Với diện tích hơn 2.100ha, Hỏa Lựu hiện là vùng trồng khóm lớn nhất của thành phố Cần Thơ, gắn liền với thương hiệu “khóm Cầu Đúc” đã được bảo hộ sở hữu trí tuệ và chỉ dẫn địa lý.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xuất khẩu, giống khóm Queen truyền thống đang dần bộc lộ nhiều hạn chế.
Tình trạng thoái hóa giống, nhiễm bệnh, năng suất không ổn định khiến loại khóm này khó đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính, đặc biệt là châu Âu. Bài toán đặt ra cho địa phương là làm sao vừa giữ được vùng khóm truyền thống, vừa nâng cao giá trị sản xuất, giúp nông dân tăng thu nhập một cách bền vững.
Xuất phát từ thực tiễn đó, chính quyền xã Hỏa Lựu đã chủ động tìm hướng đi mới bằng việc mời gọi doanh nghiệp tham gia liên kết, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị. Trọng tâm của hướng đi này là vận động nông dân từng bước chuyển đổi sang trồng giống khóm MD2-giống khóm được thị trường quốc tế ưa chuộng, phù hợp với chế biến xuất khẩu và mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.
Theo ông Võ Tứ Phương, Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban nhân dân xã Hỏa Lựu, cây khóm đã góp phần quan trọng trong việc cải thiện đời sống người dân địa phương. Nhiều hộ gia đình từ sản xuất nhỏ lẻ đã vươn lên khá giả nhờ gắn bó với loại cây trồng này. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của thị trường, địa phương buộc phải thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ số lượng sang chất lượng, từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết theo chuỗi.
Trong quá trình đó, xã Hỏa Lựu đã tích cực kết nối với Công ty cổ phần Westfood Hậu Giang để xây dựng vùng nguyên liệu khóm MD2 phục vụ xuất khẩu. Doanh nghiệp này bắt đầu thử nghiệm trồng khóm MD2 từ năm 2018 và ghi nhận giống khóm này sinh trưởng tốt trên nhiều loại đất tại khu vực Hậu Giang (cũ) và lân cận.
Ông Trần Bá Sơn, Giám đốc vùng nguyên liệu Công ty cổ phần Westfood Hậu Giang cho biết, đến nay doanh nghiệp đã triển khai khoảng 300ha khóm MD2 và dự kiến nhu cầu vùng nguyên liệu đến năm 2030 lên khoảng 1.000ha. So với khóm Queen, khóm MD2 có nhiều ưu thế vượt trội về năng suất và chất lượng. Trọng lượng trái trung bình đạt từ 1,5 đến 2kg, gần gấp đôi khóm Queen, năng suất đạt khoảng 80-90 tấn/ha/vụ. Thời gian canh tác mỗi vụ khoảng 30 tháng nhưng hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn rõ rệt.
Không chỉ vượt trội về năng suất, khóm MD2 còn đáp ứng tốt yêu cầu chế biến và thị hiếu tiêu dùng quốc tế. Hiện sản phẩm từ giống khóm này đã được xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ, Canada, Trung Đông và nhiều quốc gia châu Á. Đây chính là yếu tố then chốt giúp nông dân yên tâm chuyển đổi giống khi tham gia liên kết với doanh nghiệp.
Để tạo niềm tin cho người trồng khóm, Công ty cổ phần Westfood Hậu Giang cam kết ký hợp đồng bao tiêu toàn bộ sản phẩm. Giá thu mua được phân loại rõ ràng theo chất lượng: khóm MD2 loại I, trọng lượng trên 1,2kg mỗi trái, được thu mua với giá 8.000 đồng/kg; loại II, từ 600 gram đến dưới 1,2kg mỗi trái, giá 7.000 đồng/kg; loại III, từ 300 gram đến dưới 600 gram mỗi trái, giá 3.000 đồng/kg. Đáng chú ý, doanh nghiệp cam kết giữ nguyên mức giá đã ký kết, không điều chỉnh giảm dù thị trường có biến động.
Không dừng lại ở việc thu mua trái khóm, doanh nghiệp còn mở rộng khai thác giá trị gia tăng từ phụ phẩm. Ông Trần Bá Sơn cho biết, trong năm 2026, Westfood sẽ thí điểm thu gom lá khóm để sản xuất sợi.
Hiện doanh nghiệp đang phối hợp với một đơn vị ở miền trung triển khai quy trình tái chế lá khóm thành sợi khóm thô, sau đó dệt thành vải thô phục vụ xuất khẩu. Hướng đi này không chỉ giúp tăng giá trị cây khóm mà còn góp phần giảm lãng phí phụ phẩm nông nghiệp.
Mô hình liên kết cũng được thiết kế phù hợp với điều kiện sản xuất của nông dân Hỏa Lựu. Doanh nghiệp đối ứng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật với giá thấp hơn thị trường; chi phí đầu tư được khấu trừ dần sau khi thu hoạch. Đồng thời, đội ngũ kỹ sư nông nghiệp được bố trí trực tiếp tại vùng nguyên liệu, mỗi người phụ trách khoảng 30 hộ dân, đồng hành cùng bà con từ khâu lên liếp, trồng, chăm sóc đến thu hoạch.
Theo tính toán của doanh nghiệp, tổng chi phí đầu tư cho một hecta khóm MD2 mỗi vụ khoảng hơn 200 triệu đồng, trong khi doanh thu có thể đạt khoảng 715 triệu đồng. Nếu chăm sóc tốt, nông dân có thể đạt lợi nhuận gần 500 triệu đồng/ha/vụ, bình quân hơn 160 triệu đồng/ha/năm, cao hơn nhiều so với mô hình trồng khóm Queen truyền thống.
Trước những lợi ích rõ ràng, nhiều nông dân Hỏa Lựu bày tỏ sự phấn khởi và tin tưởng vào mô hình liên kết mới. Chính quyền địa phương xác định sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong quá trình chuyển đổi giống, từng bước hình thành vùng nguyên liệu khóm tập trung, khai thác hiệu quả chuỗi giá trị, hướng đến sản xuất bền vững và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.
