Giữ hồn quê từ sản phẩm xanh
Một buổi sáng tháng chín, trong căn bếp nhỏ xóm 4, xã Hạnh Lâm (huyện Thanh Chương cũ), tỉnh Nghệ An, bà Hồ Thị Quế lúi húi đảo những sợi mít non vàng ươm trong chum muối. Hương nhút ngai ngái quyện với mùi ớt, mùi vỏ chanh phảng phất khắp gian nhà. “Làm nhút ngon quan trọng nhất vẫn là tay người làm”, bà Quế nói, đôi mắt ánh lên niềm tự hào sau hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề.
Tuổi trẻ, bà Hồ Thị Quế từng là thanh niên xung phong ở chiến trường. Hòa bình, bà trở về làm giáo viên mầm non, có 15 năm làm hiệu trưởng và góp phần xây dựng ngôi trường mầm non vùng cao đạt chuẩn quốc gia đầu tiên ở Thanh Chương. Khi nghỉ hưu, bà quay lại với nghề muối nhút truyền thống của gia đình, vừa giữ hồn quê vừa tạo sinh kế cho bà con. Gần 70 tuổi, bà thuộc lòng từng công đoạn: chọn mít non, băm thái, rửa, ủ muối theo bí quyết gia truyền để cho ra sợi mít vừa giòn vừa đậm vị. “Mấy chục năm làm, cảm nhận từng độ muối, từng tiếng thở của vại ủ”, bà cười.
Năm 2020, bà Quế cùng một số thành viên đứng ra thành lập Hợp tác xã sản xuất nhút và đặc sản nông nghiệp Thanh Chương. Từ đây, nhút không còn là sản phẩm “mạnh ai nấy làm” mà được đưa vào quy trình sản xuất bài bản, có nhãn mác, truy xuất nguồn gốc.
Xanh và chuẩn hóa OCOP làm nên khác biệt
Hợp tác xã sản xuất nhút và đặc sản nông nghiệp Thanh Chương tập trung chuẩn hóa từ khâu lựa chọn nguyên liệu (mít non, măng rừng, muối sạch), đến quy trình chế biến sạch, đóng gói có nhãn mác và truy xuất nguồn gốc, tuyệt đối không dùng chất bảo quản. Chính sự chỉn chu này giúp “Nhút bà Quế” được công nhận OCOP 4 sao - một dấu mốc để nhút bước ra thị trường rộng hơn.
Kể từ khi có chứng nhận OCOP, nhút bà Quế lan tỏa mạnh từ bắc vào nam, tập trung ở Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Lâm Đồng, Hà Nội, Hải Phòng… Sản lượng tăng gấp 4-5 lần so với trước, đạt khoảng 4-5 tấn/năm. Hiện có khoảng sáu lao động thường xuyên, thu nhập bình quân 5-6 triệu đồng/người/tháng; hợp tác xã tiêu thụ hàng chục tấn nông sản của nông dân địa phương mỗi năm. Không chỉ nhút, Hợp tác xã còn đưa măng chua và măng cay đạt chuẩn OCOP 3 sao ra thị trường - mở rộng nguồn thu cho người dân.
“Nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn” - câu ví von ấy không chỉ là khẩu vị mà còn là ký ức. Mỗi lọ nhút mang theo cả hương vị và câu chuyện một vùng đất. Hợp tác xã cũng hướng tới sự phát triển chuyên nghiệp hơn: mở rộng nhà xưởng, hoàn thiện bao bì, kết nối siêu thị, đẩy bán online - với mục tiêu dài hạn đưa nhút vào hệ thống phân phối lớn và tạo việc làm ổn định cho 20-30 lao động, nâng sản lượng lên hàng chục tấn mỗi năm.
Khi một hộp nhút được đặt lên kệ, nó không chỉ là thực phẩm mà còn là lời cam kết về nguồn gốc, chất lượng, và, ẩn sâu trong đó, là câu trả lời của một làng nhỏ cho bài toán phát triển xanh-bền vững.
Làm từ mít non trồng trong vườn quê, không hóa chất, chế biến thủ công theo quy trình bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, nhút không chỉ giữ hồn ẩm thực xứ Nghệ mà còn phù hợp với xu hướng lối sống xanh, tiêu dùng hữu cơ.
