Những con số về cấp cứu ngoại viện
Hiện nay, nhu cầu cấp cứu trước viện tại nước ta ngày càng lớn, trong khi năng lực đáp ứng ở nhiều nơi còn phân tán, chưa đồng đều, thiếu kết nối giữa điều phối, vận chuyển, tiếp nhận và xử trí ban đầu. Theo thống kê, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 222 nghìn trường hợp đột quỵ, nhưng phần lớn người bệnh chưa được tiếp cận kịp thời với hệ thống cấp cứu. Chỉ có khoảng 23,2% số bệnh nhân đến cơ sở y tế trong vòng 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng - khoảng “thời gian vàng” để can thiệp hiệu quả. Bên cạnh đó, chỉ khoảng 20% người bệnh được vận chuyển đến bệnh viện bằng hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp.
Không chỉ đột quỵ, nhiều tình huống khẩn cấp khác như tai nạn giao thông, đuối nước, cháy nổ, tai nạn lao động, ngộ độc, thiên tai, thảm họa và các biến cố tim mạch cấp… tất cả đều đòi hỏi hệ thống cấp cứu ngoại viện phải phản ứng nhanh hơn, tổ chức bài bản hơn và phối hợp hiệu quả hơn để giành lại cơ hội sống cho người bệnh ngay từ những phút đầu tiên.
Mạng lưới cấp cứu ngoại viện tại Việt Nam đang gặp nhiều thách thức, từ tính pháp lý chưa đồng bộ đến việc tổ chức và điều phối vận hành phân mảnh, chưa thống nhất; nhân lực vừa thiếu, vừa yếu, trang thiết bị, cơ sở vật chất chưa đồng bộ, cơ chế tài chính chưa bảo đảm… Hiện tỷ lệ Việt Nam mới đạt tỷ lệ 0,2 xe cấp cứu/100 nghìn dân, trong khi ở các nước trong khu vực tỷ lệ này cao hơn từ 4 đến 10 lần; mới có 9 tỉnh, thành phố (chiếm 26%) bố trí ngân sách cho Trung tâm Cấp cứu 115.
Trong khi đó, cấp cứu ngoại viện là một cấu phần quan trọng của hệ thống y tế, giữ vai trò tuyến đầu trong việc bảo vệ tính mạng và sức khỏe người dân, cần được phát triển đồng bộ với hệ thống khám bệnh, chữa bệnh và hệ thống ứng phó khẩn cấp quốc gia. Hệ thống cấp cứu ngoại viện cần được phát triển theo hướng gần dân, chuyên nghiệp, hiện đại, thống nhất và liên thông trên phạm vi toàn quốc; phù hợp với quy hoạch hệ thống y tế và tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế và khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới, bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và bền vững trong triển khai. Mặt khác tăng cường sự phối hợp liên ngành trong tổ chức và vận hành hệ thống cấp cứu ngoại viện, trong đó ngành y tế giữ vai trò chuyên môn nòng cốt; đồng thời có sự tham gia của các lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, Công an, Quân đội, chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và cộng đồng.
Thực hiện phân công của Chính phủ, Bộ Y tế đang xây dựng đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030 (đề xuất thêm tầm nhìn đến năm 2035) với mục tiêu xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện hiện đại, khả thi, phù hợp với điều kiện Việt Nam. TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), đơn vị thường trực xây dựng đề án cho biết: Cấp cứu ngoại viện giúp cứu sống người bệnh trong “thời gian vàng”; giúp can thiệp sớm, giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng. Thống kê tại các nước có hệ thống cấp cứu ngoại viện phát triển, tỷ lệ tử vong giảm từ 20 đến 40%. Mặt khác giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và niềm tin cộng đồng về sự sẵn sàng và hiệu quả của hệ thống y tế, là tiêu chí quan trọng đánh giá năng lực hệ thống y tế.
Thời gian qua, với sự hỗ trợ của Tập đoàn Vingroup, sáu địa phương đang được triển khai thí điểm xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện gồm: Hải Phòng, Hà Tĩnh, Khánh Hòa, An Giang, Bắc Ninh, Đà Nẵng. Tại các địa phương này đã tổ chức 60 lớp đào tạo, với gần 700 học viên; hỗ trợ 85 xe và 368 thiết bị y tế theo xe. Thời gian tới sẽ mở rộng thí điểm thêm tại bảy địa phương: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Ninh Bình, Thanh Hóa, Vĩnh Long, An Giang. Trên cơ sở kết quả thí điểm cùng những ý kiến đóng góp của các bộ, ngành, địa phương, Bộ Y tế sẽ sớm hoàn thiện đề án để trình Thủ tướng Chính phủ ban hành trong tháng 5 hoặc tháng 6/2026.
Bảo đảm tính chuyên nghiệp, liên thông
GS, TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế khẳng định: Cấp cứu ngoại viện là mắt xích mở đầu của chuỗi cứu sống người bệnh, là nơi mỗi phút, mỗi quyết định và mỗi sự phối hợp đều có thể tạo ra khác biệt giữa sự sống và di chứng, giữa cơ hội hồi phục và mất mát không thể bù đắp. Vì vậy, phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà còn là yêu cầu mang tính nhân văn, là thước đo năng lực tổ chức của ngành y tế và của cả hệ thống bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 282/NQ-CP của Chính phủ, yêu cầu đặt ra là phải tổ chức lại hệ thống cấp cứu ngoại viện theo hướng chuyên nghiệp hơn, liên thông hơn, phản ứng nhanh hơn, lấy người bệnh làm trung tâm và lấy hiệu quả cứu sống làm mục tiêu cao nhất. Không thể để cấp cứu ngoại viện tiếp tục là khâu mỏng, chậm, thiếu đồng bộ trong toàn bộ chuỗi cấp cứu.
TS Hà Anh Đức khẳng định, việc nghiên cứu và vận dụng có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế sẽ góp phần xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện của Việt Nam theo hướng hiện đại, hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước. Theo đó sẽ phát triển theo hướng xây dựng mô hình tổ chức và điều phối thống nhất; thiết lập hệ thống tổng đài cấp cứu khẩn cấp; phát triển nhân lực; đầu tư phương tiện, thiết bị; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin; đồng thời đẩy mạnh đào tạo cộng đồng... Sáu nhóm chính sách đang được thúc đẩy: xây dựng hướng dẫn hoạt động của cấp cứu ngoại viện; quy hoạch mạng lưới tổ chức cấp cứu ngoại viện; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn chuyên môn; chuẩn hóa quy trình chuyên môn cấp cứu ngoại viện; xây dựng cơ chế điều phối và phối hợp liên ngành; xây dựng cơ chế tài chính.
Đáng chú ý, mô hình cấp cứu ngoại viện đang được xây dựng có sự kết hợp giữa lực lượng phòng cháy, chữa cháy và y tế, để tối ưu hóa thời gian cũng như cơ sở tiếp cận hiện trường. Bộ Y tế đang phối hợp Bộ Công an xây dựng hệ thống tổng đài tiếp nhận và điều phối cấp cứu thống nhất trên toàn quốc. Đáng chú ý, với các cuộc gọi yêu cầu hỗ trợ sẽ ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để tư vấn và phân loại tình trạng bệnh nhân ngay khi gọi điện. Đối với điều phối giao thông, có thể kết nối với hệ thống camera AI của cảnh sát giao thông để ưu tiên đèn xanh cho xe cứu thương khi đang làm nhiệm vụ (đặc biệt quan trọng với bệnh nhân đột quỵ). Bên cạnh đó, thông qua dữ liệu y tế, ứng dụng AI sẽ hỗ trợ cán bộ trên xe cấp cứu truy cập nhanh hồ sơ sức khỏe điện tử của bệnh nhân, để biết tiền sử bệnh, hỗ trợ xử lý chính xác ngay trên đường đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế.
Theo đề án đang được xây dựng, đến năm 2035, hệ thống cấp cứu ngoại viện tại Việt Nam tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế; hoạt động thống nhất, điều phối tập trung trên nền tảng công nghệ số, dữ liệu lớn và AI. Bảo đảm mọi người dân được tiếp cận dịch vụ cấp cứu nhanh chóng, công bằng và chất lượng cao; hình thành mạng lưới sơ cấp cứu cộng đồng rộng khắp; hệ thống có năng lực ứng phó hiệu quả với thảm họa, sự cố y tế công cộng và các tình huống khẩn cấp quy mô lớn, góp phần bảo đảm an ninh y tế và an sinh xã hội bền vững.
Bộ Công an đang xây dựng đề án tiến tới tích hợp ba đầu số 113, 114, 115 và tổ chức hệ thống thông tin liên lạc trong trường hợp khẩn cấp thành “Trung tâm tiếp nhận, xử lý thông tin khẩn cấp quốc gia" - sử dụng đầu số 113 trên toàn quốc.
