Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Vương quốc Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Vương quốc Thái Lan Anutin Charnvirakul, Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Timor Leste Kay Rala Xanana Gusmao, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc Izumi Nakamitsu cùng đông đảo đại biểu đã dự Phiên khai mạc.
Phát biểu định hướng Diễn đàn, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chủ đề của Diễn đàn phản ánh những giá trị cốt lõi mà ASEAN đang theo đuổi và định hướng cho tương lai của Hiệp hội trong giai đoạn tới.
Thủ tướng đặt ra một câu hỏi về tương lai, đó là: Trong một thế giới đang thay đổi sâu sắc, vấn đề đặt ra cho chúng ta ngày hôm nay không chỉ là ASEAN sẽ thích ứng ra sao, mà là ASEAN sẽ định hình như thế nào cho tương lai của chính mình trong thế kỷ 21?
Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, sau 59 năm hình thành và phát triển, dấu ấn lớn nhất của ASEAN không chỉ nằm ở quy mô dân số gần 700 triệu người dân hay ở vị thế của một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới mà là ở chính những nỗ lực vượt lên trên khác biệt, vun đắp lòng tin và mở rộng hợp tác để trở thành một Cộng đồng đoàn kết, tự cường, thống nhất trong đa dạng.
Nếu gần sáu thập kỷ đã qua là hành trình xây dựng bản sắc của ASEAN thì những thập kỷ tới đây sẽ là hành trình định hình tương lai của ASEAN trong một thế giới mà những quy tắc nền tảng của kinh tế, công nghệ và quyền lực toàn cầu đang được viết lại. Công nghệ đang tái định nghĩa năng lực cạnh tranh. Trí tuệ nhân tạo đang tái định nghĩa năng suất. Dữ liệu đang tái định nghĩa quyền lực. Và chuyển đổi xanh đang tái định nghĩa mô hình phát triển.
Theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, trong thời khắc mang tính bước ngoặt như vậy, lợi thế không chỉ thuộc về các quốc gia có nguồn lực lớn mà còn thuộc về các quốc gia và khu vực có khả năng tham gia định hình các quy tắc và chuẩn mực mới của thời đại. Việt Nam tin rằng ASEAN cần và phải trở thành một chủ thể tích cực trong tiến trình đó - nơi không chỉ tiếp nhận các xu thế toàn cầu, mà là một động lực góp phần định hình chính các xu thế đó.
Thủ tướng nhấn mạnh, để hiện thực hóa khát vọng đó, ASEAN cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, tự cường, thống nhất trong đa dạng - những giá trị làm nên thành công của mình - nhưng với cách tiếp cận sáng tạo hơn: Đồng thuận về giá trị nhưng năng động trong hành động, kiên định về nguyên tắc nhưng đổi mới về phương thức, giữ vững về bản sắc nhưng chủ động tạo thời cơ trước những thay đổi của thời đại mới.
Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ, trên hành trình thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, ASEAN cần hướng tới ba tầm vóc chiến lược:
Thứ nhất, không chỉ tham gia các xu thế toàn cầu mà còn góp phần định hình các xu thế đó. Trong nhiều thập kỷ qua, ASEAN là một trong những khu vực được thụ hưởng hòa bình, hội nhập và thương mại mở. Nhưng trong một thế giới ngày càng phân mảnh và cạnh tranh rất gay gắt, ASEAN cần có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong việc tham gia xây dựng các chuẩn mực, luật lệ và cấu trúc hợp tác mới, giải quyết các khác biệt trên cơ sở luật pháp quốc tế. ASEAN cần trở thành một trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin. Đó chính là đóng góp đặc biệt của ASEAN đối với hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực cũng như thế giới.
Thứ hai, không chỉ là một trung tâm sản xuất mà còn là một trung tâm đổi mới sáng tạo. Lợi thế lao động và vị trí địa lý đã đưa ASEAN trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng trong kỷ nguyên số, tương lai không thuộc về những nền kinh tế chỉ biết sản xuất mà còn thuộc về những nền kinh tế biết sáng tạo.
ASEAN không chỉ là nơi công nghệ được tiêu thụ mà phải trở thành nơi công nghệ được tạo ra, không chỉ là nơi các chuỗi cung ứng đi qua mà phải trở thành nơi các chuỗi giá trị được định hình. Điều đó đòi hỏi ASEAN phải đầu tư mạnh mẽ hơn cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và nguồn nhân lực chất lượng cao, tiến tới hình thành một hệ sinh thái công nghệ và số hóa mang bản sắc ASEAN - phản ánh giá trị của chính chúng ta, đồng thời đóng góp tích cực vào quá trình hình thành các chuẩn mực chung của thế giới.
Thứ ba, không chỉ là một cộng đồng các quốc gia mà còn là một cộng đồng thực sự của người dân. Mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược phát triển không phải là những con số tăng trưởng mà là chất lượng cuộc sống của người dân. Đổi mới mà làm gia tăng khoảng cách thì không phải là tiến bộ. Và tăng trưởng mà thiếu bao trùm thì không thể bền vững.
Vì thế, một ASEAN thành công không chỉ được đo bằng GDP mà bằng cơ hội tạo ra cho thế hệ trẻ, vai trò trao cho phụ nữ, sự bảo vệ dành cho những nhóm dễ bị tổn thương, và mức độ để mỗi người dân đều cảm nhận đây chính là cộng đồng mình thực sự thuộc về.
Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, giá trị lớn nhất của ASEAN trong gần 60 năm qua là đã chứng minh cho thế giới rằng khác biệt không dẫn đến chia rẽ, thống nhất không triệt tiêu đa dạng, hội nhập không mất đi bản sắc. Giá trị lớn nhất của ASEAN trong những thập niên tới sẽ chứng minh rằng một cộng đồng đoàn kết và tự cường hoàn toàn có thể tham gia định hình tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực và thế giới.
Trên hành trình đó, Việt Nam cam kết mạnh mẽ tiếp tục đồng hành cùng ASEAN bằng khát vọng kiến tạo tương lai, với tất cả con tim và khối óc, bởi tương lai của Việt Nam gắn liền với tương lai của ASEAN cũng như gắn liền với hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của cả khu vực.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, Diễn đàn năm nay sẽ được cấu trúc theo hướng tập trung trao đổi về những vấn đề hệ trọng, bức thiết, được quan tâm hàng đầu đối với ASEAN hiện tại và tương lai. Các đại biểu sẽ có dịp trao đổi cụ thể, lắng nghe ý kiến từ các quan chức, chuyên gia về những chủ đề có tầm quan trọng lâu dài, từ củng cố đoàn kết, nâng cao tự cường - tự chủ chiến lược, phòng ngừa xung đột, cho tới các vấn đề thời sự như chuyển đổi mô hình tăng trưởng, an ninh năng lượng, trí tuệ nhân tạo và công nghệ tài chính. Các phiên thảo luận của Diễn đàn vì vậy sẽ có thể gợi mở thêm những ý tưởng mới và giải pháp đột phá, qua đó góp phần hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, vừa giúp ASEAN thích ứng tốt hơn những vấn đề mới.
Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Vương quốc Campuchia Hun Manet cho biết, AFF là một nền tảng quan trọng để các nước trong khu vực ASEAN trao đổi thẳng thắn về những vấn đề khu vực đang phải đối mặt. Chủ đề của diễn đàn năm nay phản ánh hết sức kịp thời, đúng đắn tình hình thực tế.
Thủ tướng Campuchia chỉ ra những vấn đề quan trọng liên quan hòa bình, kinh tế và người dân. Về hòa bình, trong quá khứ, khu vực Đông Nam Á từng chứng kiến sự mất lòng tin chiến lược và nghèo đói. Thông qua đối thoại, xây dựng lòng tin và sự tôn trọng độc lập, chủ quyền, tôn trọng công việc nội bộ của nhau giữa các nước thành viên, ASEAN đã trở thành một trong những khu vực ổn định và phát triển năng động bậc nhất thế giới. Các nhà lãnh đạo đã chọn đối thoại và thắt chặt lòng tin thay vì đối đầu. Thủ tướng Campuchia Hun Manet đồng thời khẳng định tầm quan trọng của mối quan hệ với Thái Lan, cam kết thúc đẩy đối thoại và hòa bình; bày tỏ cảm ơn sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế, trong đó có các nước ASEAN, đã giúp kiến tạo thỏa thuận ngừng bắn giữa hai nước.
Về kinh tế, theo Thủ tướng Campuchia, thế giới đang chứng kiến một chuỗi cuộc khủng hoảng liên tiếp và những “cơn gió ngược” với các nước nhỏ. Hướng đến tương lai, ASEAN phải cùng xây dựng cộng đồng bao trùm bền vững, tận dụng các thỏa thuận thương mại tự do, thúc đẩy hội nhập kinh tế nội khối. Thành công của ASEAN phải được đo lường bằng cuộc sống ấm no của người dân.
Bày tỏ vinh dự được tham dự AFF lần thứ 3, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone nhấn mạnh, thế giới đang đối mặt những hiện thực vô cùng khắc nghiệt. Trong bối cảnh đó, AFF trở thành nền tảng vô cùng quan trọng để các nước ASEAN cùng trao đổi quan điểm và tìm ra cách thức ứng phó trước những thách thức mới nổi trong khu vực và trên thế giới.
Theo Thủ tướng Lào, trong bối cảnh bất ổn, khó lường hiện nay, ASEAN cần duy trì tình đoàn kết và tự cường, đồng thời thúc đẩy vai trò trung tâm của hiệp hội dựa trên những nguyên tắc chung; tăng cường hợp tác trong mọi lĩnh vực để ứng phó những thách thức chung, bảo đảm ASEAN trở thành nền tảng quan trọng để thúc đẩy tham vấn, ngoại giao phòng ngừa, biến thách thức thành cơ hội và mang lại hạnh phúc cho người dân.
Thủ tướng Lào nêu rõ, các chủ đề được thảo luận tại AFF lần thứ 3 mang tính thời sự rất cao; bày tỏ tin tưởng AFF sẽ tiếp tục đóng góp cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, đồng thời cung cấp những thông tin và bài học bổ ích để triển khai hiệu quả Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
