Hội thảo là hoạt động khoa học trọng điểm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 800 năm Vương triều Trần - triều đại đã tạo dựng một trong những thời kỳ phát triển rực rỡ và oanh liệt nhất của lịch sử dân tộc Việt Nam. Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước, góp phần làm rõ hơn vai trò, vị thế và những giá trị bền vững của Vương triều Trần trong tiến trình lịch sử dân tộc và lịch sử khu vực.
Ban Tổ chức cho biết, hội thảo đã nhận được hơn 100 tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Các tham luận có nội dung phong phú, cách tiếp cận đa dạng, tập trung vào bốn nhóm vấn đề lớn: diễn trình lịch sử Vương triều Trần; cương vực, ngoại giao và chiến tranh vệ quốc; quản trị và phát triển đất nước; văn hóa, tư tưởng và tôn giáo.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Nhã, Chủ tịch Hội đồng họ Trần Việt Nam nhấn mạnh: Cách đây tròn 800 năm, Vương triều Trần được sáng lập, mở ra một thời kỳ phát triển rực rỡ, vẻ vang trong lịch sử dân tộc; những chiến thắng trước quân xâm lược Nguyên-Mông là minh chứng sinh động cho ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết toàn dân tộc và nghệ thuật lãnh đạo, chỉ huy xuất sắc của nhà Trần.
Báo cáo đề dẫn hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Vinh, Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng khẳng định: Hội thảo góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc bảo tồn, phát huy các di sản lịch sử-văn hóa gắn với Vương triều Trần, phục vụ công tác giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Trong tham luận và các ý kiến trao đổi tại hội thảo, các đại biểu thống nhất khẳng định Vương triều Trần (1226-1400) là biểu tượng tiêu biểu của ý chí độc lập, bản lĩnh và trí tuệ Đại Việt. Trong bối cảnh thế kỷ XIII, khi đế chế Nguyên- Mông trở thành thế lực quân sự hùng mạnh nhất thế giới, Đại Việt dưới sự lãnh đạo của nhà Trần đã ba lần đánh bại các cuộc xâm lược quy mô lớn của đội quân này.
Những chiến thắng đó không chỉ là thắng lợi quân sự, mà còn là kết tinh của tinh thần tự cường dân tộc, sức mạnh đoàn kết toàn dân và nghệ thuật chỉ huy quân sự xuất sắc. Các quyết sách chiến lược như chủ động rút lui để bảo toàn lực lượng, kết hợp tác chiến thủy-bộ, phát huy địa hình sông núi và huy động sức mạnh toàn xã hội đã thể hiện trình độ quân sự đạt tới đỉnh cao của thời đại.
Những sự kiện mang tính biểu tượng như Hội nghị Diên Hồng, Hịch tướng sĩ hay chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 tiếp tục được các nhà khoa học phân tích, làm rõ giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại, khẳng định đây là những mốc son chói lọi trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.
Bên cạnh các chiến công quân sự, hội thảo dành nhiều thời lượng phân tích những thành tựu nổi bật của Vương triều Trần trong lĩnh vực chính trị và quản trị quốc gia. Các đại biểu nhấn mạnh mô hình nhà nước quân chủ tập quyền linh hoạt, trong đó chế độ Thái thượng hoàng được coi là một sáng tạo chính trị độc đáo, góp phần bảo đảm sự kế thừa ổn định quyền lực và tích lũy kinh nghiệm trị quốc.
Nhà Trần đặc biệt coi trọng vai trò của con người, đề cao việc sử dụng hiền tài, không câu nệ xuất thân, kết hợp hài hòa giữa hoàng tộc và đội ngũ quan lại xuất thân từ nhiều tầng lớp xã hội. Trong quản lý xã hội, triều Trần chú trọng xây dựng pháp luật, giữ vững kỷ cương hành chính, đồng thời phát huy vai trò tự quản của cộng đồng làng xã - nền tảng bền vững của xã hội Đại Việt.
Về đối ngoại, các chính sách mềm dẻo nhưng kiên định về nguyên tắc, kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, ngoại giao và phát triển kinh tế-xã hội, đã giúp Đại Việt giữ vững độc lập, chủ quyền, đồng thời duy trì môi trường hòa bình tương đối ổn định để phát triển đất nước.
Hội thảo cũng làm nổi bật những giá trị đặc sắc về văn hóa-tư tưởng của thời Trần, giai đoạn kết tinh rực rỡ của văn hóa Đại Việt với sự dung hòa giữa Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo. Đặc biệt, Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử do Trần Nhân Tông sáng lập được đánh giá là đỉnh cao của tư tưởng Việt Nam thời trung đại, thể hiện triết lý “cư trần lạc đạo”, gắn tu dưỡng tâm linh với trách nhiệm đối với quốc gia, dân tộc.
Cùng với đó, các tham luận tiếp tục khẳng định vai trò và đóng góp của nhiều nhân vật lịch sử kiệt xuất như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư - những tấm gương tiêu biểu về trí tuệ, đạo đức và tinh thần phụng sự đất nước.
Hội thảo không chỉ là hoạt động khoa học có giá trị, mà còn là sự kiện chính trị-văn hóa giàu ý nghĩa, thể hiện lòng tri ân đối với tiền nhân, khẳng định sức sống trường tồn của các giá trị lịch sử dân tộc và góp phần khơi dậy tinh thần tự hào, tự cường trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
