Châu Phi đang thúc đẩy cơ chế an ninh có khả năng tự chủ cao hơn để có thể tự giải quyết các vấn đề của châu lục.
Đại hội đồng Liên hợp quốc đã phê duyệt ngân sách 5,38 tỷ USD cho hoạt động gìn giữ hòa bình trong tài khóa 2025-2026, giảm nhẹ so với năm trước. Liên hợp quốc cảnh báo, chênh lệch giữa ngân sách được thông qua và lượng tiền thực thu đang làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu thanh khoản, buộc các phái bộ phải cắt giảm chi tiêu và triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp.
Đáng chú ý, Mỹ hiện là nước đóng góp lớn nhất cho ngân sách gìn giữ hòa bình theo tỷ lệ phân bổ chính thức, nhưng cũng đang nợ khoảng 1,8 tỷ USD cho hạng mục này. Thêm vào đó, tình trạng chậm đóng góp của các nước thành viên, đặc biệt với các khoản bắt buộc, đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì sự hiện diện, hỗ trợ hậu cần và bảo vệ dân thường của các phái bộ. Tình trạng này gây ảnh hưởng đáng kể tới châu Phi, châu lục phụ thuộc nhiều vào các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc và quốc tế.
Bảo đảm an ninh đang là một trong những thách thức lớn đối với châu Phi khi nhiều khu vực ở châu lục này đã trở thành căn cứ hoạt động của các nhóm cực đoan. Khu vực vùng Sừng châu Phi, bao gồm Ethiopia, Somalia, Eritrea và Djibouti, từ lâu đã là điểm nóng địa chính trị, với các tranh chấp biên giới, quyền tiếp cận nguồn nước và sự trỗi dậy của các nhóm cực đoan, gây bất ổn và đe dọa trực tiếp an ninh lương thực cũng như đời sống của hàng triệu người dân.
Tâm điểm của chủ nghĩa khủng bố toàn cầu cũng được cho là đã chuyển từ Trung Đông sang Tây Phi và khu vực Sahel, nơi hiện chiếm ít nhất 47-59% tổng số vụ khủng bố toàn cầu được ghi nhận. Các vụ tấn công khủng bố đã tăng gần 12,7 lần trong 15 năm qua. Cùng với chủ nghĩa khủng bố, vấn đề cướp biển ở Vịnh Guinea và nạn buôn người cũng góp phần làm suy yếu khả năng phục hồi của các cộng đồng.
Sự chia rẽ, nghi ngờ và hạn chế trong việc chia sẻ thông tin đã ngăn cản khả năng chung của các khu vực ở châu Phi trong việc cùng nhau giải quyết các vấn đề nhức nhối, đồng thời làm suy yếu những lợi ích kinh tế và xã hội của quá trình hội nhập. Ngoài ra, tình trạng can thiệp từ bên ngoài đang làm trầm trọng thêm các cuộc khủng hoảng an ninh tại châu Phi.
Nguồn tài chính, vũ khí, đạn dược và thậm chí cả các tay súng từ bên ngoài châu Phi đang góp phần kéo dài xung đột tại nhiều nơi như vùng Sahel, Sudan, vùng Sừng châu Phi và miền đông Cộng hòa dân chủ Congo. Người đứng đầu Ủy ban Liên minh châu Phi (AU) cho rằng, sự can thiệp này đang làm gián đoạn các nỗ lực hòa giải và giải quyết xung đột, đồng thời khiến AU và Liên hợp quốc phải tăng cường thêm nguồn lực để kiểm soát tình hình.
Môi trường an ninh ngày càng phức tạp, việc tái định hình mô hình gìn giữ hòa bình và hỗ trợ hòa bình tại châu Phi được dự báo sẽ tiếp tục là chủ đề lớn trong các thảo luận chính sách, buộc các nước châu Phi và các thể chế khu vực phải tính toán lại mô hình bảo đảm an ninh trong thời gian tới. AU xác định cần đóng vai trò dẫn dắt các tiến trình hòa bình trên lục địa dựa trên nguyên tắc “giải pháp châu Phi cho các vấn đề của châu Phi”. AU đang tìm cách củng cố Quỹ Hòa bình AU, một công cụ tài chính chính thức cho các hoạt động hòa bình và an ninh của châu lục.
Cơ quan này cho biết, danh mục quỹ này hiện đã vượt 400 triệu USD. Trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia nhận định, châu Phi cần thúc đẩy các cơ chế an ninh có khả năng tự chủ cao hơn, song phải tránh thay thế sự lệ thuộc này bằng một dạng lệ thuộc khác. Thách thức đặt ra không chỉ là tìm thêm nguồn tài chính, mà còn là xây dựng các cơ chế an ninh phù hợp hơn với thực tế xung đột tại châu Phi, có trách nhiệm giải trình cao hơn và đủ khả năng phối hợp giữa cấp quốc gia, khu vực và quốc tế.
