- Nhìn lại chặng đường 65 năm qua, bất chấp mọi biến động ngoại cảnh, quan hệ ngoại giao Việt Nam-Cuba vẫn liên tục được củng cố và vun đắp. Theo ông, tính chất đặc biệt trong tình hữu nghị này được thể hiện qua những khía cạnh nào?
- Quan hệ giữa Việt Nam và Cuba là mối quan hệ anh em truyền thống và đoàn kết đặc biệt, được rèn luyện trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc và trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đây là một di sản vô giá, vượt qua khoảng cách địa lý và những khác biệt lịch sử, văn hóa. Tư tưởng và sự nghiệp của Tổng Tư lệnh Fidel Castro Ruz cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho mối quan hệ ấy, và mối quan hệ này tiếp tục được củng cố bởi các nhà lãnh đạo của cả hai nước.
Cuba và Việt Nam luôn hỗ trợ lẫn nhau trong các tổ chức quốc tế và diễn đàn đa phương. Nhân dân và Chính phủ Cuba vô cùng cảm kích trước lập trường kiên định và nhất quán của Việt Nam trong việc yêu cầu chấm dứt lệnh cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính mà Mỹ áp đặt đối với Cuba - cuộc “chiến tranh kinh tế” gây thiệt hại lớn cả về con người và vật chất, cũng chính là rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của Cuba. Trong hoàn cảnh đó, tình đoàn kết từ nhân dân Việt Nam thật đáng quý.
Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước những món quà hào phóng mà Việt Nam dành cho Cuba, như một biểu hiện rõ ràng của tình đoàn kết và sự ủng hộ từ nhân dân Việt Nam anh em.
- Qua nửa vòng Trái đất, những dấu ấn Việt Nam ở Cuba hiện tại như thế nào, thưa ông?
- Sự hiện diện ổn định của các doanh nghiệp Việt Nam tại Cuba, với những dự án sản xuất quan trọng được triển khai, bất chấp mọi khó khăn và hạn chế, là minh chứng rõ ràng cho ý chí, sự trung thành, và cũng là cam kết đầy hy vọng đối với hiện tại và tương lai. Các chiến dịch vận động, quyên góp vật tư do các tổ chức, doanh nghiệp, cơ quan và người dân Việt Nam thường xuyên triển khai đã mang lại sự hỗ trợ vô giá, trở thành nguồn động viên tinh thần to lớn đối với chúng tôi.
Tôi xin lấy một thí dụ: Sản xuất lúa gạo - điển hình về hợp tác hai nước. Việt Nam không chỉ chia sẻ công nghệ mà còn cử chuyên gia kỹ thuật giàu kinh nghiệm sang hỗ trợ Cuba. Trong khuôn khổ dự án hợp tác nông nghiệp song phương đã triển khai hơn 10 năm qua, hơn 4.700 ha lúa đã được cải tạo bằng công nghệ laser, gần 6.000 km kênh mương và đường giao thông nội đồng cũng được nâng cấp. Cuba đã tiếp nhận 25 giống lúa Việt Nam. Những tiến bộ này là bước đi cụ thể nhằm đạt được chủ quyền lương thực và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Thông qua nguyện vọng chính trị, tình anh em lịch sử và tầm nhìn chung về phát triển bền vững, hai quốc gia chúng ta đã củng cố một quan hệ mẫu mực, được rèn luyện trong cuộc đấu tranh giành độc lập. Để hôm nay, mối quan hệ ấy tiếp tục được nuôi dưỡng bởi những nỗ lực hợp tác tích cực trong các lĩnh vực then chốt như nông nghiệp, năng lượng tái tạo và y tế.
Điều khiến chúng tôi xúc động nhất chính là tình cảm, sự ngưỡng mộ và lòng kính trọng sâu sắc mà chúng tôi cảm nhận được từ mỗi người dân Việt Nam mỗi khi nhắc đến Cuba. Như tiêu đề của một bộ phim tài liệu tuyệt đẹp do các nhà làm phim Việt Nam sản xuất gần đây: “Hai trái tim chung nhịp đập”.
- Cụ thể, xin ông nêu một số thành tựu hợp tác quan trọng giữa hai nước?
- Hợp tác kinh tế giữa Cuba và Việt Nam có bước phát triển rõ nét. Kể từ khi Hiệp định Thương mại song phương có hiệu lực vào tháng 4/2020, kim ngạch thương mại song phương đã tăng đáng kể. Trong tám tháng đầu năm 2024, tổng kim ngạch đạt 134,7 triệu USD, tăng 187% so mức cùng kỳ năm trước.
Việt Nam đã trở thành nhà đầu tư châu Á lớn nhất tại Cuba, với ít nhất bảy dự án đang hoạt động, tổng vốn cam kết hơn 160 triệu USD, chủ yếu tập trung ở Đặc khu phát triển Mariel. Các công ty như Thái Bình, Viglacera và Agri VMA đã đầu tư vào các lĩnh vực như: vật liệu xây dựng, phân bón, dược phẩm, năng lượng mặt trời…
Về nông nghiệp, ngoài lúa gạo, còn có các dự án trồng cà-phê, ngô và nuôi trồng thủy sản, trong đó Việt Nam cung cấp giống, kinh nghiệm và mô hình quản lý. Đặc biệt, sản lượng cà-phê tại Cuba đạt tới 5 tấn/ha, vượt xa mức trung bình toàn cầu.
Ở lĩnh vực y tế, tình đoàn kết giữa hai dân tộc càng được thể hiện rõ trong những thời điểm khó khăn. Trong đại dịch Covid-19, Việt Nam là một trong những nước đầu tiên mua 5 triệu liều vaccine Abdala của Cuba, và còn tiếp nhận viện trợ thêm 150.000 liều vào tháng 9/2021. Ngoài vaccine, hai nước cũng đã triển khai các dự án chung về công nghệ sinh học và sản xuất dược phẩm, bao gồm chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và thử nghiệm lâm sàng.
Các bác sĩ Cuba cũng đã làm việc tại các bệnh viện ở Việt Nam như Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam-Cuba tại Quảng Bình (nay là Quảng Trị) và các cơ sở y tế tư nhân như Vinmec, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, cũng như tăng cường mối liên kết giữa các chuyên gia y tế hai nước…
- Bối cảnh, tình hình, cục diện thế giới đang thay đổi nhanh chóng, khó lường. Điều đó liệu có ảnh hưởng đến triển vọng hợp tác giữa hai nước thời gian tới?
- Trước hết, có thể khẳng định, tiềm năng phát triển quan hệ song phương là rất lớn. Không điều gì có thể cản trở nguyện vọng của hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước trong việc đạt đến những đỉnh cao mới, trong hội nhập cùng có lợi và tăng cường lòng tin vào tương lai. Từ cả hai thủ đô La Habana và Hà Nội, chúng tôi đã nhiều lần khẳng định cam kết làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ chính trị, kinh tế, khoa học và văn hóa, nhằm nâng tầm quan hệ này lên mức độ toàn diện và cùng có lợi hơn.
Về định hướng tương lai, chúng tôi cho rằng cần tập trung vào ba ưu tiên chính: Một là, đa dạng hóa và hiện đại hóa hợp tác kinh tế. Hai nước cần đẩy mạnh đầu tư song phương vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, viễn thông, công nghiệp dược phẩm và sản xuất lương thực. Việt Nam có tiềm lực công nghệ và khả năng tài chính; trong khi Cuba có nguồn nhân lực chất lượng cao và có thể là cửa ngõ vào thị trường Mỹ Latin.
Hai là, tăng cường hợp tác khoa học và nông-công nghiệp. Dự án trồng lúa cho thấy hiệu quả rõ rệt của hợp tác kỹ thuật. Mô hình này cần được nhân rộng sang các lĩnh vực khác như cà-phê, ngô và nuôi trồng thủy sản. Ngoài ra, cần củng cố các chương trình hợp tác về công nghệ sinh học, trao đổi nhà nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.
Ba là, thúc đẩy giao lưu nhân dân và thế hệ trẻ. Điều quan trọng là phải tăng cường các hoạt động giao lưu học thuật, văn hóa và thanh niên. Sự hợp tác giữa các trường đại học, học bổng hai chiều, các chương trình giao lưu nghệ thuật và các hoạt động tưởng niệm lịch sử chung sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng hơn tình cảm gắn bó giữa hai nước.
- Vậy, ông có muốn gửi gắm thông điệp gì tới nhân dân Việt Nam cũng như tới thế hệ trẻ hai nước?
- Lịch sử tươi đẹp kết nối chúng ta, và sự giàu có về văn hóa mà cả hai dân tộc sở hữu cần được các thế hệ hiện tại của Cuba và Việt Nam trân trọng và nâng niu nhiều hơn nữa. Dù cách xa về địa lý và có sự khác biệt về ngôn ngữ, chúng ta cần tìm ra những cách thức mới để tăng cường giao lưu.
Trách nhiệm của chúng ta là tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa để các hãng lữ hành, công ty du lịch và các hãng hàng không rút ngắn khoảng cách, để nhân dân hai nước có thể thật sự cảm nhận con người, văn hóa và thiên nhiên của nhau.
Bất chấp bối cảnh quốc tế đầy bất ổn và phức tạp, Việt Nam đã chứng minh năng lực vượt trội trong việc ứng phó với các thách thức toàn cầu, đồng thời bảo vệ vững chắc chủ quyền, độc lập và quyền tự quyết, kiên trì theo đuổi con đường phát triển xã hội chủ nghĩa. Cũng như trong những năm tháng hào hùng khi chúng tôi sẵn sàng hiến dâng cả máu mình cho Việt Nam, theo lời của Lãnh tụ Cách mạng Cuba Fidel Castro, trong Kỷ nguyên vươn mình của Việt Nam, nhân dân Cuba anh em sẽ luôn là chỗ dựa vững chắc, là bạn đồng hành trung thành và đoàn kết.
Để Việt Nam hiện diện nhiều hơn ở Cuba, và Cuba hiện diện nhiều hơn ở Việt Nam - đó là khát vọng lớn lao nhất của chúng tôi.
- Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!
Có thể nói, tình hữu nghị giữa Cuba và Việt Nam không chỉ là di sản quá khứ, mà còn là một cam kết sống động với tương lai. Trách nhiệm của chúng ta là giữ gìn và làm phong phú thêm mối quan hệ ấy cho các thế hệ tiếp nối”.
Ông Gerardo Pealver Portal,Thứ trưởng thứ nhất Bộ Ngoại giao Cuba
