Điều này đã tạo bước đột phá, kịp thời ngăn chặn hành vi xâm hại tài nguyên rừng và giám sát đa dạng sinh học.
Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung có diện tích hơn 23 nghìn ha, trải dài trên địa bàn nhiều xã của tỉnh Lâm Đồng. Hệ sinh thái rừng ở đây rất đa dạng, phong phú, có vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng hộ đầu nguồn, chống xói mòn, điều tiết nguồn nước cho dòng sông Krông Nô và lưu giữ nước cho các hồ, đập thủy lợi, thủy điện trên địa bàn khu vực phía tây của tỉnh Lâm Đồng.
Hệ động, thực vật gồm nhiều loài quý hiếm, có tên trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới như: Voi, bò tót, voọc chà vá chân đen, báo gấm, khỉ đuôi lợn, khỉ cộc, cầy mực và một số loài thực vật như cây sồi ba cạnh, thông ba lá, cẩm lai. Bên cạnh các giá trị đa dạng sinh học, rừng Nam Nung còn có nhiều di sản địa chất có giá trị như các thác nước hùng vĩ, đá granit, đá thiên thạch…
Tuy nhiên, cùng với những giá trị nêu trên, Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung luôn phải đối mặt với áp lực lớn từ các hoạt động xâm hại đa dạng sinh học như: Khai thác gỗ trái phép, săn bắt động vật hoang dã, lấn chiếm đất rừng… Trong khi đó, nguồn nhân lực quản lý bảo vệ rừng rất ít, thiếu công cụ hỗ trợ, diện tích rừng lớn, địa bàn rộng, địa hình hiểm trở, chia cắt mạnh nên việc tuần tra, bảo vệ rừng thường xuyên đối mặt với khó khăn, nhất là vào mùa mưa lũ.
Công tác tuần tra, bảo vệ rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung trước khi ứng dụng công nghệ số chủ yếu dựa vào sức người và các công cụ thô sơ. Lực lượng bảo vệ rừng phải đi bộ xuyên rừng, tuần tra dài ngày, ngủ lại rừng và đối mặt với nhiều hiểm nguy trong mỗi chuyến đi. Quá trình thu thập các số liệu, dữ liệu tuần tra đều được ghi chép thủ công bằng giấy bút.
Việc xác định vị trí vi phạm, tọa độ điểm nóng chỉ mang tính tương đối dựa vào kinh nghiệm và các thiết bị định vị GPS cầm tay đơn giản cho nên kết quả tổng hợp thường bị rời rạc, lắp ghép, thiếu tính hệ thống và phụ thuộc chủ yếu vào trình độ và kinh nghiệm của từng cá nhân thực hiện nhiệm vụ.
Kết thúc mỗi đợt tuần tra, việc tổng hợp, báo cáo số liệu mất nhiều thời gian và công sức. Các biểu mẫu giấy, hình ảnh từ máy ảnh kỹ thuật số phải được sao chép, sắp xếp và phân tích bằng thủ công nên làm chậm quá trình ra quyết định của lãnh đạo; dễ xảy ra sai sót, thất lạc thông tin trong quá trình lưu trữ; đặc biệt trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của núi rừng, mưa lớn có thể làm hư hỏng toàn bộ tài liệu,…
Nhận diện được những khó khăn, bất cập của phương pháp truyền thống, năm 2023, Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung đã quyết định áp dụng bộ công cụ SMART vào công tác quản lý, bảo vệ rừng. Đây là một hệ thống phần mềm mã nguồn mở, được phát triển bởi các tổ chức bảo tồn quốc tế, cho phép thu thập, lưu trữ, phân tích và báo cáo thông tin tuần tra một cách khoa học và hiệu quả.
Bộ công cụ này bao gồm hai thành phần chính: SMART Mobile được cài đặt trên điện thoại thông minh của các cán bộ tuần tra và SMART Desktop tại trung tâm điều hành. Khi thực hiện nhiệm vụ, các tổ tuần tra sẽ sử dụng điện thoại để ghi nhận lại toàn bộ lộ trình di chuyển, các điểm nóng vi phạm (chặt phá, đặt bẫy, lấn chiếm đất...), các dấu hiệu của động vật hoang dã và các thông tin quan trọng khác. Dữ liệu được thu thập một cách đồng bộ theo các biểu mẫu đã được thiết lập sẵn, kèm theo hình ảnh, video và tọa độ GPS chính xác.
Ngay khi có kết nối internet, toàn bộ dữ liệu này sẽ được tự động đồng bộ về máy chủ trung tâm. Tại đây, phần mềm SMART Desktop cho phép các cán bộ kỹ thuật và lãnh đạo có thể truy cập, phân tích và trực quan hóa dữ liệu một cách nhanh chóng.
Trạm trưởng Trạm quản lý bảo vệ rừng Dray Sap, Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung, Nguyễn Xuân Đại cho biết, việc triển khai SMART đã mang lại những kết quả tích cực và toàn diện cho công tác quản lý bảo vệ rừng tại Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung. Tất cả thông tin thu thập từ thực địa đều được số hóa, chuẩn hóa và gắn với tọa độ địa lý cụ thể, loại bỏ các yếu tố cảm tính và sai sót của phương pháp thủ công. Dữ liệu không thể bị can thiệp, chỉnh sửa, bảo đảm tính khách quan và minh bạch.
Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung Nguyễn Văn Mạnh cho biết, hiện nay, Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung đã và đang triển khai áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, bảo tồn đa dạng sinh học. Đặc biệt, đơn vị đẩy mạnh việc áp dụng các tiến bộ khoa học và kỹ thuật, công nghệ số vào trong công tác bảo vệ rừng, giám sát đa dạng sinh học, phòng cháy, chữa cháy rừng như: Hệ thống SMART, thiết bị bay không người lái, phần mềm cảnh báo cháy rừng, hệ thống WebGis,… Việc ứng dụng công nghệ số đã tạo ra sự thay đổi lớn trong nhận thức và hành động của toàn thể cán bộ, công chức, người lao động toàn đơn vị. Công tác quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học trở nên chuyên nghiệp, thuận lợi, chính xác, khách quan hơn; các vụ vi phạm được phát hiện kịp thời và xử lý nhanh chóng hơn, góp phần giảm đáng kể các tác động tiêu cực đến tài nguyên rừng, đa dạng sinh học khu bảo tồn.
Cũng theo ông Mạnh, việc áp dụng thành công bộ công cụ SMART tại Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung là một minh chứng rõ nét cho lợi ích của việc ứng dụng khoa học và kỹ thuật, công nghệ số vào công tác quản lý, bảo vệ rừng. Đây không chỉ là một giải pháp thay thế, mà trở thành định hướng chiến lược chung, một bước tiến quan trọng giúp nâng cao năng lực cho các nhà quản lý, tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật, hướng tới mục tiêu hiệu quả nhất trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ bền vững lá phổi xanh của đại ngàn Tây Nguyên.
