Ngày 8/6, tại Học viện Ngoại giao, trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026, đã diễn ra thảo luận bàn tròn về “Mekong trong kiến trúc hợp tác tiểu vùng ASEAN: Hướng tới Tầm nhìn 2045”. Hợp tác tiểu vùng này không chỉ là câu chuyện của từng quốc gia riêng lẻ dọc theo con sông Mekong, mà đã trở thành một mô hình đổi mới trong nỗ lực của cộng đồng ASEAN hướng tới tầm nhìn 2045.
Phát biểu khai mạc sự kiện, ông Nguyễn Mạnh Đông, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao, nhấn mạnh: “Mekong trong kiến trúc hợp tác tiểu vùng ASEAN: Hướng tới Tầm nhìn 2045” là một sáng kiến của Chính phủ Việt Nam từ năm 2024 nhằm tạo ra một diễn đàn nơi những ý tưởng sáng tạo và khuyến nghị hành động được đề xuất.
Ông Nguyễn Mạnh Đông nhận định, khu vực ASEAN đứng trước nhiều thử thách từ bên ngoài từ cạnh tranh nước lớn, áp lực kinh tế, cho tới các vấn đề về nước, năng lượng, lương thực, biến đổi khí hậu và tội phạm xuyên quốc gia.
Mặc dù, tiểu vùng Mekong được biết tới là một trong những không gian hợp tác năng động trong khu vực, nhưng vẫn cần thiết xây dựng một sự kết nối với các cơ chế hợp tác tiểu vùng khác như Tam giác tăng trưởng Indonesia-Malaysia-Thái Lan (IMT-GT) hay Khu vực tăng trưởng Đông ASEAN Brunei Darussalam-Indonesia-Malaysia-Philippines (BIMP-EAGA), hướng tới củng cố sự đoàn kết nội khối.
Điều phối buổi thảo luận bàn tròn, bà Hoàng Thị Hà, Nghiên cứu viên cao cấp Viện Nghiên cứu ISEAS - Yusof Ishak, khẳng định tiểu vùng Mekong chính là trụ cột đảm bảo an ninh lương thực và năng lượng cho toàn khối ASEAN.
Với nguồn tài nguyên nông thủy sản dồi dào cùng mạng lưới thủy điện có nhiều đóng góp cho thị trường điện khu vực, tiểu vùng sông Mekong đang góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của các quốc gia thành viên. Đặc biệt, tiểu vùng sông Mekong cũng được đánh giá là hành lang giao thông và hạ tầng kết nối mới cho hai khu vực lục địa và biển đảo của ASEAN.
Tiếp nối chương trình, bà Sumitra Jayaseelan, Trợ lý Giám đốc, Trưởng Ban Sáng kiến hội nhập và Thu hẹp khoảng cách phát triển ASEAN thuộc Ban Thư ký ASEAN, đã cung cấp một cái nhìn toàn cảnh về ASEAN. Trong đó, các thách thức tại tiểu vùng sông Mekong như biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, năng lượng, lương thực và khoảng cách số đều hiện hữu tại các tiểu vùng khác như BIMP-EAGA hay IMT-GT.
Vì vậy, bà Jayaseelan nhấn mạnh cần phải có một cơ chế chia sẻ kiến thức một cách có hệ thống, học hỏi lẫn nhau qua những thực tiễn triển khai. Đại diện Ban Thư ký ASEAN cũng chia sẻ thêm: Lần đầu tiên, hợp tác kinh tế tiểu vùng được đưa trực tiếp vào Mục tiêu Chiến lược số 6 của Kế hoạch chiến lược Kinh tế ASEAN, tạo nền tảng pháp lý và chính trị vững chắc để các tiểu vùng phối hợp cùng nhau.
Nhân dịp này, Trưởng Ban Sáng kiến hội nhập và Thu hẹp khoảng cách phát triển ASEAN cho biết rằng Kế hoạch hành động chung (JPOA) giai đoạn 2026-2030 cũng vừa được thông qua giữa các ban thư ký tiểu vùng, trong đó tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng, nông nghiệp và du lịch.
Về phần mình, ông Suriyan Vichitlekarn, Giám đốc điều hành Viện Mekong, nhận định rằng các cơ chế hợp tác tiểu vùng của ASEAN hiện nay chưa có nhiều sự tương tác hệ thống và cần phải tìm kiếm sự bổ trợ lẫn nhau để hướng tới những mục tiêu chung của khối.
Ông Suriyan Vichitlekarn đề xuất: Để hiện thực hóa tầm nhìn tương lai, tiểu vùng sông Mekong cần tập trung nâng cao năng lực vận hành thông qua các ban thư ký hoặc trung tâm điều phối.
Trong khi đó, ông Alounkone Boulom, Cố vấn Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lào, nguyên Tổng Giám đốc Ban thư ký Ủy hội sông Mekong, đề xuất thiết lập một danh mục bao gồm những dự án ưu tiên chung nhằm tối ưu hóa dòng vốn đầu tư.
Ông Asoka Rasphone, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao Lào, khẳng định sông Mekong có ý nghĩa chiến lược đối với nền kinh tế và tương lai của một quốc gia có điều kiện tự nhiên không giáp biển. Tiểu vùng sông Mekong là nơi giao thoa của các thách thức chiến lược về an ninh nguồn nước, lương thực, năng lượng, hạ tầng và tính bền vững của môi trường.
Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao Lào đưa ra bốn đề xuất thực tế bao gồm: thiết lập cơ chế điều phối định kỳ để chia sẻ kế hoạch làm việc, xây dựng một danh mục dự án ưu tiên chung để sử dụng hợp lý dòng vốn, tạo kênh báo cáo thường xuyên từ tiểu vùng lên các cơ quan của ASEAN và đưa vấn đề tội phạm xuyên quốc gia trở thành nội dung cốt lõi trong nghị sự nhằm bảo đảm an ninh cho khu vực.
Ông Từ Anh Tuấn, Quyền Giám đốc Trung tâm phát triển và ngoại giao kinh tế (Học viện Ngoại giao), đã phân tích sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia thông qua lăng kính kỹ thuật về mối liên kết nước-năng lượng-lương thực. Từ đó, ông đề xuất lập kế hoạch “dự trữ khu vực chung” liên quan đến các yếu tố này nhằm ứng phó với những bất ổn toàn cầu.
Thông qua trao đổi cởi mở và thực chất, Tọa đàm đã góp phần làm rõ vai trò của Tiểu vùng Mê Công trong bức tranh tổng thể hợp tác ASEAN, gửi đi thông điệp về tăng cường trao đổi, kết nối liên tiểu vùng, đóng góp tích cực vào việc hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
![[Infographic] Quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam-Philippines](https://cdn.nhandan.vn/images/4775502e60e8a506bbc59f64570d469224ac8eb9734986f916da713121ce7d2e2935edb92efd147d9c7949327e12e9b3fc89a0b7fc21eb7759a40bd46fdae720/cover-info-131-2313.jpg.avif)
