Vai trò của các chính đảng trong xây dựng Cộng đồng ASEAN

Đông Nam Á đang đứng trước những thách thức mới

Tại cuộc tọa đàm đầu tiên giữa các chính đảng ở khu vực Đông Nam Á diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã dẫn lại phát biểu mới đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La 2026, nhận diện ba cuộc khủng hoảng mà thế giới đang đối mặt. Đó là khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhận định rằng các cuộc khủng hoảng này đang hội tụ rõ nét tại châu Á-Thái Bình Dương - môi trường ảnh hưởng trực tiếp đời sống hằng ngày của mỗi người dân Đông Nam Á.

Theo Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, trên thực tế, các nước Đông Nam Á đều đang đứng trước những thách thức mới trong chặng đường vươn tới những thành tựu kinh tế-xã hội mới. Không ít động lực tăng trưởng truyền thống đang gặp trở ngại. Tự do hóa thương mại, toàn cầu hóa, liên kết kinh tế quốc tế và khu vực đang đứng trước những cơn gió ngược.

Khu vực Đông Nam Á cũng như nhiều khu vực khác liên tục chứng kiến những nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng. Tuy khu vực châu Á-Thái Bình Dương vẫn là đầu tàu của liên kết kinh tế quốc tế nhưng môi trường an ninh rủi ro hơn trước, triển vọng kinh tế còn nhiều yếu tố khó khăn.

Trong cả khu vực, Phương cách ASEAN - một trong những chìa khóa thành công của ASEAN trong thúc đẩy một cộng đồng thống nhất, đoàn kết, đang gặp thêm những chướng ngại trong việc phát huy đối thoại trong và ngoài ASEAN. Luật pháp quốc tế và các thể chế đa phương đứng trước những thách thức chưa từng có. Các xung đột vẫn tiếp tục xảy ra, với những chiều kích mà cách đây chỉ vài năm chúng ta khó có thể tưởng tượng ra. Hòa bình, ổn định cho phát triển đang trở nên mong manh ở cả phạm vi toàn cầu và khu vực.

Trong bối cảnh phức tạp đó, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh: "Tương lai của ASEAN phụ thuộc vào hành động của mỗi chúng ta".

Tăng cường hợp tác giữa các chính đảng trong khu vực là yêu cầu mang tính chiến lược

​Để ASEAN vượt qua thách thức, giữ vững đoàn kết và tự chủ chiến lược, Bộ trưởng Ngoại giao cho rằng, hợp tác ASEAN không chỉ dừng ở kênh nhà nước, chính phủ và nghị viện, mà cần được củng cố từ chính nền tảng chính trị của mỗi quốc gia: các chính đảng.

"Tăng cường hợp tác giữa các chính đảng Đông Nam Á, vì vậy, không chỉ là một sáng kiến giao lưu, mà là một yêu cầu mang tính chiến lược", Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhận định.

Hợp tác chính đảng đưa ASEAN đến gần người dân hơn và quy tụ được sức mạnh của toàn xã hội. Là lực lượng gắn bó trực tiếp với các tầng lớp nhân dân, các chính đảng tạo nên cầu nối hai chiều: vừa đưa quyết sách của ASEAN vào đời sống người dân, vừa đưa tiếng nói của người dân lên tầm khu vực. Đó cũng là kênh huy động sự đồng thuận xã hội rộng rãi để cùng ứng phó những thách thức chung - từ biến đổi khí hậu, an ninh mạng đến phát triển bền vững và kinh tế số.

Ngoài ra, hợp tác chính đảng còn tạo điểm tựa cho sự ổn định và tính liên tục của các cam kết chính trị dài hạn, trước mắt là việc triển khai hiệu quả Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Là một hành trình 20 năm, tầm nhìn này đòi hỏi nỗ lực bền bỉ và sự đồng thuận xuyên suốt giữa các chính đảng - cơ sở để cam kết của ASEAN giữ được tính liên tục.

Ở châu Á đã hình thành cơ chế Hội nghị quốc tế các chính đảng châu Á (ICAPP); song ASEAN vẫn chưa có một kênh kết nối chính đảng của riêng mình. Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cho rằng, hợp tác chính đảng có thể hướng tới một kênh trao đổi linh hoạt bổ sung trong khu vực.

Các chính đảng chia sẻ trách nhiệm đối với tương lai hòa bình, ổn định và vững mạnh của ASEAN

Dù mỗi quốc gia có điều kiện chính trị và thực tiễn phát triển khác nhau nhưng các chính đảng trong khu vực đều chia sẻ trách nhiệm đối với tương lai hòa bình, ổn định và vững mạnh của ASEAN. Ý kiến thảo luận của các đại biểu tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 đã thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm và quyết tâm chung trong việc đóng góp vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Cùng nhận định thế giới và khu vực đang trải qua những thay đổi phức tạp và khó lường, đồng chí Bounleua Phandanouvong, Ủy viên Trung ương Đảng, Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khẳng định, lòng tin đóng vai trò là huyết mạch, chất keo gắn kết cộng đồng quốc tế lại với nhau. Do đó, việc tăng cường lòng tin giữa các chính đảng ở Đông Nam Á là vô cùng quan trọng.

Đồng chí Bounleua Phandanouvong cho biết, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào tin rằng lòng tin chính trị không thể tồn tại tách biệt; trái lại, nó phải bắt rễ từ các nguyên tắc cơ bản về tôn trọng lẫn nhau đối với độc lập, chủ quyền và không can thiệp công việc nội bộ của nhau.

Các mối quan hệ đó phải được dẫn dắt bởi Phương cách ASEAN, trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của quá trình tham vấn, xây dựng sự đồng thuận và phối hợp, đồng thời tránh đối đầu và tham gia đối thoại để giải quyết các thách thức bằng biện pháp hòa bình.

Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào cũng nêu ba hướng hợp tác chính gồm: tăng cường đối thoại và trao đổi kinh nghiệm giữa các chính đảng; phát huy vai trò cầu nối trong thúc đẩy kết nối kinh tế-xã hội khu vực và cùng bảo vệ vai trò trung tâm của ASEAN trước các thách thức địa chính trị mới. Đảng Nhân dân Cách mạng Lào cam kết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các chính đảng trong khu vực nhằm thúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển bền vững của ASEAN.

Đánh giá cao vai trò của đối thoại chính trị trong việc củng cố lòng tin và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa các quốc gia ASEAN, ông Lee Hong Chuang, đại biểu Quốc hội, đại diện Đảng Hành động Nhân dân Singapore (PAP), cho rằng, thành công của ASEAN không chỉ đến từ các thỏa thuận chính thức mà còn được xây dựng trên nền tảng của lòng tin, các mối quan hệ bền chặt và tinh thần cùng nhau giải quyết các thách thức chung.

Chia sẻ kinh nghiệm phát triển của Singapore, ông Lee Hong Chuang cũng nhấn mạnh vai trò của quản trị hiệu quả, tầm nhìn dài hạn, niềm tin xã hội và một nền kinh tế mở; đồng thời khẳng định đoàn kết ASEAN và vai trò trung tâm của ASEAN tiếp tục là những yếu tố không thể thiếu đối với hòa bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực.

Chia sẻ lý do Học viện Ngoại giao Việt Nam đề xuất tổ chức đối thoại liên đảng, Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam cho biết, các cơ chế đối thoại hiện nay vẫn còn thiếu kênh trao đổi giữa các đảng chính trị, do đó cần bổ sung một mắt xích quan trọng trong mạng lưới hợp tác khu vực. Ông kỳ vọng cơ chế đối thoại liên đảng sẽ tiếp tục nhận được sự ủng hộ của các bên để trở thành diễn đàn thường xuyên, góp phần tăng cường kết nối giữa các đảng, người dân, chính phủ và các chủ thể khác...

Tiến sĩ Andi Widjajanto, Đại diện Đảng Dân chủ Đấu tranh Indonesia đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam trong việc tổ chức tọa đàm giữa các chính đảng Đông Nam Á, coi đây là một không gian cần thiết để tăng cường đối thoại giữa các chính đảng trong khu vực.

Ông mong đợi cơ chế này sẽ được duy trì thường xuyên nhằm củng cố lòng tin, thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau và tăng cường sự gắn kết trong Cộng đồng ASEAN.