Thông điệp hành động của ASEAN trong một thế giới biến động

Phóng viên: Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ngày 29/1/2026 tại Cebu, Philippines đã thành công tốt đẹp. Xin Thứ trưởng đánh giá về các kết quả của Hội nghị?

Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang: Năm 2026, ASEAN bước vào năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn 2045 với không gian hợp tác rộng mở và sức mạnh cộng hưởng của một Cộng đồng 11 thành viên, và đi cùng với đó là những kỳ vọng cao hơn về vai trò, đóng góp và trách nhiệm của ASEAN. Do đó, Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần này không chỉ khởi động một năm hợp tác, mà còn góp phần định hình ứng xử và bước đi của ASEAN trước những chuyển biến sâu rộng của thời đại.

Với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung”, năm Chủ tịch 2026 của Philippines nói chung và Hội nghị lần này nói riêng gửi đi thông điệp hành động rõ ràng và mạnh mẽ: ASEAN không đứng ngoài những chuyển động của thời cuộc, không bị cuốn theo các dòng xoáy cạnh tranh, mà kiên định lựa chọn con đường củng cố đoàn kết, tăng cường phối hợp và cùng nhau hành động vì ổn định và phát triển của khu vực. Trên tinh thần đó, Hội nghị đã đạt được những kết quả quan trọng mang tính định hướng chiến lược.

Thứ nhất, đổi mới cách tiếp cận trong triển khai hợp tác, đặt trọng tâm vào tính hiệu quả và thực chất, rút ngắn khoảng cách giữa quyết sách và hành động. Cách tiếp cận này được thể hiện rõ nét qua ba ưu tiên chiến lược do nước Chủ tịch Philippines đề xuất về củng cố “mỏ neo” hòa bình, mở rộng “hành lang” thịnh vượng và thúc đẩy trao quyền cho người dân. Sự gắn kết chặt chẽ giữa ba trụ cột cho thấy tầm nhìn chiến lược và nhất quán của ASEAN, đó là lấy hòa bình làm nền tảng, lấy phát triển làm động lực và lấy người dân làm trung tâm; qua đó, vừa giải quyết các yêu cầu cấp bách, vừa xây dựng nền tảng vững chắc cho phát triển dài hạn.

Thứ hai, cụ thể hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các Kế hoạch chiến lược, chuyển trọng tâm từ hoạch định sang tổ chức thực hiện khẩn trương và quyết liệt. Nhận diện rõ những hạn chế trong khâu triển khai trước đây, các nước đã thống nhất đổi mới phương thức vận hành, đề cao tính trách nhiệm, sự đồng bộ và năng lực thực thi. Tinh thần hành động này được cụ thể hóa bằng việc ưu tiên nguồn lực cho các "mũi đột phá" chiến lược như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghiệp bán dẫn… Đây được xác định vừa là động lực tăng trưởng mới, vừa là thước đo thực tế cho hiệu quả liên kết, bảo đảm các cam kết của ASEAN đi vào cuộc sống, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ ba, sự thống nhất cao trong nhận thức và hành động tại Hội nghị tiếp tục khẳng định bản lĩnh, sự đoàn kết và tự chủ chiến lược của ASEAN, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh, xung đột, phân mảnh địa chính trị và các xu hướng áp đặt đơn phương đang tạo sức ép lớn lên chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế. Sự chia sẻ trách nhiệm đối với tình hình Myanmar, thúc đẩy hòa giải trong quan hệ Campuchia-Thái Lan hay việc duy trì lập trường nguyên tắc về Biển Đông là minh chứng rõ nét cho năng lực vượt qua khác biệt và xây dựng đồng thuận của ASEAN, kể cả trong những thời điểm khó khăn nhất.

Việc các nước kiên định đề cao luật pháp quốc tế, chuẩn mực ứng xử và các tiến trình như DOC, COC hay Đồng thuận 5 điểm về Myanmar… không chỉ nhằm duy trì hòa bình, ổn định khu vực mà còn góp phần giữ vững không gian chiến lược và nâng cao năng lực tự chủ của ASEAN. Cách tiếp cận cân bằng, hài hòa và bao trùm trong quan hệ đối ngoại đã giúp ASEAN đưa quan hệ với các đối tác đi vào chiều sâu, khai thác hiệu quả các nguồn lực bên ngoài phục vụ trực tiếp cho tiến trình xây dựng Cộng đồng.

Phóng viên: Xin Thứ trưởng cho biết sự tham gia và đóng góp của Việt Nam tại Hội nghị?

Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang: Đoàn đại biểu Việt Nam do đồng chí Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao dẫn đầu đã tham dự và có nhiều đóng góp thực chất cho Hội nghị. Đây là hoạt động đối ngoại đa phương đầu tiên diễn ra ngay sau thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mang ý nghĩa quan trọng trong việc triển khai sớm và cụ thể hóa đường lối đối ngoại của Đảng. Sự tham gia của Việt Nam tại Hội nghị đã để lại ba dấu ấn đậm nét, thể hiện rõ bước chuyển về chất từ "hội nhập sâu rộng" sang “hội nhập đầy đủ”, chủ động, tích cực và có trách nhiệm hơn trong tham gia giải quyết các vấn đề chung của khu vực và thế giới.

Một là, dấu ấn về cam kết chiến lược. Chia sẻ về những kết quả của Đại hội XIV, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định Việt Nam nhất quán và kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương hóa, đa dạng hóa. Trong tổng thể đó, ASEAN tiếp tục được xác định là ưu tiên chiến lược hàng đầu, là “ngôi nhà chung” mà Việt Nam cam kết nỗ lực hết mình cùng các nước chung tay vun đắp và xây dựng. Sự đón nhận tích cực và những lời chúc mừng của các nước là sự ghi nhận rõ nét đối với vai trò, đóng góp và uy tín của Việt Nam.

Hai là, dấu ấn về tư duy hành động. Việt Nam đã chủ động đóng góp thực chất vào định hình các ưu tiên năm 2026 và xa hơn là hiện thực hóa Tầm nhìn 2045. Trong môi trường chiến lược chuyển động nhanh, mạnh, khó dự đoán, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh tư duy ASEAN cần đi trước thay đổi, phát huy sức mạnh đoàn kết và vai trò trung tâm để giữ vững vị thế là “mỏ neo hòa bình và ổn định” của khu vực.

Bộ trưởng đặc biệt nhấn mạnh thúc đẩy liên kết nội khối đi vào chiều sâu thông qua tăng cường kết nối hạ tầng, năng lượng và kết nối tri thức, đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của Cộng đồng trong bối cảnh mới. Việc Việt Nam tiếp tục đăng cai Diễn đàn Tương lai ASEAN được các nước đánh giá cao, khẳng định vai trò tiên phong trong gợi mở tư duy và đóng góp đường hướng phát triển cho ASEAN.

Ba là, dấu ấn về trách nhiệm trong công việc chung. Trước yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của ASEAN, Bộ trưởng đề nghị ASEAN rà soát tổng thể các cơ chế xây dựng lòng tin, ngăn ngừa và giải quyết xung đột, cũng như nghiên cứu thiết lập cơ chế tham vấn giữa các cố vấn pháp lý ASEAN về luật pháp quốc tế, góp phần củng cố vững chắc nền tảng thể chế và pháp lý của ASEAN.

Trong trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế, Việt Nam kiên trì cách tiếp cận cân bằng, xây dựng, góp phần hài hòa khác biệt và giữ vững đồng thuận của ASEAN. Trong vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN-Anh và ASEAN-New Zealand, Việt Nam thúc đẩy hợp tác đi vào thực chất, gắn kết chặt chẽ với các ưu tiên phát triển của ASEAN, gia tăng giá trị và hiệu quả cho mạng lưới đối tác của ASEAN.

Tựu trung, sự tham gia và đóng góp của Việt Nam không chỉ phản ánh cam kết chiến lược đối với ASEAN, mà còn là bước triển khai chủ động và cụ thể đường lối đối ngoại trong thực tiễn khu vực. Cách tiếp cận này khẳng định đối ngoại và hội nhập quốc tế là phương thức quan trọng, phục vụ đắc lực mục tiêu củng cố môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ nguồn lực cho phát triển và nâng cao vị thế, uy tín của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!