Hai nhóm nguyên nhân chính gây ngộ độc thực phẩm
Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, Tết Nguyên đán và mùa lễ hội kéo dài luôn là giai đoạn nguy cơ cao về mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Theo chuyên gia chống độc, có hai nhóm nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm chính trong những thời điểm nhạy cảm này.
Nhóm nguyên nhân thứ nhất gồm các loại thực phẩm tiềm ẩn rủi ro cao như: Thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ; hàng giá rẻ, không nhãn mác, quy trình sản xuất không bảo đảm; không có chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm.
Một số cơ sở sản xuất còn sử dụng phụ gia, hóa chất và phẩm màu độc hại để bảo quản hoặc tạo màu sắc bắt mắt. Thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn đường phố hoặc các sản phẩm thủ công không bảo đảm điều kiện vệ sinh cũng dễ nhiễm vi khuẩn gây bệnh.
Nhóm nguyên nhân thứ hai đến từ thói quen của người tiêu dùng, đặc biệt là trong những ngày cận Tết. Nhiều gia đình có xu hướng mua và tích trữ thực phẩm với số lượng lớn khiến thực phẩm dễ hư hỏng, khi chế biến có thể gây ngộ độc.
Theo chuyên gia, các món chế biến sẵn như giò, chả, nem, thịt quay… nếu bảo quản không đúng nhiệt độ rất dễ hư hỏng, gây rối loạn tiêu hóa khi sử dụng. Không ít gia đình sau Tết phải bỏ đi lượng thực phẩm lớn vì không dùng hết, vừa lãng phí vừa ảnh hưởng môi trường.
Nhiều người có quan niệm chỉ cần cho thực phẩm vào tủ lạnh là có thể bảo quản lâu dài. Tuy nhiên, nhiệt độ lạnh chỉ làm chậm quá trình phát triển vi khuẩn chứ không tiêu diệt hoàn toàn.
Trong những ngày Tết, việc tham gia nhiều bữa tiệc liên tiếp, ăn uống không kiểm soát hoặc kết hợp nhiều loại thực phẩm khác nhau cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa và làm tăng nguy cơ ngộ độc.
Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên
Một số thực phẩm nếu để quá lâu trong tủ lạnh vẫn có thể bị biến chất, sinh độc tố hoặc mất giá trị dinh dưỡng, đặc biệt là: Thịt, cá tươi bảo quản quá thời gian khuyến nghị; Rau củ để lâu dễ mất vitamin; Thức ăn thừa bảo quản quá 2-3 ngày.
Ngoài ra, trong những ngày Tết, việc tham gia nhiều bữa tiệc liên tiếp, ăn uống không kiểm soát hoặc kết hợp nhiều loại thực phẩm khác nhau cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa và làm tăng nguy cơ ngộ độc.
Theo bác sĩ Nguyên, ngộ độc thực phẩm có thể gây ra các triệu chứng nhẹ như buồn nôn, đau bụng và tiêu chảy. Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể đối mặt với suy gan, suy thận, rối loạn điện giải, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi và phụ nữ mang thai là những đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất và cần đặc biệt thận trọng.
Chủ động phòng ngừa để tránh ngộ độc thực phẩm
Để hạn chế nguy cơ ngộ độc thực phẩm, bác sĩ Nguyên hướng dẫn người dân cần lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên mua tại các cơ sở uy tín, có chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm. Trước khi mua, cần kiểm tra kỹ tình trạng thực phẩm, bảo đảm còn tươi, không có mùi lạ và không biến đổi màu sắc.
Người dân nên hạn chế ăn các loại thực phẩm đường phố không bảo đảm vệ sinh, đặc biệt với các món ăn nhanh, chế biến tại chỗ, kinh doanh theo kiểu thời vụ, "chớp nhoáng".
Cùng đó, người dân cần bảo quản thực phẩm đúng cách, bảo đảm ăn chín, uống sôi. Các món ăn thừa cần được đun lại, để nguội sau đó cho vào hộp kín và bảo quản trong tủ lạnh để tránh việc vi khuẩn nhanh chóng xâm nhập, trước khi ăn cần đun nóng một lần nữa.
Nhiều gia đình có thói quen sai lầm là đặt chung thực phẩm sống và thực phẩm chín trong cùng một ngăn tủ lạnh, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Thịt, cá, hải sản tươi sống thường chứa vi khuẩn; khi bảo quản chung với đồ ăn sẵn hoặc thực phẩm đã nấu chín, nguy cơ lây nhiễm chéo rất cao, dễ dẫn đến ngộ độc.
Chính vì thế, khi bảo quản thực phẩm cần phân chia tủ lạnh một cách khoa học: dành ngăn riêng cho thực phẩm sống, ngăn riêng cho thực phẩm chín; đồng thời sử dụng hộp đựng kín để hạn chế lây nhiễm vi khuẩn và mùi giữa các loại thực phẩm.
Người dân không nên tích trữ quá nhiều đồ ăn trong tủ lạnh bởi nguy cơ thực phẩm ôi thiu sẽ cao hơn so với việc nấu ăn từng bữa.
Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên
Chuyên gia chống độc cũng lưu ý người dân không nên tích trữ quá nhiều đồ ăn trong tủ lạnh bởi nguy cơ thực phẩm ôi thiu sẽ cao hơn so với việc nấu ăn từng bữa. Chỉ nên mua và chế biến vừa đủ ăn vì hàng quán thường mở lại khá sớm sau Tết. Việc ăn uống trong những ngày lễ cần được kiểm soát hợp lý, không ăn cùng một lúc các loại thực phẩm kỵ nhau, có thể làm tăng nguy cơ gây ngộ độc.
Khi nghi ngờ người có dấu hiệu ngộ độc thực phẩm cần ngay lập tức ngừng ăn loại thực phẩm nghi ngờ, sau đó theo dõi, quan sát các triệu chứng.
Với trường hợp ngộ độc nhẹ như nôn, đau bụng, đi ngoài, cần cho người bệnh uống nhiều nước hoặc các loại nước điện giải để tránh mất nước; ăn các món ăn dễ tiêu như cháo. Cần chú ý giữ ấm cơ thể, không tự ý dùng thuốc, tiếp tục theo dõi các triệu chứng.
Trong trường hợp người bệnh không thể tiếp nhận các loại nước điện giải bằng đường uống do nôn nhiều cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế. Ngoài ra, khi có các biểu hiện nghiêm trọng như tiêu chảy quá nhiều, co giật, khó thở, mất ý thức,… cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
An toàn thực phẩm trong dịp Tết không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng, mà còn cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi người dân cần tự bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình bằng cách tiêu dùng thông minh và có ý thức. Đừng để những bữa tiệc vui dịp lễ, Tết trở thành nỗi ám ảnh bởi những sự cố không đáng có.
Trong đời sống hiện đại, sự đủ đầy không nằm ở việc tích trữ thật nhiều thực phẩm, mà ở cách lựa chọn và sử dụng thông minh để giữ gìn sức khỏe cho cả gia đình, góp phần tạo nên không khí sum vầy, ấm áp trong những ngày đầu năm mới.
