Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, trên địa bàn tỉnh hiện có 119.270ha dừa, chiếm gần 50% diện tích dừa của cả nước. Trong đó, 30.355ha dừa đạt chuẩn VietGAP, hữu cơ, gắn với cấp mã số vùng trồng tập trung. Đồng thời, có khoảng 180 doanh nghiệp sản xuất, chế biến các sản phẩm từ dừa, giải quyết việc làm cho hơn 9.000 lao động.
Đa dạng sản phẩm chế biến
Các sản phẩm chế biến từ dừa bao gồm dầu dừa, nước dừa, sữa dừa, nước cốt dừa, cơm dừa nạo sấy, kẹo dừa, các sản phẩm từ mật hoa dừa, thạch dừa, mỹ phẩm từ dừa, than gáo dừa, chỉ xơ dừa và các sản phẩm từ chỉ xơ dừa, mụn dừa, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ dừa. Năm 2025, giá trị sản xuất, chế biến ngành dừa của tỉnh ước đạt 700 triệu USD, chiếm khoảng 8% giá trị sản xuất công nghiệp.
Nhằm nâng cấp chuỗi giá trị ngành hàng dừa, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã cũng đã thực hiện liên kết với nông hộ trồng dừa đạt chuẩn hữu cơ, gắn với chế biến sâu sản phẩm dừa trái, phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.
Theo bà Thạch Thị Chal Thi, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Trà Vinh Farm, xã Tiểu Cần, hiện công ty đang liên kết với hàng trăm hộ trồng dừa trên địa bàn xã và các xã lân cận thực hành quy trình canh tác dừa hữu cơ, hợp đồng bao tiêu đầu ra mật hoa dừa với giá dao động từ 15.000-18.000 đồng/lít. Từ việc trồng dừa lấy mật, Công ty đã mở ra hướng đi mới cho ngành dừa của tỉnh, giúp hộ trồng dừa tăng thu nhập gấp 3-5 lần so với cách trồng dừa truyền thống.
Công ty trách nhiệm hữu hạn Trà Vinh Farm đang cung ứng ra thị trường các sản phẩm nước uống mật hoa dừa, mật hoa dừa cô đặc, đường mật hoa dừa,… Đặc biệt, sản phẩm mật hoa dừa, đường hoa dừa của công ty đã được Trung ương công nhận đạt hạng OCOP 5 sao.
Công ty trách nhiệm hữu hạn Chế biến dừa sáp Cầu Kè, xã Tam Ngãi, thành lập tháng 7/2020, với thương hiệu Vicosap. Đây là doanh nghiệp đầu tiên tại Việt Nam chế biến chuyên sâu các sản phẩm từ nguyên liệu trái dừa sáp Trà Vinh.
Qua hơn 6 năm hoạt động, công ty đã nghiên cứu, chế biến, ra mắt thị trường các dòng sản phẩm: Dừa sáp hút chân không; kẹo dừa sáp 3 vị; dừa sáp sợi; dừa sáp sấy khô giòn tan; sữa chua dừa sáp sấy khô giòn tan; bánh dừa sáp 3 vị; sữa chua uống dừa sáp.
Trong đó, đặc trưng sản phẩm dừa sáp sấy khô giòn tan, bảo quản lâu, giữ được trọn vẹn hương vị, dinh dưỡng của trái dừa sáp tươi, với 5 vị tự nhiên của mít, sầu riêng, thanh long, dứa, hoa đậu biếc.
Đến nay, công ty cũng đã xây dựng hệ thống phân phối sản phẩm mang thương hiệu Vicosap rộng khắp trong cả nước, chinh phục thị trường Anh, Mỹ, Nhật Bản.
Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Trà Bắc Huỳnh Khắc Nhu, phường Long Đức, cho biết, thực hiện chính sách đa dạng hóa sản phẩm từ dừa trái, công ty sản xuất các sản phẩm chủ lực gồm cơm dừa sấy khô, nước cốt dừa cấp đông, than sạch BBQ, than anthracite phục vụ thị trường xuất khẩu. Than hoạt tính của công ty được sản xuất từ than sọ dừa dạng hạt, sử dụng công nghệ hoạt hóa bằng hơi nước; hay than viên gáo dừa được sản xuất từ than gáo dừa và phụ gia kết dính, an toàn cho người sử dụng.
Sản phẩm than hoạt tính mang thương hiệu Trabaco của công ty đã xuất khẩu tới hơn 30 quốc gia, vùng lãnh thổ như Mỹ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Australia, Đài Loan,…
Trồng dừa phát thải thấp
Mới đây, tại buổi tọa đàm “Trái dừa phát thải thấp, giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững” được tổ chức tại Đại học Trà Vinh, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp cho rằng, liên kết chuỗi giá trị, tổ hợp tác, hợp tác xã, đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng, lan tỏa mô hình dừa phát thải thấp.
Theo các chuyên gia, nông nghiệp hiện nay không chỉ được đánh giá dựa trên sản lượng, mà còn chịu tác động từ các tiêu chí về chất lượng, minh bạch và phát triển bền vững. Những cam kết toàn cầu về biến đổi khí hậu, cùng các quy định mới của thị trường quốc tế, đang trực tiếp tác động đến từng sản phẩm nông nghiệp, trong đó có trái dừa.
Trung Quốc, thị trường tiêu thụ khoảng 4 tỷ trái dừa/năm, bắt đầu chuyển từ nhập khẩu số lượng lớn sang có kiểm soát, ưu tiên truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và sản xuất an toàn, bền vững. Bên cạnh đó, các thị trường Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Đông cũng đều có xu hướng tương tự.
Tiến sĩ Lê Hoàng Thế, Tổng Giám đốc VOS Holdings, cho biết, xu thế tất yếu hiện nay là chuyển từ canh tác truyền thống sang canh tác dựa trên dữ liệu. Thực tế sản xuất dừa tại tỉnh Vĩnh Long vẫn còn manh mún, phân tán, dựa nhiều vào kinh nghiệm, thiếu dữ liệu, trong khi thị trường lại yêu cầu minh bạch đầu vào, đầu ra, truy xuất theo lô và đo lường phát thải.
Theo đó, các công cụ như Carbon Footprint, hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm tra và truy xuất nguồn gốc, giúp người trồng dừa, hợp tác xã, doanh nghiệp quản lý sản xuất hiệu quả hơn, giảm rủi ro, nâng cao giá trị sản phẩm.
Kết quả các nghiên cứu quốc tế cho thấy, quản lý dinh dưỡng cây dừa hợp lý có thể giảm từ 20-30% lượng phân bón, không làm giảm năng suất, giảm phát thải khí N₂O, một khí nhà kính có cường độ cao. Việc trồng xen, phủ đất, tăng hàm lượng hữu cơ không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tăng khả năng hấp thụ carbon.
Theo Tiến sĩ Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, thời gian qua, tỉnh cũng đã triển khai nhiều giải pháp, khuyến khích phát triển chuỗi giá trị dừa. Tập trung xây dựng các mô hình chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, kêu gọi doanh nghiệp đầu tư bao tiêu sản phẩm, chú trọng phát triển cây dừa theo hướng hữu cơ gắn với cấp mã số vùng trồng.
Tới đây, phát huy vai trò tổ hợp tác, hợp tác xã trong việc xây dựng, lan tỏa mô hình dừa phát thải thấp, trái dừa sẽ trở thành sản phẩm có giá trị bền vững, đủ sức cạnh tranh thị trường trong nước và quốc tế, tạo sinh kế bền vững cho người dân.
