Trong bối cảnh thị trường toàn cầu chao đảo trước những điểm nóng xung đột liên tục bùng nổ, điện hạt nhân trở thành lựa chọn chiến lược giúp các nước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, duy trì nguồn cung năng lượng - huyết mạch của nền kinh tế.
Những cuộc xung đột xảy ra thời gian gần đây đã phơi bày nhiều lỗ hổng trong bức tranh an ninh năng lượng toàn cầu. Ngay sau khi chiến sự tại Trung Đông bùng phát, nguồn cung dầu khí từ kho “vàng đen” của thế giới ngay lập tức bị gián đoạn, kéo theo giá xăng dầu liên tục chạm những mốc kỷ lục mới.
Giá dầu thô bị đẩy lên mức cao nhất trong bốn năm qua, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lạm phát tăng. Cú sốc này khiến nhiều nền kinh tế, nhất là các nước phụ thuộc nhiều vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, chịu sức ép lớn.
Sự bất định của nguồn cung toàn cầu khiến nhu cầu tự chủ năng lượng thông qua phát triển điện hạt nhân ngày càng được quan tâm.
Tại Hội nghị thượng đỉnh về năng lượng hạt nhân, do Chính phủ Pháp phối hợp Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) tổ chức mới đây, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi nhấn mạnh, điện hạt nhân là nhân tố quan trọng để các nước giải quyết thách thức về nguồn cung.
Sở hữu ưu thế là tính ổn định, công suất cao, không phụ thuộc thời tiết, tình hình địa chính trị hay sự biến động của các tuyến vận tải, điện hạt nhân trở thành lựa chọn tất yếu để bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường dầu mỏ liên tục bị xáo trộn.
Phát triển điện hạt nhân từng là vấn đề gây tranh cãi tại nhiều quốc gia do những e ngại liên quan các sự cố nhà máy điện hạt nhân.
Tuy nhiên, khi công nghệ sản xuất ngày càng tiên tiến, an toàn và hầu như không gây phát thải, điện hạt nhân trở thành công cụ để các nước đạt được mục tiêu kép là duy trì nguồn cung năng lượng và hiện thực hóa mục tiêu về khí hậu.
Vì vậy, những năm trở lại đây, nhiều nước đảo ngược chính sách về phát triển điện hạt nhân. Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen thừa nhận, việc EU từng quay lưng với năng lượng hạt nhân dân dụng là một sai lầm chiến lược.
Theo bà, tình trạng phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu khiến Lục địa Già dễ bị tổn thương trước những biến động địa chính trị và giá năng lượng. Cùng với các nước EU, hàng loạt quốc gia như Mỹ, Anh, Ấn Độ, Hàn Quốc… nhanh chóng tăng tốc để không lỡ nhịp trong cuộc đua này.
Mới đây, Chính phủ Hàn Quốc xác nhận kế hoạch xây dựng thêm hai lò phản ứng hạt nhân mới, với thời gian dự kiến hoàn thành muộn nhất vào năm 2038. Indonesia lên kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên, dự kiến bắt đầu vận hành vào giai đoạn 2032-2034.
Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết, khoảng 40 quốc gia trên thế giới đã bắt đầu xây dựng hoặc bày tỏ sự quan tâm tới phát triển các lò phản ứng hạt nhân nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng.
Sự trở lại của điện hạt nhân cũng được xem là kết quả tất yếu trong quá trình phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), điện khí hóa và số hóa, khiến nhu cầu năng lượng cho phát triển tăng mạnh.
Các trung tâm dữ liệu - nơi lưu trữ, xử lý và phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ phục vụ các ứng dụng từ thương mại điện tử, tài chính số và AI - yêu cầu lượng điện năng rất lớn và ổn định.
Nhận thức rõ nhu cầu sử dụng điện đang gia tăng, các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Microsoft, Amazon liên tục công bố đầu tư vào lĩnh vực điện hạt nhân, nhằm giải tỏa “cơn khát” cho những trung tâm dữ liệu.
Dù nhận được sự quan tâm lớn, vị thế của điện hạt nhân trong cơ cấu năng lượng toàn cầu còn ở mức khá khiêm tốn, hiện chỉ chiếm khoảng 10% sản lượng điện toàn cầu. Quá trình mở rộng ngành cũng diễn ra khá chậm, do chi phí đầu tư lớn, thời gian xây dựng kéo dài và nhiều rào cản về mặt kỹ thuật.
Để đạt mục tiêu tăng gấp ba lần công suất điện hạt nhân toàn cầu vào năm 2050, các quốc gia đang đứng trước những bài toán nan giải như bảo đảm yêu cầu cao về tiêu chuẩn an toàn và nguồn cung nhiên liệu, phát triển chuỗi cung ứng, đào tạo nhân lực.
Cú sốc giá năng lượng do căng thẳng tại Trung Đông hiện nay đặt ra nhiều thách thức nhưng cũng tạo động lực mạnh mẽ để các quốc gia đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng.
Trong bối cảnh đó, sự trở lại của điện hạt nhân là một xu hướng tất yếu, cũng là yếu tố quan trọng để các nước bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.
