Tạo đột phá về thể chế, tháo điểm nghẽn, thúc đẩy tăng trưởng

Sáng 10/4, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại Tổ về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội.

Các ý kiến đại biểu bày tỏ sự nhất trí với báo cáo về tình hình kinh tế-xã hội, đồng thời cho rằng đây thành quả từ sự nỗ lực vượt bậc của lãnh đạo các cấp, các ngành trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng.

Thực hiện nghiêm chính sách tài khóa; phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát

Góp ý vào Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2026-2030, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (Đoàn Thành phố Cần Thơ) nhận định: Kế hoạch nhìn chung đã bám sát các quan điểm, mục tiêu và định hướng lớn của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, xác định khá đầy đủ các mục tiêu và nhiệm vụ phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều diễn biến phức tạp đại biểu đề xuất, trong kịch bản phát triển kinh tế-xã hội theo từng năm cần tính đến các phương án dự phòng, kiểm soát rủi ro.

Đại biểu nêu rõ: Theo mục tiêu của Kế hoạch, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế dự kiến đạt khoảng 55%. Để đạt được mục tiêu này cần bổ sung các giải pháp mang tính đột phá để nâng cao năng suất lao động và đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) theo hướng đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong toàn bộ nền kinh tế, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, nhất là trong khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bên cạnh đó, cần nâng cao tính hành động, tính trọng tâm trong tổ chức thực hiện của nhiệm kỳ Đại hội XIV; trong đó cụ thể hóa cơ chế phân công trách nhiệm và phối hợp giữa các cấp, các ngành, gắn với nguyên tắc phân cấp, phân quyền rõ ràng đi đôi với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình trong tổ chức thực thi Kế hoạch; xây dựng hệ thống chỉ tiêu giám sát định lượng, cập nhật thường xuyên theo từng tháng, quý, năm và từng giai đoạn trung hạn. Việc theo dõi cần gắn với hệ thống dữ liệu quốc gia, thúc đẩy quản trị số và điều hành dựa trên dữ liệu.

“Cần thiết lập cơ chế điều chỉnh linh hoạt Kế hoạch trong bối cảnh biến động kinh tế thế giới rất phức tạp, đặc biệt đối với các yếu tố như thương mại toàn cầu, chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng”, đại biểu nói.

Cũng theo đại biểu, kế hoạch cần thể hiện rõ hơn việc ưu tiên và bám sát đối với nội dung về 3 đột phá chiến lược đã được nêu trong Nghị quyết Đại hội XIV (thể chế; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội).

Theo đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh), kế hoạch tài chính 5 năm tới đặt ra những con số rất lớn, tăng rất cao, đòi hỏi sự thận trọng và tính toán kỹ lưỡng. Các con số này được xây dựng dựa trên kịch bản tăng trưởng kinh tế 10% (hai con số). Để đạt được mục tiêu đó, tổng vốn đầu tư xã hội phải chiếm khoảng 40% GDP, trong đó vốn ngân sách nhà nước chiếm tỷ trọng từ 20% đến 22%.

Cơ bản nhất trí với mục tiêu tăng trưởng 10%, song đại biểu Ngân cho rằng, quá trình thực hiện cần bảo đảm 4 nguyên tắc: Bảo đảm tăng trưởng thực chất; tăng trưởng dựa trên sự ổn định kinh tế vĩ mô; khai thác hiệu quả các nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn vốn từ khu vực tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm hạnh phúc của nhân dân.

Đề cập các giải pháp, theo đại biểu, thay vì duy trì mức vốn đầu tư xã hội ở 40% GDP, cần nỗ lực giảm xuống còn khoảng 30%-33% thông qua việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn (chỉ số ICOR). Đồng thời, giảm tỷ trọng vốn đầu tư công trong tổng đầu tư xã hội từ mức 20%-22% xuống còn khoảng 15% để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Đi vào các giải pháp chuyên sâu, đại biểu kiến nghị, về chính sách tài khóa, cần thực hiện kỷ cương, nghiêm ngặt; triệt để tiết kiệm và giảm chi thường xuyên xuống mức tối đa.

Về quản lý đầu tư công, đại biểu cho rằng, cần cắt giảm tối đa số lượng các dự án mới; tập trung rà soát và ưu tiên vốn để hoàn thành dứt điểm các dự án dở dang để sớm đưa vào vận hành, tránh lãng phí; ưu tiên các dự án có tính lan tỏa lớn, đóng vai trò là "đòn bẩy" cả vùng và các dự án cấp bách bảo vệ tính mạng người dân.

Tại các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, nên khuyến khích đẩy mạnh hình thức hợp tác công tư (PPP, BT) để giảm gánh nặng cho đầu tư công.

Mặt khác, đẩy mạnh rà soát, thống kê để khai thác hiệu quả nguồn lực từ tài sản công và đất công. Bên cạnh đó, nâng cao hiệu quả quản lý khối tài sản tại các doanh nghiệp nhà nước.

Cho ý kiến về các chỉ tiêu tài chính, huy động nguồn lực và cơ cấu nền kinh tế trong giai đoạn 2026-2030, đại biểu Hồ Sỹ Hùng (Đoàn Thành phố Hà Nội), Thứ trưởng Bộ Tài chính) băn khoăn về tính khả thi của mục tiêu tăng thu thuế từ 16-17% trong khi tăng trưởng GDP chỉ ở mức 10%. Theo đại biểu, cần làm rõ bao nhiêu phần trăm tăng trưởng đến từ tự nhiên, bao nhiêu từ cải cách thuế và quản lý thu.

Đánh giá cao sự đồng thuận của các ngân hàng trong việc giảm lãi suất từ 0,5% đến 1% để hỗ trợ nền kinh tế theo chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước, đại biểu Hồ Sỹ Hùng đề nghị Chính phủ có cơ chế cụ thể để doanh nghiệp tư nhân nội địa tiếp cận vốn trung, dài hạn và công nghệ, tiến tới trở thành động lực dẫn dắt nền kinh tế. “Hiện nay, nền kinh tế vẫn phụ thuộc khá lớn vào khối doanh nghiệp FDI, hiện đóng góp hơn 75% giá trị xuất khẩu”, đại biểu nói.

Đột phá thể chế, lấy số hóa làm động lực phát triển mới

Đánh giá cao những ý kiến rất tâm huyết và trách nhiệm của các đại biểu trong hai ngày qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và các năm tiếp theo đòi hỏi sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển để bứt phá.

Theo Chủ tịch Quốc hội, để đạt mục tiêu này, điều quan trọng nhất là phải có giải pháp đồng bộ, quyết liệt, quyết tâm và đặc biệt là quyết làm đến cùng để tạo ra sản phẩm cụ thể; đồng thời yêu cầu tinh thần hành động phải xuyên suốt từ người đứng đầu đến từng cán bộ ở mọi cấp, mọi ngành, mọi lĩnh vực.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng giải pháp đầu tiên, có tính chất mở đường là phải đột phá mạnh mẽ về thể chế để tháo điểm nghẽn cho sản xuất, kinh doanh và huy động mọi nguồn lực xã hội.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh 5 trụ cột cần triển khai đồng thời gồm: Số hóa, xanh hóa, tối ưu hóa nguồn lực, thông minh hóa quản trị và hài hòa lợi ích.Trong đó, số hóa được xem là yêu cầu có tính quyết định.

“Nếu không số hóa thì bộ máy quản lý nhà nước, hoạt động của doanh nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế sẽ rất khó bứt phá, đất nước sẽ không thể đi lên nhanh và bền vững”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Theo Chủ tịch Quốc hội, bên cạnh mục tiêu phát triển kinh tế, phải luôn đi đôi với công bằng xã hội, giáo dục, y tế, đào tạo nghề, giải quyết việc làm và chăm lo an sinh cho người dân.

Một yêu cầu lớn khác được Chủ tịch Quốc hội đặt ra là phải cắt giảm mạnh chi phí tuân thủ, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm rộng rãi, xóa bỏ tâm lý sợ sai bằng cách “từng cấp, từng ngành, từng lãnh đạo phải bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng thực tế hiện nay, bên cạnh một số địa phương làm rất tốt vẫn còn tình trạng nhiều địa phương, nhiều cấp thực thi còn e ngại, sợ trách nhiệm, không dám quyết dù cơ sở pháp lý đã tương đối đầy đủ. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải có cơ chế rõ ràng để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, tránh tình trạng chậm trễ làm lỡ cơ hội phát triển.

Cùng với đó là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất, để địa phương có quyền quyết, quyền làm và chịu trách nhiệm rõ ràng, trong khi Trung ương tập trung vào kiến tạo thể chế, kiểm tra và giám sát.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, muốn đạt tăng trưởng hai con số thì một trong những lực đẩy quan trọng nhất là khu vực kinh tế tư nhân. Việc tạo môi trường thuận lợi để kinh tế tư nhân phát triển mạnh hơn không chỉ là yêu cầu kinh tế mà còn là giải pháp chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo Chủ tịch Quốc hội, AI đang mở ra những thay đổi rất lớn trong hoạt động lập pháp, giám sát, quản trị dữ liệu, xử lý văn bản và hỗ trợ ra quyết định. Do đó, từ Trung ương đến địa phương, cơ quan nào cũng phải hình thành văn hóa làm việc dựa trên dữ liệu số, nền tảng số và các công cụ AI.

Về điều hành kinh tế vĩ mô, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải linh hoạt nhưng dứt khoát, chủ động ứng phó với các yếu tố bất định từ bên ngoài như xung đột, chiến tranh thương mại, biến động thị trường tài chính quốc tế. Trong đó, chính sách tài khóa cần được mở rộng có trọng tâm, dồn lực cho các dự án hạ tầng lớn, có tính lan tỏa nhanh, tránh đầu tư dàn trải, manh mún.

Nhấn mạnh yếu tố quyết định nhất vẫn là khâu cán bộ và tổ chức thực hiện, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, mọi nghị quyết, chủ trương sẽ không thể đi vào cuộc sống nếu không được lượng hóa bằng rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm và rõ sản phẩm đầu ra.

"Thời gian không chờ đợi ai. Nghị quyết của Đảng, của Quốc hội có rồi, quan trọng là khâu tổ chức thực hiện. Chúng ta hay nói khâu này yếu kém, thì tới đây phải rõ từng cơ quan, đơn vị, địa phương; ai làm, lúc nào xong, sản phẩm thế nào? Tránh tình trạng cán bộ 'sáng cắp ô đi, chiều cắp ô về' mà không có sản phẩm. Cán bộ là quyết định, phải có tầm, có trình độ ngoại ngữ, tin học và chuyên môn nghiệp vụ tương xứng", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.