Nâng tầm giá trị nông sản
Mã số vùng trồng là mã định danh cho một vùng sản xuất cụ thể, chứa thông tin về vị trí địa lý, loại cây trồng, quy trình canh tác và lịch sử sản xuất. Đây là công cụ giúp quản lý chặt chẽ quá trình sản xuất, đồng thời là “tấm hộ chiếu” bắt buộc để nông sản được xuất khẩu sang các thị trường khó tính. Thời gian qua, ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Trị coi việc xây dựng và cấp mã số vùng trồng là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững. Hiện toàn tỉnh đã có 69 vùng trồng được cấp mã số với tổng diện tích hơn 3.300 ha, hai cơ sở đóng gói xuất khẩu đạt chuẩn quốc tế.
Trong đó, 12 mã số phục vụ xuất khẩu gồm 10 mã vùng trồng chuối với diện tích gần 2.310 ha và hai mã vùng trồng lúa diện tích hơn 37 ha, đủ điều kiện xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc và châu Âu. Ngoài ra, 57 mã vùng trồng nội địa với diện tích hơn 1.050 ha được cấp cho các loại cây như: Hồ tiêu, ném, đậu xanh, cây ăn quả, nghệ, sen, sả,…Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bùi Phước Trang cho rằng, mã số vùng trồng không chỉ là thủ tục hành chính, mà còn là một giải pháp chiến lược để nâng tầm và định vị nông sản Quảng Trị. Quá trình xây dựng và duy trì mã vùng buộc nông dân phải thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ tập quán truyền thống sang canh tác chuẩn hóa, coi trọng minh bạch và an toàn thực phẩm.
Đáng chú ý, việc áp dụng công nghệ GIS/GPS trong nhận dạng vùng trồng giúp khoanh vùng ranh giới chính xác, gắn liền mã số với hệ thống QR-code in trên bao bì sản phẩm. Người tiêu dùng có thể truy xuất thông tin về quá trình canh tác, thu hoạch ngay tại điểm bán.
Nhờ đó, nông sản Quảng Trị không chỉ đáp ứng yêu cầu kiểm dịch mà còn nâng cao uy tín thương hiệu. Tại khu vực biên giới phía nam tỉnh, hơn 3.000 ha chuối đã được quản lý theo các mã số vùng trồng, trong đó gần 2.920 ha đang cho thu hoạch với sản lượng ước đạt hơn 42.000 tấn/ năm. Riêng xã Lao Bảo có 450 hộ trồng chuối với năng suất bình quân 12 tấn/ha, sản lượng 10.600 tấn/năm, mang lại giá trị khoảng 42 tỷ đồng/năm. Việc cấp mã vùng giúp người dân tuân thủ quy trình kỹ thuật, hạn chế rủi ro dịch bệnh, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu sang Trung Quốc và Thái Lan.
Không chỉ cây chuối, nhiều nông sản khác như lúa, hồ tiêu, các sản phẩm dược liệu… cũng đã có bước tiến quan trọng. Từ năm 2018, Hợp tác xã Nông sản hữu cơ Gio Linh được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang châu Âu, với 25 ha lúa sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam. Năm 2023, hợp tác xã đã xuất khẩu 15 tấn gạo sang Bỉ, Đức và Cộng hòa Séc; năm 2024 tiếp tục xuất khẩu 3 tấn sang Trung Quốc, minh chứng cho năng lực cạnh tranh mới của nông sản Quảng Trị trên thị trường quốc tế.
Phát huy hiệu quả mã số vùng trồng
Dù đạt kết quả tích cực, quá trình triển khai mã số vùng trồng ở Quảng Trị vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hồng Phương cho biết, việc duy trì quy trình kỹ thuật đồng nhất trong vùng rộng có nhiều hộ dân đòi hỏi nguồn lực giám sát lớn.
Trong khi đó, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin của nông dân còn hạn chế, nhất là việc ghi chép nhật ký điện tử, lưu trữ dữ liệu sản xuất. Nông nghiệp của tỉnh vẫn còn sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu vùng chuyên canh tập trung khiến việc đáp ứng tiêu chí về diện tích và ranh giới vùng trồng còn khó khăn. Nguồn lực tài chính cũng là một rào cản. Việc thiết lập, vận hành và duy trì hệ thống mã vùng, cơ sở dữ liệu, thiết bị quan trắc đòi hỏi chi phí đáng kể, vượt quá khả năng của hợp tác xã quy mô nhỏ. Ngoài ra, công tác tuyên truyền còn chưa đồng bộ; nhiều hộ dân chưa hiểu rõ vai trò của mã vùng trồng, dẫn đến tâm lý e ngại khi đăng ký hoặc thiếu chủ động trong việc duy trì tiêu chuẩn sau khi được cấp mã. Trước thực tế đó, ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Trị đã và đang đẩy mạnh chuyển đổi phương thức quản lý.
Cụ thể, các địa phương được yêu cầu rà soát, quy hoạch lại vùng sản xuất chuyên canh, ưu tiên cho những cây trồng chủ lực, có giá trị kinh tế cao. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý cơ sở dữ liệu vùng trồng và cơ sở đóng gói được thúc đẩy nhằm bảo đảm truy xuất nhanh, minh bạch. Tỉnh khuyến khích liên kết sản xuất theo chuỗi, ký kết hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp và đẩy mạnh chế biến sâu để đa dạng hóa sản phẩm, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu tươi. Ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Trị đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền để các tổ chức, cá nhân trên địa bàn hiểu rõ vai trò, lợi ích của việc cấp mã số vùng trồng; đồng thời, tăng cường hướng dẫn, tập huấn chuyên môn cho người dân, doanh nghiệp và cán bộ địa phương về các quy định của nước nhập khẩu.
Mỗi mã số vùng trồng được cấp sẽ là một sự khẳng định về trách nhiệm của người sản xuất với môi trường và người tiêu dùng. Khi công nghệ và tính minh bạch được coi trọng, nông sản Quảng Trị sẽ có cơ hội vươn xa hơn, không chỉ trong xuất khẩu mà cả trong việc khẳng định thương hiệu ở trong nước cũng như quốc tế.
