Cội nguồn thương nghiệp, "cốt cách" người thổ tang
Trong lịch sử phát triển của vùng trung du và Đồng bằng Bắc Bộ, Thổ Tang từ lâu hiện diện như một địa danh đặc biệt - nơi nghề buôn bán không chỉ là sinh kế mà đã trở thành bản sắc văn hóa. Từ thế kỷ 17-18, cùng với sự mở rộng giao thương trong khu vực, Thổ Tang sớm nổi lên như một thương điểm quy tụ thương nhân nhiều vùng, hình thành tầng lớp “nhà buôn Thổ Tang” nổi tiếng bởi sự nhạy bén và chữ tín trong làm ăn.
Từ một xã thuần nông, Thổ Tang trở thành “phố thị buôn bán” có tiếng với hàng nghìn hộ kinh doanh, phân phối hàng hóa khắp cả nước và ra nước ngoài. Cụ Vũ Văn Thìn, 74 tuổi, người dân gốc Thổ Tang nói về văn hóa kinh doanh của vùng đất này: “Muốn hiểu thế nào là Thổ Tang thì khách phải ở qua đêm. Từ 6 giờ chiều đến 6 giờ sáng xe cộ đi lại nhộn nhịp, các gia đình phân công người trẻ làm đêm hoặc thuê người làm để giao dịch liên tục, nghề buôn vất vả lắm, nhưng là nghề truyền đời của người dân chúng tôi”.
Các cụ cao niên làng Thổ Tang còn cho biết: Ngày xưa chợ họp ở đình Thổ Tang, song do chiến tranh tản ra nhiều nơi, nghề thương mại cũng lan ra nhiều chỗ. Xưa kia, Thổ Tang còn có chợ trâu bò, người Thổ Tang đi mua trâu bò mãi tận Yên Bái, Tuyên Quang dắt về bán. Đường sá xa xôi, gặp đâu ngủ đó, đi cả tháng mới được một chuyến. Năm 1990 xây chợ Giang thì mọi người tụ tập về chợ. Kinh doanh phát triển, cả thị trấn Thổ Tang cũ và vùng phụ cận đều thành phố thị buôn bán sầm uất. Cứ 4 giờ sáng thì xuất hiện “chợ người”, hàng trăm lao động xếp hàng chờ việc.
Người Thổ Tang học hành cũng khá, nhưng sự học có mục tiêu rõ ràng: Học để đi buôn, làm kinh tế. Nhiều người trẻ học xong đại học lại về làm cho gia đình hoặc mở cơ sở riêng. Trong nhiều gia đình, buôn bán được coi là nghề cha truyền con nối. Trẻ em lớn lên cùng nhịp sống của chợ, sớm hình thành tư duy tính toán, kỹ năng giao tiếp, khả năng nắm bắt thị trường, những yếu tố làm nên “văn hóa thương nhân Thổ Tang” đặc trưng. Không ít gia đình phát triển từ những sạp hàng nhỏ thành doanh nghiệp tư nhân, công ty thương mại, kho vận quy mô lớn.
Cùng với chợ truyền thống, các tuyến phố chuyên doanh, kho bãi, dịch vụ vận tải, logistics dần hình thành, tạo nên mạng lưới phân phối hàng hóa rộng khắp. Ngày nay, Thổ Tang có 446 doanh nghiệp và hơn 3.000 hộ kinh doanh. Gần 50% trong số đó làm thương mại, dịch vụ, chuyên buôn bán hàng tiêu dùng, vật liệu xây dựng. Gần 30% số doanh nghiệp sản xuất, tiểu thủ công nghiệp chuyên về chế biến gỗ, cơ khí dân dụng, may mặc, sản phẩm truyền thống; số còn lại là các doanh nghiệp xây dựng, vận tải phục vụ nhu cầu tại địa phương.
Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng xã Thổ Tang Vũ Tùng Mạnh thông tin: Điểm mới là số hộ kinh doanh lớn phát triển thành doanh nghiệp tăng mạnh, nhiều doanh nghiệp nhỏ chủ động đổi mới công nghệ, số hóa, áp dụng bán hàng online.
Xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, bền vững
Sau sáp nhập tháng 7/2025, Đảng ủy xã Thổ Tang triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị bằng các chương trình, kế hoạch cụ thể, gắn phát triển kinh tế tư nhân với cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch. Đại hội Đảng bộ tỉnh Phú Thọ nhiệm kỳ 2025-2030 cũng quyết định sẽ phát triển dịch vụ thương mại gắn kết với sản xuất, phát triển chợ đầu mối, bán buôn, bán lẻ tại Thổ Tang.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Khổng Đình Trưởng cho biết: Chính quyền xã đang hỗ trợ các hộ kinh doanh chuyển đổi thành mô hình doanh nghiệp; đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh, xây dựng, thuế; khuyến khích áp dụng thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt. Cùng với phát triển kinh tế, công tác giải quyết việc làm, đào tạo nghề, hỗ trợ vay vốn được triển khai đồng bộ. Tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên trên địa bàn đạt mức cao, đời sống người dân từng bước được nâng lên, tạo nền tảng xã hội ổn định cho phát triển thương mại.
Tuy nhiên, hoạt động sản xuất, kinh doanh của Thổ Tang cũng đang đối mặt nhiều thách thức. Phần lớn doanh nghiệp quy mô nhỏ, vốn hóa thấp, liên kết sản xuất-tiêu thụ còn hạn chế. Tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số chưa cao, hạ tầng giao thông, kho bãi, logistics chưa theo kịp tốc độ phát triển của hoạt động trung chuyển hàng hóa. Đáng chú ý, ở một số nơi còn tình trạng nợ thuế, chậm đóng bảo hiểm xã hội, buôn bán hàng hóa không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng kém chất lượng.
Trên địa bàn còn một số dự án dang dở, kéo dài, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến kết nối hạ tầng giao thông. Trước yêu cầu phát triển mới, xã Thổ Tang xác định phát triển thương mại phải đi đôi với kỷ cương pháp luật và đạo đức kinh doanh. Để có hạ tầng cho phát triển kinh tế, xã mong muốn tỉnh chỉ đạo triển khai các dự án cải tạo, nâng cấp đường giao thông qua địa bàn, gồm tỉnh lộ 304; đường Thượng Trưng- Tuân Chính; đường Thổ Tang- Vĩnh Sơn; chỉ đạo xử lý dứt điểm các dự án “treo”, dự án có chủ đầu tư bị điều tra.
Phát triển thương mại Thổ Tang trong giai đoạn mới không chỉ là câu chuyện mở rộng quy mô, mà còn là quá trình gìn giữ và phát huy cốt cách của một vùng đất buôn bán trăm năm.
