Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị cho bệnh nhân nữ N.T.P. (61 tuổi, trú tại Lạng Sơn), làm nghề nông, sinh sống gần khu vực trồng nhiều cây bạch đàn. Có tiền sử khỏe mạnh, không suy giảm miễn dịch, bệnh nhân vẫn mắc viêm màng não do nấm Cryptococcus – một bệnh lý nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao.
Khoảng 10 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn và sốt cao từng cơn. Ban đầu, bà được điều trị tại cơ sở y tế tuyến dưới với chẩn đoán rối loạn tiền đình, tuy nhiên tình trạng không cải thiện. Đến ngày thứ 6, sau khi được chọc dịch não tủy, các bác sĩ phát hiện nấm Cryptococcus trong não, bệnh nhân được chuyển tuyến lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị.
Bác sĩ Đỗ Thị Tiền, Khoa Virus-Ký sinh trùng cho biết, khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng sốt cao 39 độ C, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, huyết áp tăng 140/100 mmHg, chỉ số viêm CRP tăng 10,4 mg/L. Xét nghiệm dịch não tủy khẳng định dương tính với nấm Cryptococcus, áp lực dịch não tủy tăng cao.
Đáng chú ý, bệnh nhân có nguy cơ cao xuất hiện biến chứng bán tắc ống dẫn lưu não thất, gây phù não và chèn ép nhu mô não. Vì vậy, các bác sĩ đã phải tiến hành chọc tháo dịch não tủy nhằm giảm áp lực nội sọ, tiên lượng ban đầu nặng.
Sau 1 tuần điều trị bằng thuốc kháng nấm, tình trạng bệnh nhân có dấu hiệu cải thiện: người bệnh đỡ đau đầu, đỡ nôn, đỡ sốt, tế bào viêm trong dịch não tủy giảm khoảng một nửa, chỉ số viêm giảm rõ rệt. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị kéo dài và theo dõi chặt chẽ các tác dụng phụ của thuốc, nguy cơ tiến triển nặng, phòng tái phát.
Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng Khoa Virus-ký sinh trùng: Viêm màng não do nấm Cryptococcus là tình trạng nhiễm trùng cơ hội nghiêm trọng khi nấm xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm các màng bao quanh não và tủy sống. Tác nhân thường gặp là nấm Cryptococcus neoformans – một loại nấm men có nang dày, giúp tế bào nấm né tránh hệ miễn dịch của cơ thể, tồn tại phổ biến trong môi trường, đặc biệt trong phân chim (nhất là chim bồ câu) và một số loại thân cây đã mục nát như bạch đàn.
Nấm có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp khi hít phải bào tử trong không khí hoặc qua các tổn thương trên da (hiếm), sau đó lan theo đường máu đến nhiều cơ quan. Trong đó, hệ thần kinh trung ương bị ảnh hưởng nhiều nhất (chiếm khoảng 85%), gây viêm màng não với các biểu hiện như đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, rối loạn ý thức.
Trường hợp nặng có thể hình thành u nấm trong não, dẫn đến liệt hoặc hôn mê. Ngoài ra, bệnh còn có thể gây tổn thương ở phổi, da, xương và các cơ quan nội tạng khác.
Dù thường gặp ở người suy giảm miễn dịch như người bệnh HIV/AIDS, người ghép tạng hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, tuy nhiên bệnh hoàn toàn có thể xảy ra ở người khỏe mạnh, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ cao như nông dân, người thường xuyên tiếp xúc với môi trường đất, bụi, tiếp xúc trực tiếp với phân chim, khu vực trồng bạch đàn hoặc nuôi chim cảnh.
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Bình khuyến cáo người dân cần thường xuyên vệ sinh, khử khuẩn khu vực nuôi chim bằng các dung dịch như Cloramin B hoặc Javel; hạn chế tiếp xúc với môi trường có nguy cơ cao như đồi bạch đàn, khu vực nhiều bụi, ô nhiễm. Đồng thời, cần duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường sức đề kháng và khám sức khỏe định kỳ.
Đặc biệt, khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đi khám sớm và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, trong đó có xét nghiệm dịch não tủy để phát hiện bệnh kịp thời. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tái phát và biến chứng.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Bình cũng lưu ý, triệu chứng ban đầu của viêm màng não do nấm dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường như cảm cúm hay rối loạn tiền đình. Đây là một “cái bẫy” lâm sàng phổ biến, vì vậy người dân tuyệt đối không nên tự ý mua thuốc điều trị tại nhà khi có biểu hiện đau đầu dai dẳng.
Việc khai thác yếu tố dịch tễ như nghề nghiệp, môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán sớm, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cứu sống người bệnh.
