Từ chiếc mũ rơm đến AI

Sáng 6/10, tại Phân hiệu Trường THCS Cầu Giấy B, UBND phường Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội tổ chức Lễ phát động hưởng ứng Tuần lễ học tập suốt đời năm 2026. Khi tri thức và công nghệ thay đổi từng ngày, giáo dục càng phải chuẩn bị cho người học năng lực tự học, thích ứng và làm chủ những điều mới.

Để việc học không chỉ ở trường...

Trên sân khấu, những chiếc mũ rơm xuất hiện trong hoạt cảnh “Hành trang đi học”, đưa người xem trở về những năm tháng chiến tranh. Giữa tiếng bom, những đứa trẻ vẫn đến lớp, chiếc mũ rơm trở thành một phần hành trang. Nhiều thập niên đã đi qua. Cũng trên sân khấu ấy, Phạm Nhật Minh, học sinh lớp 7T1, xuất hiện với Huy chương bạc quốc tế tại cuộc thi Olympic về trí tuệ nhân tạo (AI). Từ chiếc mũ rơm đến AI là một hành trình dài mà nhiều thế hệ đã đi qua bằng sự học.

Em Tạ Gia Linh, học sinh lớp 8T8, Trường THCS Cầu Giấy B, kể câu chuyện ấy từ chính gia đình mình. Ông bà em hôm nay học sử dụng điện thoại thông minh, gọi video để trò chuyện với con cháu. Cha mẹ vừa đi làm, vừa cập nhật công nghệ để đáp ứng những yêu cầu mới của công việc…

Từ một gia đình, khái niệm “người học” đã rộng hơn nhiều. Đó có thể là người cao tuổi làm quen với một ứng dụng mới, người lao động cập nhật kỹ năng nghề nghiệp, giáo viên tìm phương pháp dạy mới hay cán bộ học thêm kỹ năng số để phục vụ người dân tốt hơn. Ông Đinh Ngọc Sơn, Bí thư Chi bộ Tổ dân phố số 4, phường Cầu Giấy cho rằng, để tinh thần học tập suốt đời thật sự lan tỏa, cần bắt đầu từ mỗi người, mỗi gia đình, dòng họ và từ chính cộng đồng dân cư.

Trong những ngày qua, Chiến dịch 100 ngày chuyển đổi số trên địa bàn phường Cầu Giấy đã thu hút nhiều cơ quan, đơn vị và người dân tham gia. Các thư viện cộng đồng số được phát triển; gần 20 phiên livestream về giáo dục, văn hóa, kinh tế-xã hội được thực hiện; cán bộ, công chức, viên chức và các tổ dân phố được tập huấn về AI. Theo Phó Chủ tịch UBND phường Cầu Giấy Nguyễn Thị Thu Hà, khi tri thức và công nghệ thay đổi từng ngày, việc học phải trở thành nhu cầu tự thân, thói quen hằng ngày của mỗi người. Ở Cầu Giấy, điều đó đang được cụ thể hóa bằng những hình thức học tập đa dạng. Bên cạnh các mô hình “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”, “Cộng đồng học tập”, “Đơn vị học tập” là thư viện cộng đồng số, tuyến phố giao dịch số, “Bình dân học vụ số”, cộng đồng số, chính quyền số. Việc học không còn bó hẹp trong trường lớp mà đã mở rộng tới gia đình, tổ dân phố và cộng đồng dân cư.

Học cách làm chủ cái mới

Công nghệ đang mở rộng cả cách học lẫn cơ hội tiếp cận tri thức. Nhưng khi AI đi sâu vào đời sống, câu chuyện không còn dừng ở việc biết sử dụng một công cụ mới. Với nhà trường, vấn đề quan trọng là giúp học sinh biết sử dụng công nghệ để tư duy độc lập hơn. Theo định hướng của phường Cầu Giấy, các trường học và trung tâm học tập cộng đồng sẽ tăng cường khai thác công nghệ, xây dựng các tiết học tìm hiểu, tích hợp AI để khơi gợi tinh thần sáng tạo, đồng thời giúp học sinh tiếp cận công nghệ bằng hiểu biết và ý thức trách nhiệm.

Từ thực tiễn nhà trường, cô Vương Thị Thu Trang, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường THCS Cầu Giấy B cho rằng, công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp học sinh học chủ động và hiệu quả hơn. “Điều quan trọng là hình thành cho học sinh năng lực tự học. Khi biết cách học những điều mình chưa biết, các em sẽ chủ động hơn trước AI cũng như những công nghệ mới liên tục xuất hiện”, cô Trang nhấn mạnh.

Công nghệ càng phát triển nhanh, yêu cầu ấy càng trở nên rõ ràng. Giá trị lâu dài của giáo dục vì thế còn ở khả năng giúp mỗi người biết cách tiếp tục học. Trong một thế giới luôn xuất hiện những điều chưa biết, năng lực tự học chính là hành trang để mỗi người chủ động trước những đổi thay của thời đại.