Ưu tiên phân bổ nguồn lực cho kết cấu hạ tầng trọng điểm, có tính lan tỏa

Bộ trưởng cho biết, triển khai các nhiệm vụ đề ra trong Nghị quyết, các văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, đặc biệt trong trong bối cảnh cả hệ thống chính trị triển khai thực hiện đồng bộ, hiệu quả "cuộc cách mạng" về sắp xếp, tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; cuộc cách mạng về cơ chế, chính sách, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ và đồng thuận của nhân dân, ngành Xây dựng đã đạt được nhiều kết quả nổi bật.

Ước tính tăng trưởng ngành đạt trên 9%, đóng góp khoảng 17,1% trong GDP tương đương khoảng 1,96 điểm % vào tăng trưởng GDP cả nước. Quy mô, tốc độ, hiệu quả đầu tư hạ tầng được nâng lên rõ rệt, tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế-xã hội, thể hiện qua 4 thành tựu nổi bật.

Một là, công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế cho đột phá phát triển kết cấu hạ tầng được tập trung thực hiện, chủ trì nhiều đề án, sửa đổi, bổ sung pháp luật, hoàn thiện hệ thống quy hoạch để gắn kết khung hạ tầng chiến lược thành thể thống nhất.

Hai là, hạ tầng giao thông có bước phát triển mạnh mẽ, đồng bộ hơn, nhiều dự án trọng điểm hoàn thành vượt tiến độ. Đến hết năm 2025, cả nước có 3.345km tuyến chính đường cao tốc và 458km nút giao, đường dẫn được đưa vào khai thác... Riêng giai đoạn 2021-2025 đã hoàn thành, thông xe 2.025km đường cao tốc, gấp gần 2 lần số km đường cao tốc có được trong 20 năm trước đây.

Tổng năng lực hệ thống cảng biển tăng gần 1,3 lần so với năm 2020 (từ 730 triệu tấn lên 900 triệu tấn). Tổng công suất các cảng hàng không tăng hơn 1,6 lần so với năm 2020 (từ 92,4 triệu khách lên 155 triệu khách). Những kết quả này đã giúp giảm chi phí logistics từ 21% vào năm 2018, đến nay còn khoảng 17%GDP, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bên cạnh đó, hệ thống sân bay đã và đang được tập trung đầu tư, nâng cấp hoàn thiện, như: Sân bay Long Thành, Gia Bình, Phú Quốc..., hoàn thành nhà ga T2 Nội Bài, nhà ga T3 Tân Sơn Nhất...; hệ thống đường sắt quốc gia (đường sắt tốc độ cao trên trục bắc-nam, đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, đường sắt kết nối đối ngoại, kết nối cảng biển, sân bay...). Hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đang được tích cực đẩy mạnh triển khai.

Ba là, hạ tầng đô thị, nhà ở, hạ tầng kỹ thuật-xã hội phát triển nhanh hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp không gian đô thị được mở rộng, mở ra các cực tăng trưởng mới. So với thời điểm năm 2020, tỷ lệ đô thị hóa đến nay đạt 45% (tăng 5%); dân cư đô thị được cấp nước sạch đạt 94% (tăng 3%); diện tích nhà ở bình quân đạt 30m² sàn/người (tăng 5,6m²).

Cả nước đã triển khai hơn 682 nghìn căn nhà ở xã hội, chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát được hơn 334.200 căn. Đây là các "công trình quốc gia đặc biệt", "công trình của ý Đảng, lòng dân".

Bốn là, nền tảng cho hạ tầng xanh, hạ tầng số thích ứng biến đổi khí hậu, đô thị thông minh bước đầu được hình thành.

Bên cạnh kết quả đạt được, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng thẳng thắn nhìn nhận một số điểm hạn chế trong đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, như quy mô, chất lượng, tính đồng bộ và kết nối hạ tầng giữa các vùng, miền còn chênh lệch; chưa tạo được bứt phá đồng đều.

Quy hoạch hạ tầng mặc dù đã đi trước để định hướng cho đầu tư, đôi khi còn tình trạng "chạy theo" giải quyết ách tắc thay vì kiến tạo không gian mới. Nhiều đô thị lớn vẫn đối mặt với ùn tắc giao thông, quá tải hạ tầng kỹ thuật-xã hội, ô nhiễm môi trường, ngập úng; nhà ở đô thị còn có những bất cập...

Nhấn mạnh phát triển hạ tầng chỉ đột phá khi có sự chuẩn bị kỹ về chiến lược, quy hoạch, có mô hình huy động phù hợp và sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, Đảng ủy Bộ Xây dựng đã nghiên cứu và đề xuất một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Cụ thể, tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Thể chế hóa đầy đủ, đúng đắn, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng; đề xuất cơ chế thí điểm, đặc thù cho các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia để rút ngắn thời gian chuẩn bị và thực hiện; phân cấp mạnh mẽ cho địa phương trong đầu tư, quản lý khai thác kết cấu hạ tầng; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cao nhất cho người dân, doanh nghiệp.

Tục hoàn thiện hệ thống các quy hoạch ngành, hệ thống chỉ tiêu phát triển ngành với tầm nhìn dài hạn, đi trước một bước, mang tính ổn định lâu dài để dẫn dắt, định hướng, bảo đảm hiệu quả đầu tư, phát triển cân đối, hài hòa tổng thể giữa các lĩnh vực; ưu tiên phân bổ nguồn lực cho kết cấu hạ tầng trọng điểm, có tính lan tỏa, liên kết vùng, tạo ra hành lang kinh tế mới, các dự án xây dựng xanh, phát thải thấp…

Chuyển hướng từ "huy động" sang "khơi thông và nuôi dưỡng" các nguồn lực cho đầu tư phát triển hạ tầng. Hoàn thiện cơ chế "Lấy hạ tầng nuôi hạ tầng" thông qua việc khai thác hiệu quả quỹ đất để tái đầu tư; phát triển các công cụ tài chính mới để huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong dân và các định chế tài chính quốc tế; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đất đai, hạ tầng, tín dụng và thông tin quy hoạch; khuyến khích đầu tư tư nhân, đầu tư theo hình thức PPP vào các lĩnh vực trọng yếu để tạo môi trường đầu tư thuận lợi.

Cùng với đó, đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, tiến tới từng bước tự chủ về công nghệ; đẩy mạnh nghiên cứu, thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng và phát triển các giải pháp công nghệ tiên tiến.

Bộ Xây dựng đặt mục tiêu doanh nghiệp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ thi công đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, giảm phụ thuộc vào nhà thầu nước ngoài, mà trước hết trong lĩnh vực vận hành khai thác và tiến tới từng bước làm chủ công nghệ thiết kế sản xuất linh kiện, toa xe.

Đẩy mạnh phát triển đô thị thông minh và giao thông thông minh; xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng số đồng bộ, coi đây là "hạ tầng cứng" của nền kinh tế số; nghiên cứu phát triển các loại vật liệu tính năng cao, vật liệu tái chế nhằm tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Minh cũng nhấn mạnh việc đẩy mạnh hội nhập quốc tế trong tình hình mới, nghiên cứu, đề xuất tham gia các dự án hạ tầng để góp phần xây dựng mạng lưới giao thông vận tải kết nối đồng bộ và hiệu quả trong khu vực. Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đất nước trên mọi lĩnh vực trong kỷ nguyên mới.

Giải pháp nữa được tư lệnh ngành Xây dựng đề cập là tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, chống thất thoát, lãng phí trong lĩnh vực xây dựng, giao thông, đặc biệt là kiểm tra, giám sát phòng ngừa từ sớm, từ xa. Trong đó, đặc biệt chú trọng công tác xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, nhất là người đứng đầu đủ phẩm chất, trình độ, năng lực, có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; chú trọng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.