Hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân (7/4), Báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế) tổ chức Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Sàng lọc ung thư phổi - Từ câu chuyện người bệnh đến nhu cầu chính sách quốc gia” với sự tham gia của Tiến sĩ Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế); Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Hùng Kiên, Phó Giám đốc Bệnh viện K.
Tọa đàm được tổ chức nhằm nhấn mạnh thông điệp chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh” đã được nêu rất rõ tại Nghị quyết số 72-NQ/TW và cũng là chủ đề Ngày Sức khỏe toàn dân 2026.
Các chuyên gia tham gia tọa đàm cho biết, ung thư phổi hiện là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư tại Việt Nam với khoảng 25.000 ca mắc mới và số ca tử vong luôn ở mức rất cao. Đáng chú ý, hơn 70% bệnh nhân được phát hiện khi bệnh ở giai đoạn muộn đã gây nên áp lực rất lớn về chi phí và hiệu quả điều trị. Đây là yếu tố then chốt khiến tỷ lệ tử vong cao và hiệu quả điều trị còn hạn chế. Các chuyên gia đều thống nhất rằng phát hiện muộn đang là "điểm nghẽn" lớn nhất trong kiểm soát ung thư phổi hiện nay.
Những yếu tố nguy cơ làm gia tăng căn bệnh này là: tỷ lệ hút thuốc lá cao, ô nhiễm không khí, môi trường sống và làm việc độc hại... Trong khi đó, nhiều bằng chứng cho thấy ung thư phổi hoàn toàn có thể được phát hiện sớm thông qua tầm soát định kỳ, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao.
Từ thực tế tại Bệnh viện K, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hùng Kiên cho biết, phần lớn bệnh nhân đến khám khi đã xuất hiện triệu chứng rõ rệt như ho kéo dài, đau ngực, khó thở hoặc sụt cân. Đây thường là dấu hiệu của bệnh ở giai đoạn tiến triển, làm giảm đáng kể khả năng điều trị triệt căn. Phát hiện muộn không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng.
Còn nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, ung thư phổi có thể điều trị bằng phẫu thuật với tiên lượng khả quan. Tỷ lệ sống cao (trên 80 đến 90% ở giai đoạn rất sớm) và giảm chi phí, rút ngắn điều trị và giúp bệnh nhân nhanh chóng trở lại cuộc sống bình thường. Ở giai đoạn muộn, việc điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng. Người bệnh thường phải trải qua nhiều phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị hoặc điều trị đích, với chi phí cao và nhiều tác dụng phụ.
Tiến sĩ Lê Thái Hà phân tích thêm, nguyên nhân sâu xa của tình trạng này là do người dân chưa có thói quen tầm soát định kỳ, đồng thời các chương trình sàng lọc chưa được triển khai rộng rãi và hệ thống. Việc thiếu các chương trình sàng lọc quy mô lớn khiến nhiều trường hợp bệnh không được phát hiện kịp thời, bỏ lỡ "thời điểm vàng" trong điều trị.
Trên tinh thần chuyển mạnh tư duy từ "chữa bệnh" sang "chủ động phòng bệnh" thì việc sàng lọc sớm đóng vai trò then chốt. Theo Tiến sĩ Lê Thái Hà, cần tăng cường truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của phát hiện sớm ung thư phổi, đặc biệt đối với nhóm nguy cơ cao.
Tại một số quốc gia các chương trình sàng lọc bằng X-quang phổi kết hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đã được triển khai, góp phần phát hiện sớm bệnh và giảm gánh nặng điều trị. Nên các chuyên gia cũng cho rằng, hoạt động sàng lọc cần được triển khai đồng bộ ở quy mô quốc gia.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hùng Kiên cho biết, hiện nay các phương pháp như chụp CT liều thấp có thể giúp phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm, khi chưa có triệu chứng. Những nhóm đối tượng nguy cơ cao cần được ưu tiên tầm soát bao gồm: người trên 50 tuổi, người hút thuốc lá lâu năm, người tiếp xúc với môi trường ô nhiễm hoặc có bệnh phổi mạn tính.
Trong bối cảnh ngành y tế đang nỗ lực thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, các chuyên gia cho rằng cần từng bước xây dựng chương trình sàng lọc ung thư phổi ở quy mô quốc gia, với cơ chế hỗ trợ phù hợp để người dân có thể tiếp cận. Việc thúc đẩy phát hiện sớm các bệnh nói chung, ung thư nói riêng, trong đó có ung thư phổi không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, hướng tới mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.
