Đầu tháng 7 vừa qua, Danh mục Phân loại Xanh (DMPLX) của Việt Nam đã được ban hành kèm theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg ngày 4/7/2025 về “Quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh” (Quyết định 21).
Theo FinnRatings, danh mục này sẽ tạo ra một ngôn ngữ chung hữu ích cho nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý, đồng thời là nền tảng kỹ thuật hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm giải pháp vốn cho các dự án và tài sản xanh. Đây là tín hiệu tích cực cho sự phát triển mạnh mẽ của thị trường hạ tầng bền vững tại Việt Nam trong tương lai gần.
Doanh nghiệp nỗ lực, ngân hàng sẵn sàng
Danh mục quy định 45 lĩnh vực, loại hình dự án thuộc bảy nhóm ngành, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho thị trường tài chính xanh trong nước, bao gồm tín dụng và trái phiếu xanh. Khung tiêu chí môi trường thống nhất giúp xác định và lựa chọn các dự án đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn xanh, từ đó thúc đẩy chuyển đổi bền vững trong các ngành trọng điểm của Việt Nam. Cơ chế xác nhận dự án xanh được điều chỉnh linh hoạt, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn xanh và nâng cao minh bạch, độ tin cậy cho bên cho vay và nhà đầu tư.
DMPLX còn mở ra cơ hội lớn cho các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp tham gia thị trường tài chính xanh. Thông qua kênh tín dụng, các chính sách hỗ trợ như trợ cấp lãi suất 2%/năm theo Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội và các định hướng từ Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân sẽ tạo động lực mạnh mẽ. Về kênh trái phiếu, nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện đang áp dụng Nguyên tắc trái phiếu xanh quốc tế theo cơ chế tự nguyện trong huy động vốn. Việc ban hành DMPLX sẽ là nền tảng quan trọng để hình thành các cơ chế hỗ trợ cụ thể, giúp thị trường trái phiếu xanh phát triển mạnh mẽ trong tương lai.
TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng, DMPLX là một hành lang pháp lý cơ bản, giúp các tổ chức tín dụng xác định đối tượng đầu tư xanh và xây dựng cơ chế chính sách phù hợp. Mặc dù trước đây đã có chủ trương thúc đẩy tín dụng xanh, nhưng các tổ chức tín dụng vẫn băn khoăn vì thiếu tiêu chí rõ ràng để xác định đối tượng tham gia. Danh mục này sẽ giúp các tổ chức tín dụng đầu tư đúng hướng và tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển bền vững.
Còn ông Nguyễn Văn Bách, Trưởng ban Chính sách tín dụng của Agribank nhận định, DMPLX kết hợp với Quyết định 21 của Thủ tướng Chính phủ, mở ra khuôn khổ pháp lý quan trọng để xác định rõ lĩnh vực và dự án phù hợp với tín dụng xanh. Ông cho rằng, cơ chế xác nhận từ các cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức bên thứ ba sẽ tạo cơ sở minh bạch để cấp tín dụng xanh, từ đó giúp các ngân hàng triển khai chính sách một cách rõ ràng và khách quan.
Theo FinnRatings, đến cuối năm 2024, dư nợ tín dụng xanh đạt 679 nghìn tỷ đồng, tăng 4,39% so với năm trước. Tuy nhiên, việc phân loại tín dụng xanh gặp khó khăn do các ngân hàng phải tự triển khai bộ tiêu chí riêng, dẫn đến rủi ro trong việc đánh giá và giám sát chất lượng tài sản. Việc áp dụng DMPLX là cần thiết để xây dựng hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS) trong hoạt động cho vay tại các ngân hàng, đồng thời nâng cao năng lực của cán bộ tín dụng trong thẩm định và phân loại nợ tín dụng xanh.
DMPLX mang lại nhiều cơ hội cho các tổ chức tín dụng, đặc biệt về vận hành, khi chuẩn hóa các định nghĩa, tiêu chí và phân ngành dự án xanh phù hợp với đặc thù kinh tế Việt Nam, giảm nguy cơ "tẩy xanh". Về chiến lược, DMPLX giúp các ngân hàng mở rộng sản phẩm tín dụng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng thương hiệu theo hướng phát triển bền vững. Điều này tạo điều kiện để các ngân hàng gia tăng khả năng tiếp cận vốn nước ngoài từ các định chế tài chính quốc tế, nhất là trong bối cảnh tài trợ vốn cho dự án giảm phát thải đang là xu hướng toàn cầu.
Vẫn có những thách thức
Nhận định về các thách thức lớn khi triển khai chính sách mới, TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, lo ngại về nguồn lực triển khai và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong nhiều lĩnh vực.
“Ngoài chính sách tín dụng xanh, việc kết hợp với các chính sách hỗ trợ mô hình sản xuất xanh là rất quan trọng để thúc đẩy hiệu quả sử dụng vốn, tránh tình trạng nợ đọng và tạo ra nợ xấu mới cho nền kinh tế”, ông Hùng nhấn mạnh.
Ông Hùng cũng cho rằng, vì các lĩnh vực liên quan đến nhiều bộ, ngành với các rủi ro khác nhau, các quy định chung cần được cụ thể hóa bằng các tiêu chí chi tiết hơn, giúp các tổ chức tín dụng có căn cứ rõ ràng để xác định đúng mục đích và đối tượng.
Theo FinnRatings, Việt Nam hiện đang ở giai đoạn đầu trong việc triển khai các dự án thuần xanh. Tuy nhiên, xu hướng phát triển tài chính chuyển đổi là tất yếu, với một giai đoạn tăng cường mạnh mẽ hơn nữa các mô hình kinh tế xanh và kinh tế carbon thấp nhằm tạo ra tác động thực tế và hiệu quả. Một thách thức lớn là năng lực chuyên môn giữa các thành viên trong thị trường chưa đồng bộ và hiện tại, Việt Nam chưa có nhiều tổ chức xác nhận và chứng nhận có năng lực bảo đảm từ các tổ chức uy tín.
Mặc dù còn không ít thách thức trong quá trình triển khai, nhiều chuyên gia đánh giá việc ban hành DMPLX là một bước tiến quan trọng trong chiến lược hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Nếu được triển khai bài bản, Danh mục này không chỉ là “tấm hộ chiếu” giúp các dự án xanh tiếp cận nguồn vốn mà còn là nền tảng để Việt Nam hội nhập sâu hơn với các chuẩn mực tài chính bền vững toàn cầu. Trong tương lai gần, thị trường tài chính xanh sẽ không còn là một xu hướng, mà sẽ trở thành một phần tất yếu của nền kinh tế phát triển.
Khởi nghiệp với mô hình sản xuất ống hút rau củ, anh Lê Văn Tám ở Đông Anh, Hà Nội đã nhiều lần phải huy động vốn từ ngân hàng, nhưng luôn gặp khó khăn. Mặc dù mô hình của anh hướng tới giảm phát thải và phát triển bền vững, nhưng việc vay vốn phụ thuộc vào tài sản thế chấp cá nhân. Khi DMPLX được ban hành, anh Tám rất phấn khởi vì sẽ có cơ hội tiếp cận tài chính xanh trong tương lai.
