Mô hình này mở ra sinh kế ổn định cho nông dân, đồng thời đặt nền móng cho một ngành hàng nông sản có giá trị gia tăng cao, phù hợp điều kiện thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường quốc tế.
Hiện nay, tổng diện tích trồng khóm của Cần Thơ đạt hơn 3.500 ha. Trong bối cảnh nhiều loại cây trồng truyền thống như mía và một số loại cây ăn trái giảm hiệu quả do năng suất thấp, chất lượng không ổn định, giống khóm MD2 đang nổi lên như một lựa chọn thay thế phù hợp. Thành phố đặt mục tiêu mở rộng diện tích trồng khóm lên 5.500 ha trong thời gian tới, trong đó tập trung phát triển giống MD2 theo chuỗi liên kết sản xuất-tiêu thụ.
Tại xã Long Hưng, mô hình trồng khóm MD2 đã mang lại những thay đổi rõ nét trong đời sống người dân. Ông Trần Văn Hưng, một hộ dân chuyển đổi từ cây cam và mía sang trồng khóm từ năm 2020 cho biết, trước đây gia đình gặp nhiều khó khăn do dịch bệnh trên cây ăn trái và giá mía bấp bênh. Sau thời gian thử nghiệm, diện tích khóm MD2 tại địa phương đã tăng nhanh, từ 5-6 ha ban đầu lên khoảng 40 ha.
Theo người dân, khóm MD2 có khả năng thích nghi tốt với điều kiện đất phèn, ít sâu bệnh và quy trình chăm sóc tương đối đơn giản nhờ ứng dụng màng phủ nông nghiệp hạn chế cỏ dại. Về hiệu quả kinh tế, loại cây này cho lợi nhuận cao gấp 2-3 lần so với trồng cam hay mía. Với giá bao tiêu từ 7.000-8.000 đồng/kg, năng suất bình quân đạt 50-60 tấn/ha, mỗi héc-ta mang lại lợi nhuận khoảng 100-150 triệu đồng mỗi năm, chưa kể nguồn thu từ chồi giống.
Điểm đáng chú ý trong mô hình là sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ đầu. Nông dân ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với Công ty Westfood, được thu mua tận ruộng với giá ổn định, không phải lo đầu ra. Ông Hưng cho biết, so với trước đây phụ thuộc thương lái, việc liên kết với doanh nghiệp giúp người trồng yên tâm sản xuất, thu nhập ổn định hơn và đời sống được cải thiện rõ rệt.
Cùng quan điểm, ông Võ Thanh Tùng, thành viên tổ hợp tác trồng khóm MD2 Mỹ Thạnh B cho rằng, mô hình liên kết mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Người dân không chỉ được bao tiêu sản phẩm mà còn được hỗ trợ chi phí giống, vật tư, trả chậm đến khi thu hoạch. Bên cạnh đó, đội ngũ kỹ sư của doanh nghiệp thường xuyên hướng dẫn kỹ thuật canh tác, giúp hạn chế rủi ro và nâng cao năng suất.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Bá Sơn, Giám đốc vùng trồng Công ty cổ phần Chế biến thực phẩm xuất khẩu Miền Tây (Westfood) nhận định, thị trường khóm toàn cầu hiện có quy mô hơn 28 tỷ USD mỗi năm, trong khi kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam còn khá khiêm tốn. Đây là cơ hội để vùng Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó có Cần Thơ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, nhất là khi một số quốc gia sản xuất lớn đang chịu ảnh hưởng của thiên tai.
So với giống khóm Queen truyền thống, MD2 có nhiều ưu điểm vượt trội như năng suất cao, có thể đạt tới 80 tấn/vụ, khả năng kháng bệnh tốt và chất lượng quả đồng đều, phù hợp tiêu chuẩn xuất khẩu. Để phát triển vùng nguyên liệu bền vững, doanh nghiệp đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ, trong đó có gói đối ứng giống và vật tư lên đến 170 triệu đồng/ha đối với vùng đất khó khăn, khấu trừ sau thu hoạch. Đồng thời, nông dân được hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP và định hướng hữu cơ.
Theo bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ, tiềm năng mở rộng diện tích khóm MD2 còn rất lớn, đặc biệt tại các khu vực ngoài đê ngăn mặn như các xã Xà Phiên, Lương Tâm, Lương Nghĩa và Thuận Hòa, với khoảng 1.100 ha có thể chuyển đổi từ đất lúa kém hiệu quả. Ngành nông nghiệp thành phố đang phối hợp các địa phương rà soát quỹ đất, ưu tiên chuyển đổi những vùng trồng mía và cây trồng kém hiệu quả sang trồng khóm MD2 theo hướng tập trung. Mục tiêu đến cuối năm 2026 sẽ mở rộng thêm từ 30-60 ha tại các khu vực mới, từng bước thay thế giống khóm cũ.
Tại xã Xà Phiên, nơi có diện tích tự nhiên khoảng 10.000 ha, đời sống người dân vẫn còn nhiều khó khăn do sản xuất nông nghiệp thiếu ổn định. Ông Trương Minh Hòa, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho biết, địa phương hiện có 7 ha trồng khóm và đang có kế hoạch mở rộng thêm 30 ha từ đất trồng tràm, đồng thời dự kiến chuyển đổi khoảng 20 ha đất lúa kém hiệu quả trong thời gian tới. Việc hợp tác với doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo động lực phát triển kinh tế và hạn chế tình trạng lao động rời địa phương.
Trong khi đó, tại xã Phụng Hiệp, chính quyền cũng đã thống nhất chủ trương vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Ông Lê Hoàng Ba, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã nhấn mạnh, để mô hình thành công cần có sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và địa phương, nhất là minh bạch trong chính sách bao tiêu và hỗ trợ kỹ thuật nhằm bảo đảm sản phẩm đạt chuẩn ngay từ khâu sản xuất.
Về định hướng lâu dài, thành phố Cần Thơ đặt mục tiêu đạt 5.500 ha khóm vào năm 2030 và khoảng 2.000 ha khóm MD2 vào năm 2050. Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố, việc phát triển vùng nguyên liệu sẽ gắn với xây dựng vùng sản xuất tập trung, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, cấp mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc điện tử. Bên cạnh đó, thành phố cũng hướng tới khai thác tối đa giá trị của cây khóm thông qua chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn, như tận dụng lá để sản xuất sợi thủ công, vỏ làm thức ăn nuôi ruồi lính đen tạo phân bón hữu cơ. Việc kết hợp sản xuất với du lịch sinh thái nông nghiệp cũng được xem là hướng đi tiềm năng nhằm đa dạng hóa nguồn thu.
Có thể thấy, việc phát triển vùng nguyên liệu khóm MD2 góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và tạo bước chuyển trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của Cần Thơ. Với sự tham gia đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, mô hình này đang dần khẳng định hiệu quả và mở ra triển vọng xây dựng một ngành hàng xuất khẩu bền vững trong tương lai.
