Trò Xuân Phả: Hồn Việt xứ Thanh

Trò Xuân Phả - mạch nguồn văn hóa xứ Thanh, loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian sống động tái hiện cảnh năm quốc gia lân bang triều kiến Hoàng đế Đại Việt. Di sản phi vật thể này không chỉ minh chứng hùng hồn cho lịch sử, nghệ thuật mà còn là nơi hội tụ tinh hoa và niềm tự hào dân tộc Việt qua bao thế hệ.

Nghệ thuật dân gian Việt Nam in đậm trên mỗi điệu trò Xuân Phả.
Nghệ thuật dân gian Việt Nam in đậm trên mỗi điệu trò Xuân Phả.

Khởi nguồn từ làng Xuân Phả, xã Xuân Trường (Thọ Xuân, Thanh Hóa) vùng đất giàu truyền thống lịch sử, nơi phát tích cuộc khởi nghĩa Lam Sơn lừng lẫy (1418 -1427), Trò Xuân Phả đã trở thành một vùng sáng trong bức tranh văn hóa xứ Thanh. Các nhà nghiên cứu cho rằng trò diễn này xuất hiện từ thời nhà Đinh (968–980) và phát triển rực rỡ dưới triều Lê Sơ.

Mỗi điệu múa trong Trò Xuân Phả là một bức tranh văn hóa dân gian sống động, tái hiện không gian ngoại giao và giao lưu văn hóa đa dạng giữa Đại Cồ Việt và các quốc gia lân bang.

Những điệu trò này kể những câu chuyện về tình đoàn kết, sự hòa hợp và giao lưu văn hóa, thể hiện trí tuệ và tài hoa của người Việt. Trải qua chiều dài lịch sử ngàn năm, di sản này vẫn luôn tỏa sáng, tiếp tục là biểu tượng văn hóa dân gian đặc sắc của dân tộc.

ndo_br_dieu-mua-tro-xuan-pha-3.jpg
Mỗi điệu múa trong Trò Xuân Phả là một bức tranh dân gian sinh động, thể hiện nét đặc sắc của văn hóa xứ Thanh.

"Ngũ quốc lân bang đồ tiến cống" - Năm điệu múa dân gian đặc sắc

Hằng năm, từ ngày 10-12 tháng hai âm lịch, Trò Xuân Phả được tổ chức tại di tích Nghè Xuân Phả thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách tham dự, trở thành một lễ hội đặc sắc của vùng đất Thọ Xuân. Các nghệ nhân trong làng luân phiên biểu diễn, từ vẻ huyền bí, lộng lẫy của Trò Chiêm Thành, nét dí dỏm của Trò Tú Huần đến sự mềm mại, mạnh mẽ của Trò Ai Lao.

Năm điệu múa dân gian trong tích Trò Xuân Phả biểu trưng cho "Ngũ quốc lân bang đồ tiến cống": Trò Hoa Lang (tượng trưng cho Vương quốc Cao Ly); Trò Tú Huần (tượng trưng cho Lục Hồn Nhung); Trò Ai Lao (tượng trưng cho người Thái-Lào); Trò Ngô Quốc (tượng trưng cho một quốc gia cổ đại ở Trung Quốc); Trò Chiêm Thành (tượng trưng người Chăm-pa).

Mỗi điệu múa trong Trò Xuân Phả là một câu chuyện nghệ thuật sống động, khéo léo lồng ghép những thông điệp lịch sử, văn hóa qua từng hình tượng, trang phục và động tác biểu diễn. Di sản này in đậm dấu ấn của sự kết hợp tinh tế giữa nghệ thuật diễn xướng cung đình và dân gian, phản ánh sâu sắc quan niệm thẩm mỹ cùng tâm hồn mộc mạc, sáng tạo của người dân xứ Thanh.

ndo_br_dieu-mua-tro-xuan-pha.jpg
Điệu trò Chiêm Thành - màn trình diễn dân gian đậm chất sử thi của các nghệ nhân làng Đoài (Thọ Xuân - Thanh Hóa).

Trong Trò Xuân Phả, điệu múa Chiêm Thành từ làng Đoài, xã Xuân Trường, thực sự cuốn hút. Trang phục được chế tác công phu: chúa uy nghi trong áo lụa đỏ hồng, quân lính khoác áo đậu, tất cả đều vấn khăn vuông đỏ, cùng những chiếc áo phỗng cổ sòi, cổ xiêm. Điệu múa này toát lên vẻ trang trọng và bí ẩn, với hình ảnh chúa đọc văn tế, hai phỗng thành kính dâng hương, và đoàn quân mang mặt nạ gỗ kỳ lạ gợi nhớ mạnh mẽ đến những tượng Chăm cổ xưa.

Trò Hoa Lang (làng Thượng, xã Xuân Trường) mang đến màn trình diễn đầy màu sắc với các nhân vật ông, cháu, mế nàng và mười quân. Trang phục đặc trưng gồm áo dài, mũ cao làm từ da bò, và được nhấn nhá bởi mặt nạ da bò phết sơn trắng, điểm mắt gắn lông công. Chúa đội mũ chạm khắc rồng tinh xảo, còn quân lính đội mũ họa tiết mặt nguyệt. Toàn bộ trang phục của trò Hoa Lang nổi bật với sắc xanh nước biển.

Trò Ai Lao (làng Yên, xã Xuân Trường) trình diễn sống động với mười quân cùng voi và hổ, hòa nhịp tiếng xênh tre. Điệu múa biểu trưng cho sức mạnh săn bắt, đồng thời thể hiện sự uyển chuyển, mềm mại. Chúa đội mũ cánh chuồn, khoác áo chàm xanh. Quân lính đội mũ rễ si, quấn phá ngang vai, chân mang xà cạp, tay cầm xênh tre, mô phỏng cảnh săn bắn, hái lượm. Trang phục đặc trưng là quần dài, áo cánh trắng, quấn xà cạp màu xanh chàm, cùng tấm thổ cẩm dệt hoa văn Lào quàng chéo.

Trò Ngô Quốc (làng Đông, xã Xuân Trường) lại hấp dẫn với hai nàng tiên, ông chúa và mười quân, tất cả đội nón lính, mặc áo màu lam, tay cầm mái chèo. Mở đầu bằng các nhân vật phụ như người bán thuốc, bán kẹo, thầy địa lý với những đoạn múa ngẫu hứng. Trò diễn kết thúc bằng điệu múa chèo thuyền cùng những lời ca trữ tình: “Gió tăm tắp buồm chạy ra khơi/ Chàng về Bắc quốc, em thời An Nam/ Mưa đâu chớp đấy cho cam/ Mưa qua thành Lạng chớp ngàn mây xanh.”

ndo_br_dieu-mua-tro-xuan-pha-2.jpg
Điệu Tú Huần sống động của các nghệ nhân làng Trung, Thọ Xuân – Thanh Hóa.

Còn Trò Tú Huần (hay Lục Hồn Nhung) từ làng Trung, xã Xuân Trường, khắc họa hình ảnh bà cố, mẹ và mười người con với 5 cặp, theo độ tuổi từ trẻ đến già (1 đến 5 cái răng). Mũ tre đan úp ngược có lạt tre làm tóc bạc, đội trên miếng khăn vuông vải đỏ bịt đầu. Cụ cố già, người hầu cầm quạt, lượn hai vòng quanh sân nghè, vái chào. Bà mẹ gõ xênh, nhảy theo nhịp ba gần ban thờ, quỳ vái. Mười người con chia thành từng đôi, tiến lùi theo mẹ múa. Trang phục có màu xanh chàm.

Biểu tượng văn hóa Việt trường tồn

Trò Xuân Phả là nơi nghệ thuật dân gian Việt Nam tỏa sáng rực rỡ, phô diễn vẻ đẹp bất tận của văn hóa xứ Thanh và tinh hoa dân tộc. Loại hình diễn xướng này là một tuyệt tác nghệ thuật, kết hợp hài hòa nét trang nghiêm của múa cung đình với sự mộc mạc, phóng khoáng của múa dân gian. Trò Xuân Phả chính là sự kết tinh của tài năng sáng tạo, niềm tự hào dân tộc và chiều sâu lịch sử, tạo nên sức hấp dẫn vượt thời gian.

Trò Xuân Phả vẽ nên một thế giới vừa trang nghiêm, huyền bí, vừa sống động, rực rỡ. Từng vũ điệu, từng âm thanh đều khơi gợi niềm tự hào và tình yêu quê hương đất nước. Bởi vậy, Trò Xuân Phả không chỉ là di sản văn hóa phi vật thể quý giá của Việt Nam, mà còn là biểu tượng cho sự trường tồn của nghệ thuật dân gian, một báu vật văn hóa xứng đáng được gìn giữ và tôn vinh trên bản đồ văn hóa thế giới.

Có thể bạn quan tâm

Thành viên các đội tham gia thi hái mận.

Sôi nổi ngày hội mận xã Phiêng Khoài

Từ ngày 15-17/5, Ủy ban nhân dân xã Phiêng Khoài, tỉnh Sơn La đã tổ chức ngày hội mận xã Phiêng Khoài lần thứ I năm 2026 với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trải nghiệm đặc sắc. Ngày hội mận đã thu hút đông đảo nhân dân, du khách trong và ngoài tỉnh tham gia.

Cán bộ Đồn Biên phòng Chiềng On, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La tuyên truyền cho người dân bản Lao Khô nhận biết về những thủ đoạn, cách thức lừa đảo trên không gian mạng.

Cảnh báo mạo danh cán bộ biên phòng lừa đảo khu vực biên giới Sơn La

Chỉ trong thời gian ngắn, nhiều hộ kinh doanh trên địa bàn các xã Yên Sơn, Lóng Phiêng, Mường Lạn, Cò Nòi của tỉnh Sơn La liên tiếp nhận được các cuộc gọi từ những đối tượng tự xưng là cán bộ phụ trách hậu cần-kỹ thuật của các đồn biên phòng để đặt mua hàng hóa, thuê dịch vụ nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Nhân viên công trình cấp nước sinh hoạt xã Nhữ Khê, tỉnh Tuyên Quang vận hành máy bơm cấp nước cho nhân dân trên địa bàn xã.

Tăng tỷ lệ người dân sử dụng nước sạch

Thời gian qua, cùng với việc đầu tư, xây dựng các công trình cấp nước sinh hoạt trên địa bàn cả nước, hàng triệu hộ dân vùng nông thôn được tiếp cận nguồn nước sạch. Tuy nhiên, để tăng tỷ lệ này, góp phần bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân cần có giải pháp đồng bộ.

Hợp tác xã dệt thổ cẩm Tân Bắc, xuất khẩu 1.000 sản phẩm dệt thổ cẩm truyền thống sang Hàn Quốc trong năm 2025.

Củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Trải qua gần 60 năm xây dựng và phát triển, cơ quan làm công tác dân tộc tỉnh Tuyên Quang đã góp phần quan trọng đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước vào cuộc sống. Nhiều chương trình thiết thực đã làm đổi thay diện mạo vùng đồng bào dân tộc thiểu số, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cán bộ phường Mường Thanh hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính trên cây ki-ốt tại trụ sở Ủy ban nhân dân phường.

Chuyển đổi số trên cả ba trụ cột

Triển khai thực hiện nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Điện Biên đã quyết liệt chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, giải pháp.

Chị Bùi Thị Mai cùng các thành viên hợp tác xã thu hoạch chè sạch canh tác theo phương pháp hữu cơ (Ảnh HƯƠNG DỊU)

Nông nghiệp sạch ở Thái Nguyên

Sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên thời gian qua đã có những thay đổi lớn trong tư duy của nông hộ. Từ chỗ chỉ chú trọng số lượng, các hộ đã hình thành và kiên trì theo đuổi sản xuất hữu cơ, sản xuất sạch tạo ra sản phẩm có chất lượng cao, củng cố uy tín, giúp tăng thu nhập bền vững.

Vải thiều sớm xã Phúc Hòa, bước vào thu hoạch.

“Kích hoạt” tiêu thụ vải thiều Bắc Ninh

Năm 2026, sản lượng vải thiều tỉnh Bắc Ninh giảm so với kế hoạch do ảnh hưởng thời tiết, nhưng địa phương đã, đang quyết liệt “kích hoạt” nhiều giải pháp để tiêu thụ, từ nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường đến phát triển chế biến sâu và du lịch trải nghiệm...

Chị Nguyễn Thị Hồng Liễu, Giám đốc HTX Dược liệu Sơn Ý trồng hàng chục héc-ta cây dược liệu khôi nhung tía dưới tán rừng.

Mở hướng cho dược liệu Tuyên Quang

Trên những triền đồi ở các xã vùng cao, chị Nguyễn Thị Hồng Liễu, xã Vị Xuyên (Tuyên Quang) cùng người dân xây dựng chuỗi liên kết sản xuất cây dược liệu theo phương pháp hữu cơ, mở hướng thoát nghèo cho người dân vùng cao.

Chương trình cà-phê doanh nhân được tổ chức hằng tuần giúp Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp.

“Luồng xanh” tạo động lực tăng trưởng hai con số

Cải cách thủ tục hành chính trở thành điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư. Vì vậy, cơ chế “luồng xanh” trong giải quyết thủ tục hành chính đang được triển khai quyết liệt hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số ở Phú Thọ.

Giai đoạn 1 dự án Đồng Đăng- Trà Lĩnh có hai hầm xuyên núi là Đông Khê (500m) và Thất Khê (200m).

Trên công trường đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh

Giữa trùng điệp núi đá vùng đông bắc, đại công trường dự án đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh đang ngày đêm “3 ca, 4 kíp” thi công rộn vang tiếng máy, từng nhịp cầu, mét hầm để sớm đưa tuyến giao thông chiến lược nối Lạng Sơn với Cao Bằng vào khai thác.

Mỗi năm xã Mường Hum cung cấp ra thị trường từ 80-100 tấn cá thương phẩm, mang lại thu nhập hàng chục tỷ đồng cho người dân.

Nuôi cá nước lạnh ở Mường Hum

Tận dụng lợi thế khí hậu mát mẻ quanh năm và nguồn nước dồi dào, thời gian qua, người dân xã vùng cao Mường Hum (Lào Cai) đã đẩy mạnh nghề nuôi cá nước lạnh theo hướng hàng hóa, tạo nguồn thu nhập ổn định và từng bước nâng cao đời sống.

Tại hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Điện Biên tổ chức (ngày 11/5), Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng và đồng chí Lê Văn Lương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên đã trao biên bản ghi nhớ hợp tác đầu tư cho đại diện Công ty Cổ phần Năng lượng VinEnergo.

Đầu tư xây dựng nhà máy điện mặt trời tại Điện Biên

Theo biên bản ghi nhớ hợp tác với tỉnh Điện Biên, Công ty Cổ phần Năng lượng VinEnergo - thành viên hệ sinh thái xanh của Tập đoàn Vingroup sẽ triển khai dự án Nhà máy điện mặt trời Điện Biên 1 nhằm bổ sung nguồn điện sạch, ổn định cho hệ thống điện khu vực Tây Bắc, góp phần giảm áp lực cho lưới điện quốc gia.