Thực tế, khi quy mô người nộp thuế gia tăng mạnh, việc quản lý nghĩa vụ tài chính đối với ngân sách nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một bài toán không nhỏ, đặc biệt với các khoản nợ kéo dài hoặc phát sinh ở những người nộp thuế có tình trạng hoạt động không ổn định. Cụ thể, theo số liệu quản lý thuế, ngay từ tháng 1/2026, Thành phố Hồ Chí Minh có tới 2.131 người nộp thuế còn nợ tiền thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước, với tổng số tiền hơn 11.177 tỷ đồng. Tháng 3/2026, số người nộp thuế còn nợ tiếp tục tăng mạnh lên 4.605 trường hợp, với tổng số tiền hơn 14.965 tỷ đồng…
Diễn biến này minh chứng áp lực quản lý nợ thuế ngày càng lớn, nhất là khi số lượng người nộp thuế trên địa bàn rất nhiều và không ngừng mở rộng. Mặt khác, tình trạng người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký hoặc ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế đã khiến công tác quản lý và thu hồi nợ thuế trở nên ngày càng phức tạp. Tới tháng 6/2026, Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đã ghi nhận tới 7.195 người nộp thuế thuộc hai nhóm này vẫn còn nợ tiền thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước. Khi người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, việc liên hệ, xác minh tình trạng hoạt động hay thực hiện các biện pháp đôn đốc thu hồi nợ trở nên khó khăn hơn.
Bài toán vì thế không chỉ nằm ở việc thu được bao nhiêu tiền nợ, mà còn là làm thế nào để cơ quan Thuế có thể nhận diện sớm khoản nợ, xác định đúng tình trạng của người nộp thuế và lựa chọn phương thức đôn đốc phù hợp.
Từ yêu cầu thực tế, theo ông Nguyễn Hoa Bắc, Trưởng phòng Quản lý dữ liệu và quản lý rủi ro, Thuế Thành phố Hồ Chí Minh, cơ quan thuế Thành phố đang từng bước ứng dụng AI vào công tác quản lý thuế, chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Một trong những ứng dụng đáng chú ý là tổng đài tự động sử dụng AI để đôn đốc nộp thuế qua nền tảng số. Đồng thời ghi nhận phản hồi, thời gian cam kết thực hiện nghĩa vụ và cập nhật kết quả xử lý vào hệ thống quản lý.
Ông Bắc chia sẻ, phương thức này có khả năng xử lý khối lượng lớn thông tin theo một quy trình thống nhất. Thay vì công chức thuế phải lần lượt thực hiện những cuộc gọi nhắc nợ, một phần công việc lặp lại có thể được hệ thống tự động hóa, giúp thông tin đến người nộp thuế nhanh và đồng thời hơn. Qua đó, doanh nghiệp và người dân có thể chủ động sắp xếp nguồn tiền, nộp thuế đúng hạn và hạn chế các rủi ro phát sinh do chậm thực hiện nghĩa vụ.
Tuy nhiên, theo ông Đoàn Minh Dũng, Trưởng Thuế Thành phố Hồ Chí Minh, các ứng dụng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, một “trợ lý số”, hỗ trợ xử lý những công việc có khối lượng lớn và tính lặp lại cao chứ không nhằm thay thế công chức thuế. “Sử dụng hiệu quả AI sẽ giúp cán bộ thuế có thêm thời gian phân tích hồ sơ, đánh giá rủi ro, xử lý các khoản nợ phức tạp và trực tiếp hỗ trợ người nộp thuế. Nhưng sự tâm huyết của đội ngũ cán bộ công chức thuế, tính chính xác của dữ liệu và sự hài lòng của người dân mới là thước đo cuối cùng”, ông Đoàn Minh Dũng nhấn mạnh.
