Tiếp cận nhà ở xã hội từ góc nhìn thị trường

Mỗi khi thị trường bất động sản gặp khó khăn, câu hỏi làm sao để giá nhà phù hợp thu nhập của đại đa số người dân lại trở thành chủ đề được thảo luận rất sôi nổi. Vì sao chương trình nhà ở xã hội, nhà ở công nhân (viết tắt NOXH) chưa đạt kế hoạch đề ra cũng như chưa thật sự phát triển ổn định? Làm thế nào để các thành phần xã hội dễ tiếp cận đến nhà ở hơn? 
Tiếp cận nhà ở xã hội từ góc nhìn thị trường

Ngày 3/4/2023, Chính phủ công bố Quyết định số 338/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Đầu tư xây dựng ít nhất một triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030". Số liệu cung cấp từ bản đề án cho thấy, đến nay chúng ta mới hoàn thành 65% so mục tiêu đề ra của giai đoạn 2016-2020.

Không chỉ trông đợi vào giảm giá

Một trong những chỉ số thường được đưa ra để tính toán và so sánh mức độ tiếp cận nhà ở cao, thấp giữa các nước được tính theo công thức: Chỉ số tiếp cận nhà ở = Giá nhà trung bình/Thu nhập trung bình. Như vậy, giá trị chỉ số càng thấp càng thể hiện khả năng dễ tiếp cận nhà ở.

Theo công thức nêu trên, người lao động Thái Lan chỉ cần 28 năm để mua được nhà, còn người lao động Việt Nam vẫn cần đến 120 năm đi làm mới mua được nhà với điều kiện tiết kiệm được 25% tiền lương mỗi tháng. Đặt giả thiết, cả hai vợ chồng đi làm với mức lương trên trung bình, nếu dùng toàn bộ lương cũng phải hàng chục năm mới mua được nhà. Điều đó đồng nghĩa, giá nhà phải giảm xuống nhiều lần mới hợp lý để bảo đảm được chỉ số tiếp cận nhà ở của Việt Nam đạt mức độ nhất định trên thế giới.

Tuy vậy, chỉ số nêu trên không có nhiều ý nghĩa trong cung cấp thông tin về tình trạng tiếp cận nhà ở, bởi nó loại bỏ hết các thông tin và điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của một đất nước. Việc so sánh sẽ khập khiễng, không đầy đủ, không mang lại nhiều giá trị thông tin cho việc hoạch định chính sách.

Cụ thể, ở Việt Nam, các chương trình NOXH trong các năm vừa qua đạt được thành công nhất định, vì gần 160.000 hộ gia đình thu nhập thấp đã được tiếp cận nhà ở, tương đương số căn hộ đã được xây dựng với khoảng 7,8 triệu m2 sàn NOXH.

Để tăng mức độ tiếp cận nhà ở, suy luận logic là cần giảm giá nhà ở. Nhưng giá nhà ở cấu thành từ giá đầu vào của nhiều nguyên liệu đầu vào, từ giá đất, giá vật liệu xây dựng, mức độ hoàn thiện, tiện ích sử dụng... Cho dù được miễn giảm phần tính tiền sử dụng đất, nhưng giá cả của nhiều vật tư đầu vào vẫn tùy thuộc vào thị trường, chứ không phải do tỷ lệ lương/giá nhà nào là hợp lý quyết định.

Muốn tăng khả năng tiếp cận nhà ở, còn một cách nữa, là tăng mẫu số tức tăng thu nhập trung bình của người lao động. Nhưng, thu nhập trung bình người lao động Việt Nam đang ở mức thấp, chỉ khoảng 6,7 triệu đồng/tháng vào năm 2022. Năng suất lao động của chúng ta chưa bằng một phần 10 so Singapore, và ngay ở Đông Nam Á hiện chỉ cao hơn Lào, Campuchia và Myanmar. Có lẽ dư địa để tăng thu nhập cho người lao động bằng tăng năng suất, đào tạo kỹ năng, thay đổi thủ tục hành chính… còn nhiều hơn là giảm giá nhà, thứ mà gần như hoàn toàn phụ thuộc thị trường.

Dẫn vốn đầu tư vào phân khúc nhà ở xã hội

Chưa thể nói thành quy luật, nhưng qua hai lần khó khăn của thị trường bất động sản năm 2010-2012 và 2022-2023, đều trùng lặp là có rất nhiều thảo luận về nhà ở thu nhập thấp, và nhiều giải pháp "giải cứu thị trường bất động sản" bằng các chương trình NOXH. Thí dụ gói hỗ trợ 30.000 tỷ đồng cho người lao động vay vốn để mua thuê NOXH năm 2013, và đề án xây dựng ít nhất một triệu m2 NOXH năm 2023 vừa đề cập ở đầu bài viết.

Lý do đơn giản là vì lợi nhuận. Ở điều kiện thị trường bình thường, mức lợi nhuận nhà ở thương mại, được thị trường ghi nhận ở mức hơn 15%-20%, thậm chí cao hơn nữa. Nhưng khi thị trường điều chỉnh, thời kỳ khó khăn, các dự án đầu tư gần như không có khách hàng, đương nhiên không có lợi nhuận, hoặc thua lỗ.

Ở hoàn cảnh này, vẫn nguyên một bộ máy vận hành thì tỷ lệ lợi nhuận trong lĩnh vực NOXH, dẫu không vượt 10%, vẫn là một công việc không đến nỗi quá tệ. Nhu cầu về nhà ở thì lúc nào cũng dồi dào. Vậy đương nhiên mỗi khi thị trường khó khăn, các thành phần trong thị trường lại thảo luận sôi nổi về các dự án, chương trình NOXH.

Câu hỏi cần đặt ra, là trong điều kiện bình thường, thì điều gì làm cho dòng vốn đầu tư có lý do để chuyển hướng sang các dự án NOXH? Chương trình chính sách gì khác để thị trường đầu tư háo hức và tự nguyện tham gia phát triển xây dựng NOXH, thay vì đầu tư vào nhà ở thương mại, nơi có mức lợi nhuận đang hơn 15%, 20%?

Ngoài gói hỗ trợ tín dụng, luôn luôn thiết thực với thị trường thì trong đề án nêu trên chúng ta chỉ đề cập "các doanh nghiệp chỉ tập trung vào việc phát triển các khu đô thị, nhà ở… mà chưa quan tâm đến việc phát triển NOXH dành cho các đối tượng thu nhập thấp", hoặc "chỉ đạo các chủ đầu tư nâng cao chất lượng NOXH, … giá thành hợp lý để đáp ứng cho người thu nhập thấp" (xem trang 14, và trang 27 của bản đề án nêu trên).

Để chương trình NOXH kiên định phát triển, cho dù lúc thị trường lên hay xuống, thì các chính sách phải nêu được mức hấp dẫn giữa đầu tư lĩnh vực NOXH so các mảng khác. Xét đến cùng, để tăng mức độ tiếp cận nhà ở, không chỉ tìm cách giảm giá nhà ở mà cần tìm giải pháp tăng thu nhập cho người lao động. Để chương trình NOXH phát triển bền vững, ngoài hỗ trợ tín dụng, cần nhiều hơn nữa các công cụ và "ngôn ngữ thị trường" chứ không phải chính sách cố định về mức độ lợi nhuận 10% như đang áp dụng cho mảng đầu tư NOXH.

Đối với đầu tư trong lĩnh vực NOXH, không nên cố định tỷ lệ lợi nhuận 10% bất biến mà nên điều chỉnh song hành với diễn biến trên thị trường, như gần đây chúng ta đã thành công trong điều hành thị trường tiền tệ.

Có thể bạn quan tâm

Mới đây, nhiều ngân hàng đã nhanh chóng công bố các gói tín dụng ưu đãi, giảm lãi suất cho vay tới 2%, đồng thời chấp nhận giảm thu nhập để hỗ trợ doanh nghiệp. Ảnh: Hằng Đoàn

Giảm áp lực lãi suất, khai mở dòng vốn tín dụng

Mới đây, hàng loạt giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn trong lĩnh vực tín dụng, tiền tệ đã được Ngân hàng Nhà nước nhanh chóng triển khai. Đồng thời, tiến trình tăng tốc đầu tư công vào các công trình trọng điểm cũng đang được đẩy mạnh, nhằm hướng đến mục tiêu khơi thông dòng vốn ra xã hội.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà phát biểu trong phiên thảo luận tại tổ về tình hình kinh tế-xã hội tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng

Tăng trưởng kinh tế cần thật sự lan tỏa đến đời sống Nhân dân

Tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, không chỉ là các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, mà những vấn đề rất cụ thể như: bàn cách tháo gỡ điểm nghẽn từ cơ sở, khơi thông nguồn lực hay xác định rõ trách nhiệm thực thi cũng đã được đặt lên bàn nghị sự. Bởi theo các đại biểu, đích đến của mọi quyết sách đều phải và cần được đo bằng chuyển biến thực chất trong sản xuất, kinh doanh và đời sống Nhân dân.

Khi Nhà nước mở rộng không gian phát triển bằng các thể chế vượt trội, thì chính lực lượng doanh nghiệp, doanh nhân sẽ là người trực tiếp chuyển hóa các cơ hội đó thành giá trị mới cho xã hội. Ảnh: Hương Nguyên

Giao điểm của kiến tạo phát triển thực chất

Không gian chính sách dành cho sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp đã rộng mở hơn trước. Song, điều doanh nghiệp cần còn là việc những chính sách đó thật sự ổn định, quy định thông suốt, thời hạn giải quyết thủ tục minh bạch và cơ quan chịu trách nhiệm rõ ràng, để họ có thể yên tâm đầu tư, phát triển dài hạn trong một môi trường kinh doanh có thể dự báo được.

TS Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi

Khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Khi ba nền tảng: năng lực quản trị, cơ hội thị trường và giải pháp tài chính phù hợp được củng cố, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) sẽ có điều kiện tiếp cận, hấp thụ và sử dụng vốn hiệu quả, từng bước mở rộng quy mô, đóng góp vào sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đó là nhận định của TS Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi, khi trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân cuối tuần.

PGS, TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI phát biểu khai mạc phiên toàn thể Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam 2026 (VCSF 2026), diễn ra tại Hà Nội ngày 5/10. Ảnh: Nguyễn Hùng

Định hình hành trình tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững

Năm 2026 mở ra yêu cầu mới đối với cộng đồng doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung: Tăng trưởng không chỉ được đo bằng quy mô, mà ngày càng gắn với năng suất, chất lượng, khả năng đổi mới, sức chống chịu và năng lực tạo ra giá trị dài hạn. Điều đáng nói, đích đến của tăng trưởng cao, tăng trưởng hai con số như mục tiêu đã đề ra phải được đặt trên một nền tảng bền vững và doanh nghiệp chính là chủ thể trung tâm của mô hình này.

Trên các màn hình lớn tại Sở Giao dịch chứng khoán New York (NYSE), Mỹ, từ phiên giao dịch ngày 21/9, hình ảnh cờ đỏ sao vàng cùng lời chúc mừng Việt Nam chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi đã xuất hiện.

Dấu mốc quan trọng, củng cố niềm tin thị trường

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức tham gia rổ chỉ số cổ phiếu toàn cầu FTSE Russell Global Equity Index Series (FTSE GEIS) vào ngày 21/9 vừa qua, mở ra cơ hội lớn thu hút dòng vốn quốc tế. Song, khả năng tận dụng cơ hội này không chỉ phụ thuộc vào những cải cách từ phía cơ quan quản lý, mà còn nằm ở chính nội lực của các doanh nghiệp niêm yết.

Dư địa thương mại dịch vụ số đang có tốc độ tăng trưởng vượt trội so với thương mại hàng hóa truyền thống. Ảnh minh hoạ

Nắm bắt lợi thế cạnh tranh cốt lõi

Theo báo cáo “Tương lai Thương mại 2026” vừa được Standard Chartered công bố, đến năm 2031, quá trình đẩy nhanh số hóa có thể đóng góp thêm 2,8 nghìn tỷ USD vào thương mại quốc tế mỗi năm - tương đương khoảng 7,6 tỷ USD mỗi ngày.

Mặc dù đầu tư FDI vào Việt Nam ngày càng gia tăng, nhưng doanh nghiệp trong nước vẫn đang đứng ngoài chuỗi sản xuất của khu vực FDI. Ảnh: Danh Lam

Chính sách thuế cần tạo động lực tăng trưởng mới

Khi dư địa cạnh tranh bằng nhân công giá rẻ hay ưu đãi thuế suất ngày càng thu hẹp, chính sách thuế cần chuyển mạnh sang khuyến khích tăng trưởng nhờ đổi mới công nghệ, nghiên cứu và phát triển, chuyển đổi số, phát triển xanh và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Ngành điện cần có một cơ chế đủ minh bạch để nhà đầu tư tư nhân yên tâm bỏ vốn, cùng chung tay, góp sức phát triển hệ thống điện, góp phần hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực năng lượng. Ảnh: Đạt Thành

Hóa giải thách thức để điện tiến trước một bước

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, được xem xét tại Phiên họp thứ sáu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (dự kiến từ ngày 21-25/9), nhằm thúc đẩy phát triển ngành năng lượng thông qua việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Đây cũng là điểm mấu chốt để ngành điện chuyển từ tư duy độc quyền tự nhiên sang phát triển thị trường điện cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả.

Năm 2026, Bộ Tài chính sẽ kịp thời điều chỉnh kế hoạch vốn từ các dự án chậm triển khai, không có khả năng giải ngân sang các dự án có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn.

Không để tiếp diễn tình trạng “vốn chờ dự án”

Nguồn lực đầu tư công trong năm 2026 rất lớn, khi mục tiêu giải ngân 100% vốn kế hoạch đang được Chính phủ tiếp tục thúc đẩy nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Trong bối cảnh đó, mỗi đồng vốn đầu tư công chậm ra đến công trường không chỉ làm chậm một dự án, mà còn làm giảm hiệu ứng lan tỏa tới tăng trưởng.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp toàn thể trên hội trường ngày 11/8, góp ý cho dự thảo Luật Phát triển đô thị. Ảnh: Quốc Khánh

Tạo khung pháp lý thống nhất, dài hạn, có tầm nhìn

Đánh giá cao sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm luật hóa các cơ chế, các đại biểu Quốc hội thống nhất cho rằng, đây là yêu cầu khách quan, cấp thiết, nhằm hình thành một khung pháp lý thống nhất, dài hạn, có tầm nhìn. Đồng thời tạo cơ sở để phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, rõ trách nhiệm, phát huy tính chủ động của chính quyền đô thị.

Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được kỳ vọng sẽ xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, hiệu quả và phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Bước chuyển trong quản trị tài chính công quốc gia

Với tinh thần xuyên suốt là gắn kết chặt chẽ kế hoạch đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia, dự kiến trình Quốc hội xem xét cho ý kiến ngay tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất Quốc hội khóa XVi (dự kiến diễn ra từ ngày 3 đến 24/8), dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được kỳ vọng tạo bước chuyển biến căn bản trong quản trị tài chính công vì ổn định kinh tế vĩ mô, vì lợi ích quốc gia, dân tộc.

Giai đoạn 2020-2025, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng của VIMC đạt bình quân hơn 130 triệu tấn/năm, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế biển của đất nước.

Kiến tạo tầm nhìn toàn diện

Mang trên mình sứ mệnh dẫn dắt các thành phần kinh tế, doanh nghiệp nhà nước luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, dành mọi điều kiện tốt nhất để phát triển.

Hội nghị trực tuyến, tổng kết cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 do Ban Chỉ đạo Trung ương tổ chức chiều 13/7/2026.

Bảo đảm dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên quan trọng

Định kỳ thực hiện 5 năm một lần, cuộc Tổng điều tra kinh tế lần thứ 7 năm 2026 mang sứ mệnh lịch sử khắc họa bức tranh toàn cảnh về một nền kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên số. Kết quả thu được là cơ sở quan trọng để Đảng, Nhà nước hoạch định các chiến lược phát triển kinh tế-xã hội dài hạn.

Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp” do Báo Nhân Dân và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp tổ chức sáng 8/7.

Tạo sức đẩy cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030, điều quan trọng không chỉ là huy động thêm nguồn lực mới, mà còn phải giải phóng được những nguồn lực đang bị ách tắc.

Thị trường bất động sản đang chuyển dịch dần sang một cơ chế cạnh tranh mới, không còn là thiếu nguồn cung, không cố sở hữu nhà bằng mọi giá mà là khả năng hấp thụ của dòng tiền. Ảnh HẢI NAM

Tái định hình thị trường bất động sản

Sau giai đoạn tăng nóng kéo dài, thị trường bất động sản bước vào nửa cuối năm 2026 với một trạng thái hoàn toàn khác, khi thanh khoản suy giảm, áp lực lãi vay gia tăng, hiện tượng cắt lỗ xuất hiện ở một số phân khúc. Điều được quan tâm nhất hiện nay là giá bất động sản sẽ diễn biến ra sao, khi các yếu tố cấu thành giá thành như chi phí đất đai, vật liệu xây dựng, nhân công, hạ tầng và chi phí vốn đều ở mức cao?

Nhiều thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu công trình cấp hai trở xuống đã được chuyển giao hoàn toàn từ Bộ về cho các Sở Xây dựng địa phương thực hiện.

Quyết tâm cải cách mạnh mẽ môi trường kinh doanh

Những chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ về cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý đang tạo kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian và mạnh dạn mở rộng đầu tư.

Kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam tập trung chủ yếu vào các nhóm hàng phục vụ sản xuất như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (hơn 99,2 tỷ USD); máy móc, thiết bị và phụ tùng (hơn 31,1 tỷ USD).

Sức bật mới của nền kinh tế

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động nhanh, việc nhập khẩu gia tăng hơn xuất khẩu, khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực. Bởi phần lớn mức tăng nhập khẩu đến từ máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất và đầu tư, là chỉ dấu cho thấy cộng đồng doanh nghiệp đang mở rộng năng lực sản xuất để chuẩn bị cho các đơn hàng trong tương lai.

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích đầu tư, kinh doanh, song kèm theo đó là yêu cầu cam kết về công nghệ, R&D, đào tạo nhân lực người Việt Nam.

Kiến tạo nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia

Nghị quyết Hội nghị lần thứ II Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy phát triển, khai thác hiệu quả mọi nguồn lực cho tăng trưởng bền vững. Theo tinh thần đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW, vừa được ban hành, đánh dấu bước chuyển tư duy từ “thu hút vốn” sang xây dựng nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và sản xuất hàng đầu châu Á.