Thúc đẩy hội nhập khu vực và toàn cầu
Là một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm của hiệp hội, Việt Nam đã đóng vai trò kiến tạo và ngày càng có ảnh hưởng trong khu vực, được cộng đồng quốc tế đánh giá cao.
Trước thềm lễ kỷ niệm Ngày thành lập hiệp hội, Tổng Thư ký ASEAN đánh giá sự phát triển, chuyển đổi và tăng trưởng của Việt Nam đã đóng góp đáng kể cho ASEAN trên mọi phương diện, biến “dải đất hình chữ S” trở thành một mảnh ghép quan trọng giúp cho ASEAN trở nên vững mạnh, tự cường và năng động hơn.
Giáo sư Hal Hill thuộc Trường Chính sách công Crawford - Đại học Quốc gia Australia khẳng định: Việc gia nhập hiệp hội đã mở ra cánh cửa để Việt Nam học hỏi, giao lưu, nhưng quan trọng hơn là Việt Nam đã kết hợp thành công quá trình hội nhập khu vực với cải cách trong nước. Ông nhận định: Công cuộc Đổi mới bắt đầu từ năm 1986 chính là nền tảng giúp Việt Nam tận dụng hiệu quả những cơ hội mà ASEAN mang lại. Việt Nam đã chủ động thúc đẩy hội nhập, đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, mở rộng hợp tác kinh tế và tạo dựng hình ảnh một quốc gia năng động, có trách nhiệm trong khu vực. Từ một nền kinh tế lạc hậu, Việt Nam nay đã vươn lên thành nền kinh tế năng động nhất ASEAN trong thế kỷ XXI. Giáo sư Hal Hill cho rằng: 30 năm trước, không ai hình dung được Việt Nam sẽ vượt qua Philippines về thu nhập bình quân đầu người, nhưng nay điều đó đã thành hiện thực. Ông đánh giá Việt Nam đang từng bước tiệm cận nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao.
Sau khi gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam đã tận dụng hiệu quả các cơ chế hợp tác kinh tế khu vực, đặc biệt trong khuôn khổ Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC). Nhờ đó, Việt Nam vươn lên trở thành nước xuất khẩu hàng hóa lớn thứ ba trong ASEAN, với các mặt hàng chủ lực như điện tử, dệt may và nông sản.
Bên cạnh hợp tác nội khối, Việt Nam đã chủ động mở rộng hợp tác kinh tế đối ngoại thông qua việc ký kết nhiều hiệp định thương mại quan trọng như: các Hiệp định thương mại tự do ASEAN+, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)... giúp thu hút dòng vốn đầu tư từ các tập đoàn lớn như Samsung, Intel, Apple, thúc đẩy tăng trưởng công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực số như 5G, trí tuệ nhân tạo… Việt Nam cũng đầu tư mạnh vào phát triển cơ sở hạ tầng cảng biển, sân bay, đường sắt, góp phần tạo nên mạng lưới kết nối khu vực, thể hiện vai trò đầu tàu trong hội nhập khu vực và quốc tế.
Theo nhà ngoại giao hàng đầu khu vực - Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn, trong 30 năm qua, Việt Nam đã đóng góp rất nhiều nhằm thúc đẩy và duy trì hòa bình, ổn định, an ninh trong ASEAN, tăng cường mở rộng, phát triển sự thịnh vượng của ASEAN, củng cố quan hệ đối ngoại của hiệp hội. Tiến sĩ Kao Kim Hourn nhận xét: Việt Nam là một thành viên rất có ảnh hưởng của ASEAN. Với sự năng động của mình, Việt Nam góp phần tăng cường vai trò của ASEAN, không chỉ ở cấp độ khu vực mà còn trên toàn cầu, thông qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt. Sự phát triển, chuyển đổi và tăng trưởng của Việt Nam đã đóng góp đáng kể cho ASEAN về chính trị, ngoại giao, an ninh, kinh tế, văn hóa, xã hội, từ đó giúp cho ASEAN trở nên vững mạnh, tự cường và năng động hơn. Trong suốt 30 năm đồng hành cùng ASEAN, Việt Nam không chỉ tham gia, mà còn định hình nhiều chính sách lớn trong ASEAN như xây dựng Hiến chương ASEAN, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Chiến lược kết nối ASEAN... Những sáng kiến và văn kiện quan trọng được Việt Nam thúc đẩy thông qua đã trở thành nền tảng bền vững cho hợp tác nội khối và giữa ASEAN với các đối tác. Nhờ đó, Việt Nam đã nâng cao vai trò chính trị, mở rộng quan hệ đối ngoại, tăng cường vị thế trên các diễn đàn khu vực và quốc tế, nhận được sự tin cậy của các nước thành viên và đối tác. Từ góc nhìn đó, Tổng Thư ký ASEAN nhận định, Việt Nam hiện là một quốc gia thành viên vô cùng quan trọng.
Hướng tới Ngày thành lập hiệp hội 8/8, nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng: Để tránh bị chia rẽ bởi các lợi ích quốc gia riêng lẻ, ASEAN cần tiếp tục xây dựng một cộng đồng đoàn kết, thống nhất trong hành động nhằm giữ vững vị thế và phát huy vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang thay đổi nhanh chóng.
Cầu nối giữa ASEAN lục địa và ASEAN hải đảo
Với vai trò kiến tạo và sự ảnh hưởng trong khu vực suốt 3 thập kỷ qua, Việt Nam được ghi nhận là cầu nối giữa ASEAN lục địa và ASEAN hải đảo, thúc đẩy kết nối và hội nhập khu vực một cách bền vững. Ông Thong Mengdavid thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế và Chính sách công - Đại học Hoàng gia Phnom Penh đánh giá: Trong những lần giữ cương vị Chủ tịch ASEAN, Việt Nam đã tập trung vào việc thu hẹp chênh lệch khoảng cách phát triển giữa các quốc gia thành viên, lãnh đạo hiệp hội vượt qua những cuộc khủng hoảng, như Covid-19. Các cơ chế được triển khai theo sáng kiến, đề xuất của Việt Nam đã thể hiện vai trò lãnh đạo và đoàn kết của ASEAN trong những tình huống khẩn cấp.
Về an ninh, Việt Nam đã kiên trì đấu tranh ủng hộ hòa bình, ổn định và trật tự dựa trên luật lệ trong khu vực, đặc biệt là ở Biển Đông. Việt Nam ủng hộ nỗ lực của ASEAN thúc đẩy sớm hoàn tất dự thảo Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) với Trung Quốc. Giáo sư Ruhanas Harun thuộc Đại học Quốc phòng Malaysia cho rằng, Việt Nam là thành viên quan trọng nhất, lớn nhất trong số những nước mới gia nhập ASEAN, do đó Việt Nam có thể đóng vai trò điều hòa trong ASEAN khi có những quan điểm xung đột.
Trước những diễn biến phức tạp của tình hình địa chính trị toàn cầu, ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng phải đối mặt với những thách thức mới: cạnh tranh giữa các cường quốc, xung đột khu vực, rào cản thương mại… Trong bối cảnh đó, Việt Nam giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác hòa bình và giải quyết xung đột bằng biện pháp ngoại giao. Một minh chứng nổi bật là việc Việt Nam đăng cai tổ chức Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều Tiên tại Hà Nội năm 2019, cho thấy năng lực, vị thế và uy tín của Việt Nam trong việc tạo dựng đối thoại hòa bình và xây dựng lòng tin ở khu vực, góp phần củng cố vị thế trong ASEAN và thế giới.
Với vai trò Chủ tịch ASEAN vào năm 2029, Việt Nam có thể thúc đẩy tăng trưởng và phát triển của ASEAN, đồng thời tiếp tục là động lực phát triển của khu vực dựa trên nền tảng chính trị ổn định và khả năng thu hút đầu tư nước ngoài mạnh mẽ. Tổng Thư ký ASEAN nhận định: Việt Nam là một câu chuyện thành công điển hình của cải cách và hội nhập và nếu duy trì được tốc độ phát triển nhanh và bền vững, hoàn toàn có thể đạt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao trong thời gian tới. Theo đó, Việt Nam sẽ có những đóng góp to lớn hơn nữa vì một ASEAN đoàn kết và thịnh vượng .
