Thủ tướng: Thể chế vẫn là khâu then chốt mang tính quyết định

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 10/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về nhiều nội dung quan trọng liên quan đến phát triển kinh tế-xã hội, tài chính-ngân sách, kế hoạch đầu tư công trung hạn, công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và việc thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.

Thống nhất tư duy, hành động để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Phát biểu tại phiên thảo luận, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng ghi nhận và đánh giá cao các đại biểu đã hết sức trách nhiệm, tâm huyết, nghiên cứu rất kỹ các tờ trình của Chính phủ cũng như báo cáo thẩm tra của các cơ quan Quốc hội, đóng góp nhiều ý kiến xác đáng, tiếp cận từ nhiều góc cạnh khác nhau, tạo nên bức tranh tổng thể về cách nhìn, suy nghĩ và kiến nghị, phản ánh tiếng nói của cử tri đối với những vấn đề quan trọng của đất nước.

Về ý kiến của nhiều đại biểu cho rằng hiện nay số lượng báo cáo trình Quốc hội còn nhiều, Thủ tướng cho biết sẽ kiến nghị với Chính phủ và Quốc hội nghiên cứu theo hướng đơn giản hóa, lấy báo cáo kinh tế-xã hội làm trung tâm, đề cập tất cả các vấn đề về tài chính-ngân sách, đầu tư công… Các số liệu, nội dung chi tiết có thể thể hiện ở phụ lục kèm theo như phụ lục về thu chi ngân sách, phân bổ vốn đầu tư công, vay, trả nợ công... Cách làm này sẽ giúp đại biểu thuận tiện hơn trong nghiên cứu, tiết kiệm thời gian mà vẫn bảo đảm đầy đủ thông tin.

"Giống như vừa qua chúng ta đổi mới rất mạnh ở Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đồng chí Tổng Bí thư và Bộ Chính trị đã quyết định báo cáo với Ban Chấp hành Trung ương trình ra Đại hội chỉ một báo cáo là Báo cáo Chính trị trình Đại hội, với các nội dung liên quan đánh giá về kinh tế-xã hội, công tác xây dựng Đảng, thi hành Điều lệ Đảng, kèm theo các phụ lục rất chi tiết. Đại biểu có thể nghiên cứu kỹ các phụ lục đó, như vậy chúng ta rất dễ tiếp cận", Thủ tướng nêu rõ.

Về nội dung phát triển kinh tế-xã hội, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, Nghị quyết Đại hội XIV đặt ra mục tiêu nhiệm kỳ này tăng trưởng 2 con số. Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Kết luận số 18 đưa ra các nhóm nhiệm vụ, giải pháp để thực hiện mục tiêu đó. Quốc hội cũng đang thảo luận và sẽ ban hành Nghị quyết để Chính phủ tổ chức thực hiện.

Theo Thủ tướng, đây là mục tiêu rất thách thức, đòi hỏi quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị. Trong báo cáo trình Quốc hội, Chính phủ đã yêu cầu các cấp, các ngành, các cơ quan trực thuộc Chính phủ phải thống nhất từ nhận thức, tư duy đến hành động. Mục tiêu này hoàn toàn khả thi nếu có sự đồng hành của Quốc hội, các cơ quan của Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Hoàn thiện thể chế vẫn là khâu then chốt mang tính quyết định

Để hiện thực hóa mục tiêu nói trên, Chính phủ đã đặt ra các chỉ tiêu cụ thể cho từng ngành, lĩnh vực và địa phương trong năm 2026 và giai đoạn 5 năm 2026-2030. Nghị quyết Đại hội XIII và XIV của Đảng cũng đã nêu rất rõ ba đột phá chiến lược cần triển khai để đạt được mục tiêu tăng trưởng.

Trước hết là về thể chế. Thể chế như một "con đường" để tạo hành lang thông thoáng cho "cỗ xe kinh tế" của Việt Nam phát triển. "Cỗ xe kinh tế Việt Nam vẫn chạy, vẫn cỗ xe đó, nhưng nếu có thể chế đồng bộ, sẽ giống như đường được nâng cấp, chất lượng cao, thì chúng ta có thể đạt được tốc độ cao hơn. Thể chế vẫn là vấn đề then chốt nhất để quyết định", Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh.

Theo người đứng đầu Chính phủ, trong năm 2026, một loạt vấn đề về thể chế phải được xử lý một cách dứt điểm. Cụ thể, năm nay, chúng ta phải tổng rà soát hệ thống pháp luật Việt Nam, xây dựng Chiến lược hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới, đồng thời giải quyết những vướng mắc trong vận hành, hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp. Ngay trong quý 2 này, Chính phủ sẽ phối hợp xử lý dứt điểm những vướng mắc về quy định, tạo điều kiện cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động một cách thông suốt, hiệu quả.

Thủ tướng nêu rõ, các địa phương muốn đạt được tăng trưởng 2 con số thì sứ mệnh kiến tạo phát triển của chính quyền cấp xã, phường, đặc khu đóng vai trò then chốt. Năm 2026 được xác định là năm hướng về cơ sở, lấy mục tiêu củng cố và tăng cường chất lượng của cán bộ ở cấp cơ sở làm phương châm hành động về công tác hoàn thiện tổ chức bộ máy. Cùng với đó là phải lập, điều chỉnh, phê duyệt các quy hoạch thuộc hệ thống quy hoạch, bảo đảm đồng bộ, thống nhất; rà soát phê duyệt điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất. Các nội dung này cũng phải được hoàn thành trong quý 2/2026.

Tháo gỡ dứt điểm vướng mắc cho các dự án tồn đọng

Đặc biệt nhấn mạnh việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án còn tồn đọng, Thủ tướng cho biết sẽ nghiên cứu báo cáo Quốc hội cho phép sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị quyết 170 của Quốc hội để xử lý những dự án tồn đọng về đất đai; quyết tâm trong quý 2 phải hoàn thành. Về phía trách nhiệm của các địa phương, Trung ương yêu cầu đích thân đồng chí Bí thư tỉnh ủy, thành ủy và Ban Thường vụ phải chỉ đạo trực tiếp việc triển khai thực hiện tháo gỡ vướng mắc cho các dự án trên địa bàn tỉnh mình.

"Sau khi những khó khăn, vướng mắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã được cho phép xử lý thì các lãnh đạo địa phương phải chỉ đạo giải quyết rất dứt điểm. Trách nhiệm đấy thuộc về địa phương và đã được quy định rất rõ ràng trong kết luận của Trung ương cũng như trong chỉ đạo của Chính phủ", Thủ tướng lưu ý.

Một nội dung nữa được Thủ tướng Lê Minh Hưng đề cập là vấn đề huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế. Theo Thủ tướng, trước khi nói đến các động lực tăng trưởng mới thì có một nguồn lực rất lớn đang tồn đọng ở các dự án - đó là đất đai và các nguồn lực đầu tư đã đưa vào các dự án tồn động, nếu được khơi thông trở lại sẽ đóng góp lớn cho việc tăng trưởng.

Về cơ chế đặc thù, Thủ tướng nêu rõ, hệ thống pháp luật không có một quy định nào có thể đáp ứng cho tất cả, phù hợp với tất cả các địa phương. Quy định phù hợp với Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh chưa chắc đã áp dụng được cho các địa phương khác. Nhưng hệ thống pháp luật có những khung quy định khác nhau, địa phương nào đáp ứng tiêu chí, điều kiện nào thì đương nhiên là được áp dụng các quy định đó. Như vậy, chúng ta sẽ có một hệ thống quy định pháp luật rất đồng bộ.

"Một trong những điểm quan trọng nhất về hoàn thiện thể chế năm nay đó là đánh giá lại các cơ chế, chính sách đặc thù. Những cơ chế, chính sách gì đúng và được thực tiễn chứng minh là đúng thì chúng ta áp dụng thống nhất cho toàn quốc để tránh việc có sự không đồng bộ trong các quy định của pháp luật", Thủ tướng phát biểu.

Cũng theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, đi kèm với thể chế là cải cách hành chính, điều kiện kinh doanh và nâng cao năng lực và chất lượng thực thi các quy định. Chính phủ đã yêu cầu Bộ Tư pháp phối hợp với các Bộ, ngành tổng rà soát, kiên quyết cắt giảm các điều kiện hành chính và thủ tục kinh doanh, cả về thời gian và chi phí tuân thủ. Theo đó, đến 15/4, các Bộ, ngành phải trình Chính phủ phương án cắt giảm. "Đây là điều mà chúng ta có thể làm được để hỗ trợ cho cộng đồng nghiệp và người dân, giảm chi phí tuân thủ các quy định, chi phí của nền kinh tế, từ đó sẽ thúc đẩy các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh", Thủ tướng nhấn mạnh.

Về đột phá phát triển hạ tầng, Thủ tướng cho biết các dự án trọng điểm, chiến lược về hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông đường bộ, sân bay, cảng biển, năng lượng sẽ được triển khai. Tới đây, sẽ điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch điện VIII trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực đòi hỏi phải có những điều chỉnh kịp thời về chiến lược năng lượng. Không chỉ là vấn đề xăng, dầu, tiếp đến phải tiếp tục xây dựng và phát triển các nhà máy điện nền, áp dụng công nghệ khoa học công nghệ, bảo đảm các yêu cầu tiêu chuẩn về môi trường, bên cạnh phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, bền vững.

Với đột phá về chất lượng nguồn nhân lực, Thủ tướng nêu rõ, các kế hoạch tổ chức cụ thể đã được đề cập trong Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo đã được giao phối hợp cùng Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng chương trình đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân, trong đó có phối hợp với các viện, trường, doanh nghiệp để đáp ứng yêu cầu về đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số.

Không đánh đổi ổn định vĩ mô để lấy tăng trưởng ngắn hạn

Liên quan đến nội dung nguồn lực và phân bổ nguồn lực, Thủ tướng nêu rõ, trước khi chúng ta có thể thụ hưởng được những thành quả từ phát triển, ứng dụng khoa học công nghệ thì bắt buộc chúng ta phải vẫn vẫn phải dựa vào các động lực tăng trưởng truyền thống, đó là xuất khẩu, công nghiệp xây dựng, thương mại dịch vụ, muốn vậy thì phải có nguồn lực.

Theo đó, tổng vốn đầu tư bình quân toàn xã hội 5 năm trong giai đoạn tới là 40% GDP, tức là 38,5 triệu tỷ đồng (như đã báo cáo với Quốc hội), trong khi nhiệm kỳ 2021-2025 con số này chỉ khoảng 33% GDP. Tổng vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2030 ước tính trên 8 triệu tỷ đồng, cao hơn rất nhiều so với con số 2,87 triệu tỷ đồng của nhiệm kỳ trước. Huy động vốn ngân sách nhà nước nhiệm kỳ này cũng tăng 2,7 lần...

Thủ tướng cho rằng, đây là áp lực rất lớn, đòi hỏi triển khai hiệu quả các nhóm nhiệm vụ về huy động vốn. Đáng chú ý, tổng vốn đầu tư công khoảng trên 8 triệu tỷ đồng chỉ chiếm khoảng 20-22% trên tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Còn khoảng 80% còn lại là huy động từ nguồn lực khác.

"Nguồn lực khác là nguồn lực nào? Đó là nguồn lực của doanh nghiệp ở trong nước, nguồn lực đầu tư của xã hội, nguồn vốn đầu tư nước ngoài, đầu tư trực tiếp nước ngoài, đầu tư gián tiếp nước ngoài. Bắt buộc chúng ta phải có những giải pháp rất cụ thể để có thể huy động được những nguồn lực như vậy đưa vào sản xuất kinh doanh. Điều này đòi hỏi chúng ta phải tạo một hành lang pháp lý minh bạch, rõ ràng để khuyến khích người dân và doanh nghiệp đầu tư", Thủ tướng nêu rõ.

Tuy nhiên, người đứng đầu Chính phủ đặc biệt lưu ý việc bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, theo yêu cầu của Trung ương cũng như chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Tăng trưởng phải được đi kèm với ổn định và kiểm soát được các cân đối lớn của nền kinh tế. "Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng nóng, tăng trưởng cao và đánh đổi sự bất ổn về vĩ mô, vì cái giá phải trả cho bất ổn về vĩ mô còn lớn hơn rất nhiều. Chính phủ ý thức rất sâu sắc điều này và sẽ thực hiện các biện pháp để bảo đảm kiểm soát được sự ổn định vĩ mô", Thủ tướng khẳng định.

Trong bối cảnh nền kinh tế có sự tác động rất lớn từ bên ngoài, Chính phủ sẽ chủ động có các biện pháp điều tiết để giảm bớt những tác động mạnh đến thị trường trong nước, và các biện pháp này sẽ phải làm cùng lúc. Năm 2026 là năm bản lề rất quan trọng để chúng ta có thể đạt được nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.