Buổi tọa đàm có sự tham gia của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Thành phố Hà Nội; ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp), thành viên Tổ soạn thảo dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội.
Tháo gỡ những "điểm nghẽn" thể chế
Mở đầu phần thảo luận với chủ đề “Thể chế – nền tảng cho đột phá”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Thành phố Hà Nội, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII nhấn mạnh, cốt lõi của lần sửa đổi Luật Thủ đô là tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế. Thực tiễn phát triển đã cho thấy nhiều vướng mắc của Hà Nội bắt nguồn từ những hạn chế khuôn khổ pháp lý. “Điểm nghẽn là nghẽn thể chế. Gỡ được thể chế thì sẽ gỡ được tất cả những câu chuyện sau”, bà nêu rõ.
Theo bà Bùi Thị An, điểm đột phá của dự thảo Luật lần này là chuyển từ thiết kế khung chung sang thiết kế cụ thể, trao quyền thực chất hơn cho chính quyền Thủ đô, đồng thời bổ sung các công cụ đặc thù trong các lĩnh vực như tài chính, quy hoạch, đất đai. Trước đây, dù đã có cơ chế đặc thù nhưng nhiều nội dung vẫn phải xin ý kiến, khiến quá trình triển khai kéo dài, thiếu linh hoạt.
Về lĩnh vực ưu tiên, bà cho rằng quy hoạch và đất đai là “điểm nghẽn” cốt lõi cần được tháo gỡ trước tiên. Việc cho phép Hà Nội điều chỉnh quy hoạch linh hoạt hơn sẽ giúp giải quyết những vướng mắc kéo dài, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Tiếp nối nội dung này, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) cho biết, mục tiêu của việc sửa đổi Luật Thủ đô là thiết lập nền tảng thể chế mới, đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn của Hà Nội. Theo ông, Thủ đô đang hướng tới mục tiêu trở thành thành phố toàn cầu vào năm 2065, do đó cần một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, đủ linh hoạt.
Ông nhấn mạnh, dự thảo Luật thể hiện sự chuyển đổi từ mô hình “chính quyền thực thi chính sách” sang “chính quyền kiến tạo chính sách”, tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế ở mức cao. “Dự thảo Luật thiết lập trạng thái cân bằng giữa ‘mở’ tối đa không gian tự chủ và ‘khóa’ chặt trách nhiệm giải trình”, ông Hoàn cho biết.
Ở góc độ thực thi chính sách tài chính, ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội cho rằng, dự thảo Luật Thủ đô lần này trao cho Hà Nội quyền rất lớn trong việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, qua đó tạo sự linh hoạt trong điều hành, đặc biệt là điều hành tài chính. Theo ông, nhiều cơ chế mới được bổ sung như cho phép sử dụng tài sản công để góp vốn, liên doanh, liên kết; mở rộng các hình thức hợp tác công tư (PPP); xây dựng đơn giá, định mức phù hợp với thực tiễn biến động kinh tế.
Cùng với việc mở rộng quyền hạn, yêu cầu kiểm soát quyền lực cũng được đặt ra. Theo ông Lê Trung Hiếu, trong lĩnh vực tài chính-ngân sách, cần có cơ chế kiểm soát phù hợp để vừa bảo đảm kỷ cương, vừa không làm mất đi tính linh hoạt. Một trong những giải pháp là kiểm soát thông qua kế hoạch đầu tư công trung hạn, bảo đảm chi tiêu không vượt quá hạn mức đã được phê duyệt. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ, xây dựng các cổng thông tin để công khai hoạt động đầu tư, cho phép người dân tham gia giám sát.
Ông Lê Trung Hiếu cho biết: “Các chính sách tài chính trước đây là kiểm soát từng khoản mục chi, nhưng nay được thiết kế theo tinh thần mới của Luật Thủ đô là kiểm soát kết quả đầu ra. Thay vì tiền kiểm, sẽ thực hiện hậu kiểm theo định kỳ và đột xuất để kịp thời phát hiện, điều chỉnh những bất cập”.
Liên quan đến cơ chế thí điểm, ông Lê Trung Hiếu cho rằng, dù có những rủi ro nhất định do chưa có tiền lệ, nhưng dự thảo Luật đã có các công cụ kiểm soát như xác định rõ mục tiêu, phạm vi, thời gian thí điểm, đồng thời tổ chức đánh giá, giám sát để kịp thời điều chỉnh hoặc dừng lại khi cần thiết. Việc hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm với sự tham gia của Nhà nước và khu vực tư nhân cũng được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực cho đổi mới sáng tạo.
Tạo nguồn lực lớn cho Thủ đô phát triển
Bước sang phần thảo luận thứ hai với chủ đề “Khơi thông nguồn lực – tài chính dẫn dắt phát triển”, các ý kiến tập trung làm rõ vai trò của tài chính như một “đòn bẩy” thúc đẩy các nguồn lực khác.
Theo ông Lê Trung Hiếu, tư duy phát triển của Hà Nội đang chuyển từ phụ thuộc vào đầu tư công sang huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội. Quan điểm “cái gì tư nhân làm được thì để tư nhân làm” được thể hiện rõ trong dự thảo Luật, cùng với các cơ chế mở rộng hợp tác công tư, khai thác hiệu quả tài sản công và quỹ đất.
Nhiều công cụ tài chính mới cũng được đề xuất như phát hành trái phiếu địa phương, trái phiếu công trình, tín chỉ xanh, hay khai thác giá trị gia tăng từ quỹ đất hình thành sau đầu tư hạ tầng. Theo ông, những cơ chế này nếu được triển khai hiệu quả sẽ tạo nguồn lực rất lớn cho phát triển.
Tuy nhiên, một vấn đề thực tiễn được đặt ra là làm thế nào để tránh tình trạng “cơ chế nhanh nhưng thực thi chậm”. Ông Lê Trung Hiếu cho biết, Hà Nội đang chủ động xây dựng các nghị quyết hướng dẫn song song với quá trình hoàn thiện Luật, nhằm bảo đảm khi Luật có hiệu lực thì các quy định cụ thể cũng được ban hành ngay, không tạo khoảng trống chính sách.
Ở góc độ dài hạn, ông cho rằng cấu trúc tài chính của Thủ đô cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác đất đai sang phát triển các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như dịch vụ, thương mại và công nghệ cao, hướng tới xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo.
Kết luận tọa đàm, các chuyên gia thống nhất rằng, để Luật Thủ đô (sửa đổi) thực sự tạo đột phá, cần đồng bộ nhiều yếu tố từ thể chế, tổ chức thực thi đến nguồn lực và con người. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An nhấn mạnh vai trò then chốt của đội ngũ cán bộ, những người trực tiếp đưa chính sách vào cuộc sống. Theo bà, cán bộ Thủ đô phải có đủ năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Với những đổi mới mang tính đột phá, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo không gian pháp lý đủ mạnh để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân và từng bước vươn tầm khu vực, quốc tế.
