Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh đặt chỉ tiêu đến hết năm 2030 sẽ có 1.000 trường học số, chiếm tỷ lệ 1/3 tổng số trường học toàn Thành phố”, ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cho biết. Đây không đơn giản là con số mà là lời cam kết đưa thế hệ trẻ thành phố tiếp cận nền giáo dục của tương lai.
Tại Trường Tiểu học Phú Thọ, thầy Nguyễn Hữu Trí là một trong những người đầu tiên ứng dụng AI như ChatGPT và Gemini để trò chơi hóa môn toán, tạo bài tập theo năng lực từng học sinh và hệ thống huy hiệu khích lệ. AI còn phân tích bài làm theo thời gian thực, giúp giáo viên nhanh chóng nhận diện lỗi sai của từng em và điều chỉnh cách dạy hiệu quả hơn, điều mà trước đây một giáo viên phải quan sát và ghi nhớ thủ công cho cả lớp khoảng 40 học sinh.
Một điểm nổi bật của mô hình trường học số tại thành phố là mở rộng không gian học tập vượt ra ngoài lớp học và biên giới quốc gia. Thí dụ, từ học kỳ II năm học 2024-2025, học sinh lớp 4 Trường tiểu học Nguyễn Thái Học đã có các tiết học trực tuyến định kỳ với Trường tiểu học Dongsan (Hàn Quốc).
Ở cấp đại học, nhóm nghiên cứu tại Trường đại học Bách khoa (Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) phát triển trợ lý ảo dùng Mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), đồ thị tri thức (Knowledge Graph) và RAG để hỗ trợ sinh viên tra cứu học vụ. Hệ thống không chỉ trả lời câu hỏi mà còn phát hiện “lỗ hổng ý định” trong trao đổi để liên tục cải thiện độ chính xác. PGS, TS Bùi Hoài Thắng, một trong những người chủ trì nghiên cứu, đánh giá: Trợ lý ảo giáo dục thế hệ mới không chỉ thay thế FAQ tĩnh mà còn “thúc đẩy sự tham gia và tự chủ của người học bằng cách cung cấp hỗ trợ và phản hồi được tùy chỉnh trong quá trình học”.
Với thế hệ học sinh lớn lên cùng công nghệ, những trải nghiệm mới lạ với lớp học ảo, robot thông minh mang lại sự hào hứng đặc biệt. Tuy nhiên, việc triển khai trường học số tại thành phố vẫn gặp không ít khó khăn: hạ tầng mạng chưa đồng đều, nhiều giáo viên chưa quen phương pháp mới và không phải gia đình nào cũng có thiết bị, internet ổn định. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cảnh báo nguy cơ khoảng cách số, yêu cầu bảo đảm an toàn môi trường học tập trực tuyến và cơ hội tiếp cận công bằng cho mọi học sinh.
Tại các cơ sở giáo dục liên kết quốc tế như Trường British Vietnamese International School, mô hình “Virtual School” đã được vận hành cho cấp trung học cơ sở. Thông qua nền tảng học tập bảo mật, học sinh được tham gia các giờ học trực tiếp với giáo viên xen kẽ với thời gian tự học qua tài liệu số tương tác, kết hợp linh hoạt giữa giảng dạy trực tuyến và trực tiếp.
