1. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, việc hoàn thiện, nâng cấp hệ thống cấp nước sinh hoạt tập trung, đạt chuẩn đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm của ngành thủy lợi. Năm 2025, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả hệ thống cấp nước và thực hiện các tiêu chí nước sạch nông thôn. Ước tính đến hết năm, khoảng 60% dân số nông thôn đã được sử dụng nước sạch đạt chuẩn, tăng 2% so năm 2024. Đây là nỗ lực rất lớn của các địa phương và ngành nông nghiệp trong mở rộng mạng lưới cấp nước.
Một trong những kết quả nổi bật là công tác hoàn thiện thể chế như Luật Cấp, Thoát nước; sửa đổi, bổ sung các quy định về bảo đảm cấp nước an toàn khu vực nông thôn và xây dựng Thông tư hướng dẫn khung định mức kinh tế - kỹ thuật trong quản lý, khai thác công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả đầu tư, vận hành và duy tu hệ thống cấp nước tại cơ sở.
Cùng với đó, công tác chỉ đạo, điều hành được tăng cường. Nhờ đó, các địa phương đã đẩy nhanh được tiến độ thực hiện dự án đầu tư công trung hạn về cấp, trữ nước sinh hoạt; chủ động xây dựng kế hoạch cấp nước an toàn và triển khai các giải pháp bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân khi xảy ra thiên tai, hạn hán, xâm nhập mặn. Việc tổ chức Tuần lễ Quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn năm 2025 tiếp tục góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng nước an toàn, tiết kiệm.
Trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, tiêu chí nước sạch nông thôn tiếp tục được xác định là tiêu chí quan trọng, có tính liên thông với y tế, môi trường và phát triển sản xuất. Năm 2025, công tác đánh giá, xét công nhận tiêu chí nước sạch được thực hiện nghiêm túc tại nhiều địa phương; đồng thời hoàn thành rà soát kế hoạch thực hiện nhiệm vụ nước sạch thuộc Chương trình nông thôn mới. Các nội dung về cấp nước nông thôn cũng được lồng ghép trong tổng kết Chương trình giai đoạn 2021-2025 và xây dựng định hướng tiêu chí giai đoạn 2026-2030.
Theo Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2021-2025, xã đạt chuẩn nông thôn mới phải có tối thiểu 65% hộ dân sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn; với xã nông thôn mới nâng cao, tỷ lệ này phải đạt từ 80%. Đây là tiêu chí cốt lõi, gắn trực tiếp với sức khỏe người dân, chất lượng sống và phát triển bền vững ở nông thôn.
2. Một điểm nhấn đáng chú ý là chuyển đổi số trong quản lý nước sạch nông thôn. Đến nay, cơ sở dữ liệu quốc gia về cấp nước sinh hoạt nông thôn đã cập nhật hơn 12 nghìn công trình cấp nước tập trung, gắn mã định danh thống nhất, phục vụ hiệu quả công tác theo dõi, đánh giá và điều hành. Việc ứng dụng dữ liệu số đã tạo nền tảng quản lý đồng bộ, góp phần thực hiện tiêu chí nước sạch trong xây dựng nông thôn mới theo hướng thực chất, bền vững hơn.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác nước sạch nông thôn vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Nhiều công trình cấp nước đã xuống cấp, thiếu nguồn lực duy tu, bảo trì. Công tác kiểm tra, giám sát tại cơ sở chưa được thực hiện thường xuyên do thiếu kinh phí và nhân lực.
Bước sang năm 2026, ngành thủy lợi tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác các công trình cấp nước tập trung. Đặc biệt, ưu tiên nguồn lực cho vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và các khu vực chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu. Trọng tâm là bảo đảm chất lượng nước đạt chuẩn, vận hành bền vững các công trình đã đầu tư, đồng thời nâng cao các tiêu chí thủy lợi, nước sạch trong Chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.
