Chiều 9/6, tiếp nối các hoạt động trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, phiên toàn thể “Thúc đẩy các sáng kiến của ASEAN về phòng ngừa xung đột” đã diễn ra dưới sự điều hành của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Australia tại Việt Nam Gillian Bird.
Phiên thảo luận này quy tụ các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia để thảo luận về những cách tiếp cận mới đối với phòng ngừa xung đột, bảo đảm các tiêu chí chủ động, linh hoạt và phù hợp hơn với thực tiễn của năm 2026 và giai đoạn sau đó.
Các diễn giả tập trung đưa ra những sáng kiến nhằm giúp ASEAN tăng cường năng lực phòng ngừa xung đột cũng như vai trò mà các đối tác bên ngoài có thể đóng góp vào sự ổn định của khu vực Đông Nam Á.
Phát biểu tại phiên thảo luận, bà Izumi Nakamitsu, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc phụ trách về giải trừ quân bị đã đưa ra một số giải pháp như xây dựng cơ chế giảm thiểu rủi ro và xung đột leo thang; kết hợp cơ chế cảnh báo sớm và cơ chế hành động; tăng cường tính minh bạch và làm sâu sắc niềm tin giữa các quốc gia.
Nhằm giúp ASEAN phối hợp các đối tác để tăng cường đối thoại, hợp tác trong khu vực, bà cho rằng ASEAN nên tận dụng những cơ chế đang được hiệp hội dẫn dắt. Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc lưu ý, một điều rất quan trọng là ASEAN cần biến cam kết thành động, vừa giữ được vai trò trung tâm của ASEAN vừa bảo đảm khả năng bổ trợ cho nhau giữa các quốc gia thành viên để hỗ trợ các cơ chế do ASEAN dẫn đầu.
Nhất trí với các ý kiến của bà Izumi Nakamitsu về phòng ngừa xung đột, ông Isidro L. Purisima, Thứ trưởng Thường trực, Văn phòng Cố vấn Tổng thống về hòa bình, hòa giải và thống nhất (OPARU) của Philippines đã chia sẻ một số kinh nghiệm kiến tạo hòa bình thực tế ở Philippines.
Philippines nhấn mạnh tầm quan trọng của phụ nữ trong tiến trình hòa bình, đặc biệt là trong các hoạt động lãnh đạo và kiến tạo hòa bình. Với vai trò quan trọng của mình, các chính quyền địa phương phải nhìn nhận môi trường hòa bình sẽ tác động mạnh mẽ đến đời sống, cơ sở hạ tầng, dịch vụ và cơ hội phát triển kinh tế của người dân trong khu vực đó. Khi cộng đồng được hưởng lợi từ hòa bình thì họ sẽ là những người ủng hộ hòa bình mạnh mẽ nhất.
Thông điệp ông mang tới diễn đàn hôm nay là ngăn chặn xung đột không chỉ là một vấn đề nằm trong chương trình nghị sự an ninh mà còn là vấn đề về quản trị, phát triển, về quan hệ đối tác. Ông cho rằng, ngăn chặn xung đột phải bắt đầu từ việc ngăn chặn bạo lực. ASEAN cần thiết lập các cơ chế quản trị mang tính bao trùm và quy tụ được sự tham gia của người dân và niềm tin vào chính phủ.
Về phần mình, Tiến sĩ Chem Widhya, Tổng Thư ký Hội đồng Liên nghị viện các quốc gia ASEAN (AIPA) cho biết, ASEAN hiện đã có một số cơ chế phòng ngừa xung đột như TAC, ARF, ADMM+ hay ASEAN+3, và điều quan trọng là phải bảo đảm các cam kết hiện có được thực thi đầy đủ và hiệu quả.
Theo ông, các cơ quan lập pháp có thể đóng góp thiết thực vào nỗ lực gìn giữ hòa bình thông qua việc nội luật hóa các thỏa thuận khu vực, giám sát thực thi và đưa tiếng nói của người dân vào quá trình hoạch định chính sách.
Trong phần thảo luận sâu và hỏi đáp, các diễn giả đưa ra các quan điểm nhất trí rằng, trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực và quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường, ASEAN cần chủ động phòng ngừa xung đột từ sớm, đồng thời củng cố niềm tin chiến lược, tăng cường nội lực và phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác đã được thiết lập. Việc duy trì đối thoại, thúc đẩy hợp tác thực chất và giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN sẽ là yếu tố then chốt để hiệp hội tiếp tục đóng vai trò là điểm tựa ổn định của khu vực.
