Sáng 24/9, tại Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán.
Nghị quyết quy định về nguyên tắc, nội dung, biện pháp, trình tự, thủ tục bảo vệ Thẩm phán khi thi hành công vụ hoặc trong trường hợp cần thiết; bảo vệ thân nhân của Thẩm phán trong trường hợp bị xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác vì lý do công vụ của Thẩm phán; quy định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ Thẩm phán và thân nhân của Thẩm phán.
Nghị quyết áp dụng đối với Thẩm phán, thân nhân của Thẩm phán; cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Trước đó, trình bày tờ trình dự thảo Nghị quyết, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cho biết, tình trạng xâm phạm đối với Thẩm phán đã xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đe dọa, gây áp lực tinh thần, cản trở hoạt động xét xử đến hành hung, tấn công trực tiếp khi Thẩm phán đang thi hành công vụ.
Các hành vi này không chỉ xảy ra tại phòng xử án mà còn phát sinh trong quá trình Thẩm phán thực hiện các hoạt động tố tụng ngoài trụ sở Tòa án như xem xét, thẩm định tại chỗ, hòa giải, làm việc với đương sự hoặc tổ chức phiên họp. Đối tượng thực hiện hành vi vi phạm chủ yếu là đương sự, bị cáo, người nhà của đương sự, bị cáo hoặc cá nhân có quyền lợi liên quan trong vụ án.
"Việc ban hành Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán là cần thiết nhằm kịp thời phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm; bảo đảm an toàn cho Thẩm phán, bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử, giữ gìn sự tôn nghiêm của Tòa án và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hoạt động tư pháp", Chánh án Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh.
Trong dự thảo Nghị quyết quy định 3 nhóm nội dung về bảo vệ Thẩm phán. Cụ thể, bảo vệ vị trí công tác và việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán; bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và bí mật, an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của Thẩm phán; bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của Thẩm phán, thân nhân của Thẩm phán.
Dự thảo cũng quy định rõ các trường hợp Thẩm phán được xem xét loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm; cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ Thẩm phán; trình tự, thủ tục xem xét, quyết định việc áp dụng biện pháp bảo vệ Thẩm phán, thân nhân của Thẩm phán...
Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết với những lý do được nêu tại Tờ trình của Tòa án nhân dân tối cao.
Tuy nhiên, đề nghị Tòa án nhân dân tối cao tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng và rà soát kỹ dự thảo Nghị quyết với các luật, bộ luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất như: quy định biện pháp loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của Thẩm phán; quy định “bãi nhiệm”, “tạm dừng thực hiện nhiệm vụ”, “nâng ngạch”… đối với Thẩm phán…
Cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, bảo vệ Thẩm phán không phải là đặc quyền của một chức danh mà là bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của Tòa án.
Về thời hạn và trình tự áp dụng biện pháp bảo vệ, dự thảo Nghị quyết áp dụng khung thời hạn chung cho cả 3 nhóm nội dung bảo vệ. Liên quan đến nội dung này, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần tách bạch loại tình huống với 2 logic xử lý khác nhau: khi tính mạng, sức khỏe bị đe dọa phải bảo vệ ngay, áp dụng biện pháp tạm thời trước, đánh giá và quyết định sau.
Thời hạn tính bằng giờ phải làm được cả ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Về bảo vệ công tác hay xử lý kiến nghị, quyết định nhân sự thì phải theo quy trình công tác cán bộ, ấn định thời gian quá ngắn sẽ không thực hiện được.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị làm rõ thế nào là "trường hợp khẩn cấp", ai xác định, căn cứ xem xét phải gắn với tính chất, mức độ hành vi đe dọa, việc bảo vệ phải dựa trên tiêu chí rõ ràng.
