Tích cực chuyển đổi xanh, ứng phó hiệu quả tình trạng biến đổi khí hậu

Kết luận phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, thời gian tới, tình hình biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường, cực đoan, hậu quả của thiên tai sẽ rất lớn, do đó chúng ta cần nhìn nhận các khó khăn, thách thức như:

Các ngành xuất khẩu chủ lực đang gặp khó khăn về các hàng rào kỹ thuật liên quan phát triển xanh (chủ yếu từ châu Âu và Mỹ); phải đồng thời giải bài toán liên quan chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn trong lúc nguồn lực có hạn. Nền kinh tế thường xuyên phải hứng chịu thiệt hại nặng nề do thảm họa thiên tai, do đó phải tự lực, tự cường, phát triển nhanh và bền vững, ưu tiên bảo vệ môi trường; người dân phải được sống trong an toàn. Phát triển kinh tế carbon thấp, hệ sinh thái carbon xanh, nông nghiệp giảm phát thải, thực hiện tín chỉ carbon. Phát triển kinh tế carbon thấp với lợi thế “rừng vàng, biển bạc”, hệ sinh thái carbon xanh, nông nghiệp giảm phát thải, thương mại hóa tín chỉ carbon; có nhiều tiềm năng đẩy mạnh chiến lược phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, gắn chặt với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, giảm phát thải các ngành công nghiệp, thương mại, dịch vụ.

Do đó, thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu Ban Chỉ đạo phải quán triệt: phải thích ứng biến đổi khí hậu, thực hiện phát thải ròng bằng 0; phát triển đất nước nhanh và bền vững; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng và hiệu quả. Thực hiện đa mục tiêu, vừa nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, vừa phải bảo đảm cho nhân dân được sống an toàn; phải bảo đảm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; đồng thời phải tranh thủ được sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế hiệu quả, đặc biệt là trong lĩnh vực liên quan chống biến đổi khí hậu.

Do đó Thủ tướng đề nghị tập trung những điểm lớn: quan điểm chống biến đổi khí hậu phải lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, chủ thể; bản thân người dân, doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ trong công tác này; không có người nào an toàn nếu người khác không an toàn; không có quốc gia nào an toàn nếu nước bên cạnh không an toàn. Phải hoàn thiện thể chế phù hợp tình hình, hài hòa hóa các thông lệ, quy định quốc tế. Xây dựng cơ chế, chính sách để huy động nguồn lực tài chính cho phát triển xanh; xây dựng quy trình, quy định để chuyển giao công nghệ phát triển xanh; xây dựng mô hình quản trị quốc gia về phát triển xanh, thông minh; đào tạo nguồn nhân lực cho phát triển xanh.

Về các nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, Thủ tướng đề nghị Ban Chỉ đạo tập trung triển khai:

Thứ nhất, về thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính: sớm triển khai thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải và thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định NDC. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Bộ Xây dựng, Bộ Công thương: thí điểm phân bổ hạn ngạch cho các nhà máy nhiệt điện, các cơ sở sản xuất sắt, thép, các cơ sở sản xuất xi-măng, gạch… ngay sau khi được phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho năm 2025-2026. Khẩn trương hoàn thành dự thảo Đóng góp do quốc gia tự quyết định giai đoạn 2026-2035 (NDC3.0), trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt trong quý I/2026; tổ chức triển khai, theo dõi, giám sát việc thực hiện chặt chẽ, thực chất, hiệu quả. Bộ Công thương, Bộ Xây dựng: cập nhật, hoàn thiện hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở theo từng lĩnh vực; theo dõi, đánh giá việc thực hiện hạn ngạch của các cơ sở được phân bổ hạn ngạch trong phạm vi quản lý.

Thứ hai, đẩy nhanh tiến độ, chuẩn bị kỹ lưỡng cho vận hành thị trường carbon trong nước, trao đổi kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon với các tổ chức quốc tế. Bộ Tài chính chủ trì sớm thành lập, đưa vào vận hành Sàn giao dịch tín chỉ carbon; hoàn thiện các quy định quản lý liên quan. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì hoàn thiện thủ tục trình Chính phủ xem xét, ban hành Nghị định về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon; Nghị định quy định về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng trong tháng 1/2026. Các Bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Công thương, Xây dựng khẩn trương tổ chức xây dựng, công bố các phương pháp tạo tín chỉ carbon, tiêu chuẩn carbon trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý trong năm 2026.

Thứ ba, tăng tốc triển khai các nhiệm vụ chuyển giao công nghệ tiên tiến, phát triển xanh, điện khí hóa giao thông, phát triển giao thông xanh và hạ tầng xanh. Bộ Xây dựng thực hiện các giải pháp đẩy nhanh xây dựng hệ thống giao thông công cộng, thúc đẩy sử dụng các phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh. Xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng sang sử dụng điện. Bộ Công thương chủ trì phát triển hệ thống sạc điện, năng lượng xanh cho phương tiện giao thông; sản xuất, cung ứng điện, năng lượng xanh, năng lượng tái tạo thay thế nhiên liệu hóa thạch đáp ứng nhu cầu trong nước.

Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc điện/hydro cho xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường. Bộ Tài chính chủ trì tham mưu cơ chế, chính sách ưu đãi phát triển phương tiện, hỗ trợ đầu tư hạ tầng phục vụ phát triển giao thông sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất các quy định về xử lý pin của phương tiện giao thông điện. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chủ trì phát triển hệ thống giao thông xanh, vận tải công cộng sử dụng năng lượng xanh; xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện cho người dân...

Thứ tư, Bộ Công thương chủ trì, phối hợp đẩy mạnh việc thực hiện Tuyên bố JETP; định kỳ rà soát, đánh giá tình hình thực hiện; trao đổi, tận dụng các nguồn lực từ JETP, AZEC. Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nghiên cứu đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù khuyến khích nghiên cứu-triển khai-ứng dụng các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ ứng phó với biến đổi khí hậu. Hình thành mạng lưới phòng thí nghiệm quốc gia về khí hậu-năng lượng. Bộ Nội vụ chủ trì hoàn thiện các quy định về đào tạo nguồn nhân lực, lồng ghép các tiêu chí về công bằng vào các chính sách chung, chương trình hỗ trợ tạo việc làm, chuyển đổi việc làm theo hướng bền vững. Bộ Giáo dục và Đào tạo tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ năm, về phát triển tài chính xanh, tín dụng xanh, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sớm hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định về hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước cho các doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân vay vốn để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn trong tháng 1/2026; chỉ đạo, hướng dẫn các tổ chức tín dụng tích cực triển khai các chính sách tín dụng tập trung vốn cho các ngành, lĩnh vực xanh.

Thứ sáu, về tăng cường dự báo, cảnh báo thiên tai, chủ động thích ứng biến đổi khí hậu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các bộ, ngành, địa phương tăng cường năng lực dự báo, ứng dụng khoa học công nghệ, nhất là AI trong quan trắc, dự báo thời tiết cực đoan, cảnh báo sớm thiên tai.

Thứ bảy, về tăng cường công tác đàm phán quốc tế về biến đổi khí hậu, đề cao chủ nghĩa đa phương, kêu gọi đoàn kết quốc tế.

Thứ tám, vấn đề liên quan truy xuất nguồn gốc, nhất là các nước sẽ dùng hàng rào thuế quan, hàng rào kỹ thuật cản trở hàng xuất khẩu của Việt Nam nếu chúng ta không thực hiện chuyển đổi xanh.

Thứ chín, về một số nhiệm vụ cụ thể đối với từng bộ, ngành:

Bộ Công thương theo dõi, phổ biến cho các doanh nghiệp về hướng dẫn thực hiện Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU (CBAM) cho các doanh nghiệp Việt Nam. Bộ Xây dựng xây dựng lộ trình và kế hoạch xanh hóa ngành giao thông; trong đó có các tuyến đường sắt. Bộ Quốc phòng, Bộ Công an tăng cường năng lực cho lực lượng quân đội, công an sẵn sàng tham gia tìm kiếm cứu nạn, giúp nhân dân phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố, thiên tai. Bộ Y tế chủ trì nghiên cứu, thí điểm các mô hình cảnh báo, dự báo tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan tới sức khỏe người dân; truyền thông bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước ảnh hưởng bất lợi của biến đổi khí hậu.

VCCI huy động cộng đồng doanh nghiệp tích cực thực hiện giảm phát thải khí nhà kính, kiểm kê khí nhà kính, tham gia thị trường carbon. Tăng cường kết nối với các cộng đồng doanh nghiệp quốc tế, thu hút nguồn lực, kinh nghiệm quản trị về thực hiện mục tiêu trung hòa carbon. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ được giao tại Chiến lược quốc gia ứng phó biến đổi khí hậu giai đoạn đến năm 2050, chú trọng canh tác nông nghiệp phát thải thấp, phát triển các phương tiện giao thông sử dụng điện, năng lượng xanh. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu đề xuất xây dựng Nghị quyết mới (thay thế Nghị quyết Trung ương 7 (khóa XI) về chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường), thể hiện được những quan điểm, tư tưởng mới về chuyển đổi xanh, carbon thấp.

Thủ tướng hy vọng việc phấn đấu đưa Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 không chỉ là lời hứa mà là cam kết hành động, là sứ mệnh chính trị của quốc gia; là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân.