Việc tái thiết không gian đô thị ven sông toàn diện, khoa học, bài bản được thành phố Đồng Nai xác định là nhiệm vụ đột phá chiến lược hiện nay.
Cùng với sân bay Long Thành, hành lang sông Đồng Nai được thành phố xác định là “điểm tựa” quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số, kiến thiết những khu đô thị mới hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc văn hóa.
“Đi đâu xa cũng nhớ dòng sông”
Với chiều dài hơn 586 km tính từ đầu nguồn, đoạn qua thành phố Đồng Nai dài 234,3 km, sông Đồng Nai là trái tim của hệ sinh thái với nhiều giá trị to lớn. Theo các nhà nghiên cứu, ít có địa phương nào có sông dài, địa hình bằng phẳng, mặt sông rộng và dòng chảy hiền hòa như sông Đồng Nai đoạn qua địa bàn thành phố.
Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Trần Quang Toại cho rằng: Sông Đồng Nai là con sông rất đặc biệt của nước ta, là dòng sông nội địa, khởi nguồn từ cao nguyên Lâm Viên (tỉnh Lâm Đồng) và kết thúc ở thành phố Đồng Nai.
Đây còn là con sông của lịch sử, di sản: Nhiều hiện vật khảo cổ thời Óc Eo, Phù Nam, Chân Lạp được khai quật trên dòng sông này, trong đó nhiều hiện vật đã được công nhận là di sản quốc gia. Sông Đồng Nai gắn với lịch sử kháng chiến của quân và dân Nam Bộ, chứng kiến nhiều trận đánh vang dội của quân ta xuất phát từ chiến khu Đ.
Ngược dòng thời gian, từ thế kỷ 17, 18 con sông từng chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng. Năm 1679 nhóm người Hoa theo Trần Thượng Xuyên vào đây xây dựng thương cảng Cù lao Phố sầm uất. Cũng chính sông Đồng Nai đón Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh kinh lược vào mở cõi, xây dựng bộ máy quản lý hành chính ở phía nam, làm cơ sở để các Chúa Nguyễn mở rộng đất Đại Việt.
Đây còn là con sông hòa hợp, khi Cù lao Phố sầm uất nhất một thời cách đây vài trăm năm người Hoa, người Nhật, người phương tây tề tựu buôn bán. Nhờ sự tiên phong phát triển đó, dọc con sông xuất hiện nhiều di tích, di sản cấp quốc gia như: Chùa Ông, chùa Đại Giác, đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh và Văn miếu Trấn Biên.
Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam đánh giá: Sông Đồng Nai đoạn qua địa bàn các phường Trấn Biên, Biên Hòa, Long Hưng hiện nay rất đẹp, hiếm nơi nào có được.
Bài toán đặt ra là khai thác phục vụ quá trình phát triển sao cho phù hợp hành lang sông theo hướng các không gian xanh, sinh thái, dịch vụ văn hóa-du lịch mang lại diện mạo đô thị hiện đại gắn với cảnh quan tự nhiên. Thành phố cần xác định sông Đồng Nai là tài sản thiên nhiên vô giá của địa phương và cả vùng Đông Nam Bộ.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Văn Út nhấn mạnh vai trò quan trọng của sông Đồng Nai trong phát triển nông nghiệp, công nghiệp, giao thông thủy, du lịch sinh thái và hình thành không gian đô thị ven sông.
Tuy nhiên, việc khai thác không gian ven sông thời gian qua còn chậm và thiếu quy hoạch tổng thể. Hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, kiến trúc thiếu thống nhất, chưa hình thành các thiết chế phục vụ cộng đồng. Nhiều khu vực ven sông có kho bãi, bến cảng nhỏ lẻ, công trình tạm bợ án ngữ chiếm dụng quỹ đất có giá trị cao về cảnh quan, gây cản trở phát triển đô thị ven sông và tác động xấu đến môi trường.
Nỗ lực khai thác tối đa lợi thế
Bí thư Đảng ủy phường Trấn Biên Hồ Văn Nam cho biết: Về lâu dài, Trấn Biên cần được định hướng phát triển xứng tầm, lấy trục sông Đồng Nai làm không gian phát triển đô thị-dịch vụ, gắn với hình thành khu trung tâm hành chính mới tại khu công nghiệp Biên Hòa 1.
Những công trình giao thông trọng điểm mới đưa vào khai thác từng bước tạo tiền đề để phường phát huy lợi thế ven sông, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội.
Trong dịp đặt chân đến phường Trấn Biên lần này, anh Nguyễn Bình Hoàng, ngụ phường Đông Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh bất ngờ trước cảnh quan tuyến đường ven sông Đồng Nai khang trang, rộng rãi sáu làn xe.
Anh Hoàng cho biết: “Hiếm nơi nào có dòng sông chảy qua trung tâm đô thị đẹp như ở Trấn Biên. Việc có thêm tuyến đường ven sông giúp diện mạo đô thị trung tâm khởi sắc, tạo không gian công cộng để người dân vui chơi giải trí và phát triển kinh tế-xã hội”.
Tuyến đường ven sông Đồng Nai được thành phố và phường Trấn Biên chọn làm địa điểm tổ chức nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật thu hút đông đảo du khách.
“Tôi thấy các sự kiện tổ chức tại không gian ven sông thoáng mát và rất đẹp. Như hôm 30/4 vừa qua, chương trình nghệ thuật, bắn pháo hoa tầm cao tại đây chào mừng thành lập thành phố Đồng Nai đã thu hút rất đông người dân. Tôi và gia đình đến thưởng thức và ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng”, chị Lê Thị Lan, ngụ phường Tân Triều chia sẻ.
Dự án đường ven sông Đồng Nai từ cầu Hóa An đến phường Tân Triều có chiều dài 5 km, tổng mức đầu tư gần 1.300 tỷ đồng, hoàn thành và đưa vào sử dụng đúng tiến độ đầu năm 2026, là trục cảnh quan ven sông nổi bật.
Một công trình trọng điểm khác vừa đưa vào khai thác là cầu Thống Nhất dài 564m bắc qua sông Đồng Nai thuộc dự án đường trục trung tâm Biên Hòa, góp phần từng bước hoàn chỉnh mạng lưới giao thông vùng đô thị trung tâm.
Ông Nguyễn Dương Quang, ngụ phường Trấn Biên cho hay: “Tôi sống hơn 50 năm tại khu vực này, khi cầu Thống Nhất được xây dựng, đưa vào sử dụng khiến người dân ai cũng phấn khởi. Từ nay, việc đi lại kết nối từ trung tâm với Cù lao Phố thuận lợi, giúp giao thương phát triển và chỉnh trang đô thị hiện đại”.
Nhiều dự án khu đô thị quy mô lớn ven sông Đồng Nai ngày càng thu hút các nhà đầu tư trong nước và quốc tế.
Mới đây, hai dự án được xây dựng tại khu vực Cù lao Đại Phước với tổng kinh phí hơn 800.000 tỷ đồng có ý nghĩa quyết định trong việc hiện thực hóa mục tiêu xây dựng khu đô thị Nhơn Trạch, định hình phân khu khoa học và đổi mới sáng tạo.
Các khu đô thị sinh thái ven sông như Aqua City, phường Long Hưng; khu đô thị tại Cù lao Tân Vạn, phường Biên Hòa; khu đô thị Hiệp Hòa, phường Trấn Biên... định vị khu đô thị, khu phức hợp dịch vụ mới, hiện đại, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên, góp phần phát triển du lịch bền vững.
(còn nữa)
