Đây là diễn đàn quan trọng để lãnh đạo các Viện Hàn lâm khoa học và tổ chức nghiên cứu hàng đầu trao đổi về định hướng phát triển khoa học công nghệ, ưu tiên và thách thức chung của cộng đồng khoa học quốc tế trong bối cảnh toàn cầu.
Các báo cáo trong Phiên họp đã nêu bật tầm quan trọng của nghiên cứu cơ bản, đồng thời nhấn mạnh việc định hướng phát triển công nghệ mới để bảo đảm an ninh và vị thế quốc gia; vai trò của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong ứng phó biến đổi khí hậu, thảm họa thiên nhiên cũng như bảo vệ sức khỏe cộng đồng; sự cần thiết phát triển nghiên cứu liên ngành khoa học tự nhiên và khoa học xã hội nhằm bảo tồn di sản, củng cố bản sắc quốc gia và tăng cường đối thoại văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Nhiều nội dung trao đổi từ các Viện Hàn lâm đánh giá cao sự hợp tác giữa các tổ chức khoa học quốc gia, mở ra cơ hội mới để cùng giải quyết thách thức toàn cầu.
Trong báo cáo “Vai trò nghiên cứu cơ bản trong phát triển công nghệ chiến lược tại Việt Nam”, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) đã thảo luận vai trò của khoa học hàn lâm trong việc định hình công nghệ mũi nhọn trên thế giới hiện nay cũng như tầm ảnh hưởng và sức lan tỏa của khoa học công nghệ trong vấn đề phát triển bền vững của mỗi quốc gia.
Với hình tượng “cây công nghệ chiến lược”, VAST đã đánh giá nghiên cứu cơ bản là bộ rễ nuôi dưỡng, là con đường “huyết mạch” để xây dựng năng lực tự chủ công nghệ.
Trên cơ sở thực tiễn thành công của vaccine mRNA, vị thế dẫn đầu trong công nghệ bán dẫn hay các bước tiến trong trí tuệ nhân tạo và năng lượng mới đều xuất phát từ những đầu tư lâu dài cho nghiên cứu cơ bản, phát triển nghiên cứu cơ bản chính là nền tảng để định hình công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, là xu thế cho nền khoa học tự chủ trên toàn cầu.
Bên lề Phiên họp đã diễn ra một số cuộc thảo luận song phương của VAST với Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Trường đại học Tổng hợp quốc gia Moskva, Viện Hàn lâm Khoa học Kazakhstan…
Theo đó, các Viện Hàn lâm khoa học quốc gia nói chung và VAST nói riêng cần tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm khoa học công nghệ hàng đầu quốc gia, đi đầu trong nghiên cứu cơ bản, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế để đáp ứng với xu thế phát triển khoa học trên thế giới hiện nay.
Bên cạnh đó, VAST cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khoa học trình độ cao, gắn kết chặt chẽ nghiên cứu với ứng dụng thực tiễn, xây dựng các mô hình hợp tác quốc tế tiên tiến và phát triển các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, năng lượng tái tạo.
Trong thời gian qua, những kinh nghiệm thực tiễn của VAST trong quá trình xây dựng và phát triển một đơn vị nghiên cứu quốc gia hàng đầu Việt Nam như việc phát triển Trường đại học trực thuộc Viện Hàn lâm, kết nối đào tạo sau đại học với đơn vị nghiên cứu chuyên ngành, hỗ trợ dự án nghiên cứu song phương với các tổ chức thành viên… đã được một số Viện Hàn lâm trong IAAS ủng hộ và phát triển mô hình tương tự.
Trong khuôn khổ Phiên họp 38, Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh, Chủ tịch VAST được trao tặng Huy chương đặc biệt của IAAS vì những đóng góp nổi bật cho sự hợp tác và phát triển khoa học, cùng với Lãnh đạo các Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Belarus, Armenia, Trung Quốc và Uzeberkistan.
Giáo sư, Viện sĩ Lê Trường Giang, Phó Chủ tịch VAST được trao tặng danh hiệu Viện sĩ IAAS sau một năm được bầu chọn tại Phiên họp thứ 37.
Những vinh danh quốc tế này là minh chứng rõ rệt cho hiệu quả hợp tác, hội nhập quốc tế của VAST trong giai đoạn qua, góp phần để khoa học công nghệ thành động lực đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong thời đại tri thức và hội nhập toàn cầu.
Trước đó, ngày 17/9 Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh, Chủ tịch VAST và Giáo sư Vladimir Karanik, Chủ tịch đoàn Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Belarus (NASB) đã đồng chủ trì Tọa đàm song phương và thảo luận phương hướng thúc đẩy hợp tác khoa học công nghệ trong giai đoạn đổi mới.
Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Giáo sư Vladimir Karanik, Chủ tịch đoàn Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Belarus đã nhiệt liệt chào mừng Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh và đoàn VAST thăm trụ sở NASB.
Giáo sư Karanik nhận thấy trong thời gian qua, hai Viện Hàn lâm đã triển khai hiệu quả những dự án nghiên cứu chung trong Lộ trình hợp tác giai đoạn 2023-2025 với sự tham gia ngày càng đông đảo của các cán bộ trẻ.
Với nhiều thay đổi ấn tượng của Việt Nam thời gian gần đây, Chủ tịch NASB cho rằng sự phát triển này cần nền tảng khoa học công nghệ để thúc đẩy và tin tưởng trong thời gian tới hai Viện Hàn lâm sẽ tiếp tục phát triển hợp tác theo hướng phát huy những nội dung đã triển khai hợp tác hiệu quả như nghiên cứu cơ bản và mở rộng sang việc nghiên cứu và phát triển công nghệ - nhiệm vụ mà NASB đang được Thủ tướng Belarus tin tưởng giao phó.
Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh, Chủ tịch VAST đã trân trọng chúc mừng Giáo sư Vladimir Karanik vừa được Tổng thống Belarus bổ nhiệm làm Chủ tịch Đoàn Chủ tịch NASB với vai trò là “nhân tố trung tâm” để đưa NASB phát triển mạnh mẽ, gắn kết chặt chẽ khoa học công nghệ với nhu cầu phát triển kinh tế và xã hội.
Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh cũng nhấn mạnh sự tương đồng giữa hai Viện Hàn lâm, khi NASB cải tổ để đổi mới, còn VAST cũng vừa thực hiện tái cơ cấu vào tháng 3/2025, tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực ưu tiên, đổi mới phương thức quản trị, đẩy mạnh hoạt động của Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ nhằm hỗ trợ triển khai hiệu quả các nhiệm vụ khoa học, hợp tác quốc tế và khuyến khích đổi mới sáng tạo; góp phần thực hiện các Nghị quyết trung ương vừa qua về phát triển khoa học công nghệ ,tăng cường hợp tác và hội nhập quốc tế.
Trên cơ sở định hướng hoạt động của Quỹ phát triển khoa học công nghệ của VAST, Giáo sư, Viện sĩ Lê Trường Giang, Phó Chủ tịch VAST, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ đã đề nghị Quỹ Nghiên cứu cơ bản Belarus hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm quản lý quỹ, tài trợ phát triển nhóm nghiên cứu quốc tế, phòng thí nghiệm quốc tế, các nghiên cứu liên ngành và có tiềm năng ứng dụng. Phía NASB nhất trí rằng hợp tác cần hướng tới những phương thức đổi mới, thực chất, gắn nghiên cứu với ứng dụng và doanh nghiệp.
Để tạo cơ sở pháp lý cho việc hợp tác, Quỹ Phát triển khoa học công nghệ VAST đã ký kết 3 Thỏa thuận hợp tác gồm: Thỏa thuận hợp tác với Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Belarus về phát triển nhóm nghiên cứu chung; Thỏa thuận hợp tác với Quỹ Nghiên cứu cơ bản Belarus về trao đổi kinh nghiệm quản lý quỹ và tài trợ hoạt động chung và Thỏa thuận hợp tác với Doanh nghiệp “Trung tâm khoa học và sản xuất các hệ thống bay không người lái đa chức năng” trực thuộc NASB.
Trong thời gian làm việc tại Belarus, đoàn VAST cũng đã thăm và làm việc với doanh nghiệp “Trung tâm khoa học và sản xuất các hệ thống bay không người lái đa chức năng” và thảo luận về nghiên cứu và phát triển thiết bị bay không người lái; làm việc với Viện vật lý ứng dụng NASB về hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn.
Những nội dung thảo luận và dự định triển khai hợp tác, chuyển giao công nghệ cũng đã được Đại sứ Việt Nam tại Belarus, Nguyễn Văn Trung ủng hộ mạnh mẽ và khẳng định trong bối cảnh quan hệ Việt Nam-Belarus vừa được nâng cấp thành Đối tác chiến lược, sự hợp tác hiệu quả giữa hai Viện Hàn lâm trong thời gian qua và định hướng hợp tác tương lai sẽ đóng góp thiết thực cho sự phát triển khoa học-công nghệ và quan hệ Đối tác chiến lược mới được nâng cấp gần đây giữa hai quốc gia.
Lãnh đạo hai Viện Hàn lâm khẳng định, trên cơ sở quan hệ hữu nghị, Đối tác chiến lược giữa hai quốc gia, với nhiều đổi mới trong cơ cấu tổ chức và định hướng phát triển trong thời gian qua, hợp tác khoa học giữa hai Viện Hàn lâm khoa học quốc gia Việt Nam và Belarus sẽ bước sang giai đoạn mới, toàn diện và hiệu quả hơn, hứa hẹn nhiều thành công mới.
