Hiện nay, trên địa bàn cả nước có hàng chục nghìn hợp tác xã nông nghiệp đang hoạt động, giúp các thành viên tiếp cận quy trình sản xuất mới, truy xuất nguồn gốc, xây dựng mã số vùng trồng, chuyển đổi số, ứng dụng thương mại điện tử…Qua đó, từng bước nâng cao vị thế sản phẩm nông nghiệp trên thị trường, giảm tình trạng “được mùa mất giá” hoặc rủi ro bị ép giá, đứt gãy chuỗi tiêu thụ.
Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), kinh tế hợp tác đang trở thành giải pháp tối ưu để tập hợp nông dân, chia sẻ nguồn lực, tổ chức lại sản xuất và tham gia chuỗi giá trị. Cả nước hiện có 23.556 hợp tác xã nông nghiệp, 101 liên hiệp hợp tác xã, 36.000 tổ hợp tác đang hoạt động. Trong đó, có hơn 2.600 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao và hơn 2.573 hợp tác xã là chủ thể sản phẩm OCOP. Đây là những hạt nhân quan trọng giúp nông dân tiếp cận quy trình sản xuất tiên tiến, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, ứng dụng thương mại điện tử và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp 26-3, phường Chiềng Sinh (Sơn La) Hoàng Thị Thắm cho biết, ngành nông nghiệp đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Vì vậy, nông dân không chỉ sản xuất nông sản mà còn phải biết ứng dụng khoa học, công nghệ, bảo vệ môi trường và tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Xác định mục tiêu nêu trên, hợp tác xã thay đổi tư duy phát triển từ sản xuất đơn thuần sang xây dựng chuỗi giá trị. Theo đó hợp tác xã đã chủ động ứng dụng các phần mềm quản lý bán hàng, dữ liệu khách hàng, đơn hàng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và kết nối tiêu thụ thông qua nền tảng số. Đến nay, hệ thống cửa hàng của hợp tác xã đã đưa sản phẩm địa phương đến với người tiêu dùng, giúp rút ngắn chuỗi cung ứng, giảm chi phí trung gian, nâng cao giá trị. Mặt khác, đã tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sản xuất khoảng 15 tấn phân hữu cơ mỗi năm, giúp giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học. Qua thống kê, mỗi năm hợp tác xã cung ứng ra thị trường hơn 100 tấn rau, củ, quả các loại, tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục lao động trên địa bàn.
Thành lập từ năm 2017, đến nay, Hợp tác xã cà-phê Bích Thao, phường Chiềng Cơi (Sơn La) đã xây dựng được vùng nguyên liệu và đầu tư chế biến sâu, cung cấp ra thị trường những sản phẩm như: Cà-phê thóc, cà-phê nhân, cà-phê bột... và có mặt tại nhiều địa phương trong nước, xuất khẩu sang một số thị trường nước ngoài. Giám đốc hợp tác xã Nguyễn Xuân Thao cho biết, để sản xuất mang lại giá trị cao, hợp tác xã tuyên truyền, vận động nông dân chuyển từ tư duy “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”. Từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc, thu hái, sơ chế đến bảo quản đều được thực hiện theo quy trình thống nhất nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, nông dân được hợp tác xã cung cấp thông tin thị trường, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng sản phẩm và ký kết hợp đồng tiêu thụ. “Đến nay, hợp tác xã có 300 ha trồng cà-phê với sản lượng khoảng 1.500 tấn/năm, doanh thu từ năm 2023 đến 2025 đạt hơn 164 tỷ đồng”, giám đốc Thao hồ hởi chia sẻ.
Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho rằng, thời gian tới, hợp tác xã nông nghiệp cần chuyển mạnh từ vai trò hỗ trợ sang tổ chức sản xuất và kinh doanh; từ cung ứng dịch vụ đơn lẻ sang điều phối chuỗi giá trị. Mặt khác, hợp tác xã phải đóng vai trò đầu mối hướng dẫn nông dân kỹ thuật, quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ hoặc các tiêu chuẩn khác theo yêu cầu thị trường. Bên cạnh đó, cần phát triển hợp tác xã gắn với vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn, nhất là các ngành hàng chủ lực như: lúa gạo, cà-phê, hồ tiêu, chè, cây ăn quả, thủy sản, chăn nuôi... Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua ứng dụng phần mềm quản lý thành viên, diện tích, sản lượng, nhật ký sản xuất, thương mại điện tử…
