Từ phiên chợ đêm đến đầu mối giao thương thủy sản
Khoảng nửa đêm, khi nhiều người còn say giấc, chợ cá đồng Hòa Mỹ bắt đầu nhộn nhịp. Những chiếc xuồng, ghe, vỏ lãi lần lượt cập bến, mang theo cá, cua, lươn, tôm, tép vừa đánh bắt từ đồng ruộng, kênh rạch. Dưới ánh đèn pin, người bán nhanh tay đưa hàng lên cân, thương lái kiểm tra, trả giá rồi thu mua để kịp chuyển đi tiêu thụ trước lúc trời sáng.
Người dân quen gọi đây là “chợ ma chồm hổm”, bởi phiên chợ diễn ra từ nửa đêm đến rạng sáng, người mua bán ngồi xổm hoặc kê những chiếc ghế nhỏ bên các giỏ thủy sản. Không có những gian hàng dựng sẵn, khu chợ trải dài khoảng 300m, một bên giáp đường, một bên giáp sông. Sự giản dị ấy tạo nên nét riêng của một điểm giao thương gắn bó lâu đời với cư dân vùng sông nước.
Ông Lê Thiên Trường, cán bộ quản lý chợ Hòa Mỹ cho biết, chợ cá đồng đã hình thành từ thời Pháp, nhưng hoạt động sôi nổi hơn từ những năm 1990. Trải qua nhiều thập kỷ, nơi đây trở thành điểm tập kết thủy sản tự nhiên của người dân trong vùng, đồng thời tạo việc làm cho nhiều hộ đánh bắt, thu gom và phân phối cá đồng.
Theo chị Nguyễn Thị Thu Hương, một thương lái đã gắn bó với chợ khoảng 30 năm, hoạt động mua bán trước đây còn phân tán ở nhiều nhà, sau đó dần tập trung về khu vực chợ như hiện nay. Có đêm, riêng lượng cá lóc chị thu mua đạt khoảng 70-80kg, chưa kể các loại cá khác.
Nguồn cá giảm, người dân thêm nhọc nhằn
Đằng sau những rổ cá xuất hiện tại chợ mỗi đêm là hành trình mưu sinh vất vả trên đồng ruộng. Vào mùa nước nổi, thường từ tháng 7 đến hết tháng 11 âm lịch, người dân sử dụng dớn, lưới, câu, lọp để bắt cá, cua và các loài thủy sản nước ngọt. Sau những chuyến đi kéo dài từ chiều tối đến đêm khuya, sản vật được đưa về chợ bán ngay trong đêm.
Thế nhưng, nguồn lợi tự nhiên không còn dồi dào như trước. Ông Bùi Văn Gầm, ở khu vực kênh 10 Thước, ấp Tân Long, xã Phụng Hiệp cho biết, năm nay sản lượng cá đồng giảm đáng kể. Trước đây, mỗi đêm ông có thể bắt được khoảng 4-5kg tép; hiện lượng cá chủ yếu là cá sặc, cá lòng tong, cá rô và tép, với khoảng 2kg cá mỗi đêm. Riêng cua, ông phải mất 3-4 đêm mới bắt được khoảng 3kg. “Năm nay do nước lên trễ nên sản lượng cá ít”, ông Gầm chia sẻ.
Sự thay đổi ấy cũng tác động trực tiếp đến hoạt động thu mua. Chị Trần Thị Được, thương lái tại chợ Hòa Mỹ cho biết, trước đây mỗi đêm chị có thể thu mua 50-60kg cá, nhưng hiện có thời điểm chỉ còn 20-30kg.
Theo ông Lê Thiên Trường, lượng thủy sản đưa về chợ hiện chỉ còn khoảng 70% so với những năm trước. Nếu trước đây sản lượng thu gom có thể đạt 4-5 tấn mỗi đêm, nay chỉ còn dưới 1,5 tấn; số lượng thương lái cũng giảm đáng kể.
Nguồn cá suy giảm khiến người đánh bắt phải bỏ nhiều công sức hơn nhưng thu nhập không ổn định. Trong khi đó, thương lái gặp khó khăn khi tìm đủ hàng để cung ứng cho các đầu mối tiêu thụ. Sự thu hẹp của phiên chợ vì thế không chỉ phản ánh biến động trong hoạt động mua bán, mà còn cho thấy những áp lực đối với sinh kế của cộng đồng sống dựa vào nguồn thủy sản đồng ruộng.
Bảo vệ nguồn lợi, hướng đến phát triển bền vững
Khi trời bắt đầu hửng sáng, phiên chợ dần thưa người. Những chiếc xe máy chở cá rời bến, các vỏ lãi sau một đêm đánh bắt cũng quay về. Nhịp mua bán kết thúc, nhưng vòng quay mưu sinh của người dân vẫn tiếp tục theo con nước.
Trước thực tế nguồn thủy sản tự nhiên suy giảm, việc duy trì hoạt động của chợ cần gắn với bảo vệ và khai thác hợp lý nguồn lợi cá đồng. Đây không chỉ là điều kiện để người dân ổn định sinh kế mà còn góp phần gìn giữ giá trị của một phiên chợ đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
Ông Lê Hoàng Ba, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phụng Hiệp cho biết, địa phương sẽ tiếp tục phát huy hoạt động của chợ cá đồng, tuyên truyền, vận động người dân khai thác thủy sản hợp lý, đồng thời phối hợp bảo vệ nguồn lợi tự nhiên. Bên cạnh đó, địa phương định hướng kết hợp mô hình nuôi cá ruộng nhằm duy trì nguồn cung thủy sản, tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế.
Một hướng đi khác được đặt ra là xây dựng thương hiệu chợ cá đồng Phụng Hiệp và nghiên cứu phát triển mô hình du lịch gắn với phiên chợ. Nếu được triển khai phù hợp, những giá trị đặc trưng của hoạt động mua bán thủy sản giữa đêm có thể trở thành điểm nhấn, góp phần quảng bá nét văn hóa sông nước và mở thêm cơ hội phát triển kinh tế địa phương.
Từ những ánh đèn pin soi rọi từng rổ cá đến tiếng trả giá vang lên giữa đêm, chợ cá đồng Hòa Mỹ lưu giữ câu chuyện mưu sinh của nhiều thế hệ người dân Phụng Hiệp. Để phiên chợ tiếp tục hiện diện trong đời sống địa phương, việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản, kết hợp khai thác hợp lý với các mô hình sinh kế phù hợp sẽ là yếu tố quan trọng giúp gìn giữ sức sống của chợ trong những năm tới.
