Nguồn nước mát lành từ con sông ấy đã được kéo đến những vườn rau lên xanh, tiếng cuốc xẻng hòa cùng tiếng chuyện trò của nhà nông như xóa nhòa ký ức bạc thếch, khi những cơn lũ dữ quét qua vùng đất này cuối năm 2025. Giờ đây, sắc xanh đã dần thắm lại đôi bờ Đa Nhim.
Theo đồng bào dân tộc thiểu số bản địa cắt nghĩa, Đa Nhim là nước mắt. Xưa nay, dòng lệ huyền sử ấy vẫn mang phù sa bồi đắp cho xứ rau Đơn Dương. Song, những trận lũ lớn vào cuối năm 2025, con sông ấy trở nên hung dữ, cuốn trôi nhiều nhà cửa, tài sản, ruộng vườn... của người dân ở đôi bờ. Theo thống kê, tại vùng rau Đơn Dương-theo cách gọi cũ, giờ là bốn xã D'Ran, Ka Đô, Quảng Lập và Đơn Dương, có khoảng 2.000 ha rau màu bị thiệt hại. Đây là vùng sản xuất chủ lực, mỗi năm cung cấp gần một triệu tấn rau cho thị trường, nên ảnh hưởng nguồn cung nông sản trên diện rộng.
Đang kiểm tra hệ thống tưới cho vườn rau vào kỳ thu hoạch, ông Vũ Thành Lập ở xã Ka Đô vẫn chưa quên cảm giác bất lực khi nhìn hơn 7 sào (7.000 m²) rau màu của gia đình bị cuốn trôi trong lũ dữ. Nhưng điều khiến ông trăn trở hơn là lớp đất canh tác bị bào mòn nghiêm trọng. “Thời gian qua, gia đình phải bỏ khoản tiền lớn làm lại mặt bằng, cải tạo đất, dựng lại hệ thống tưới để tiếp tục mưu sinh. Xứ rau mà, lũ dữ đi qua rồi cây trái lại lên xanh”, ông Lập tin tưởng.
Đây là lần thứ hai sau lũ chúng tôi gặp ông Lập trên chính khu vườn này và câu chuyện của ông cũng là hoàn cảnh chung của hàng trăm hộ dân ven sông Đa Nhim. Đợt mưa lũ cuối năm 2025, toàn xã Ka Đô có 500 ha rau màu của 290 hộ dân bị thiệt hại. Sau lũ, nhiều gia đình gần như mất trắng tài sản tích góp trong nhiều năm. Không ít hộ phải tạm ngưng sản xuất vì không đủ vốn cải tạo đất, có người tổ chức gieo trồng lại ngay nhưng không đạt hiệu quả do chưa phục hồi đất. Những ngày đầu sau lũ, cả vùng rau dường như thiếu vắng tiếng cười nói thường ngày.
Hàng chục năm nay, rau là kế sinh nhai của người dân dọc đôi bờ Đa Nhim và góp phần tô thắm những vùng quê thuần nông trù phú. “Chuyện cũ đã qua, giờ vùng Đơn Dương đã gây dựng lại những cánh đồng rau”, ông Hồ Việt Linh ở xã Quảng Lập chia sẻ. Đứng trên khu vườn 7 sào xà lách đang lên xanh, anh Linh kể, trận lũ cuối năm 2025 đã cuốn phăng toàn bộ hệ thống tưới và vườn rau. Song, chuyện lũ ở vùng đất bên sông Đa Nhim dân ở đây quen rồi.
Nam Tây Nguyên đang bước vào mùa khô. Theo Quốc lộ 27 chạy dọc theo dòng Đa Nhim, trên những khu vườn từng xác xơ sau lũ, sắc xanh đã hồi sinh. Chiều muộn trên cánh đồng Lạc Viên B, xã D'Ran, chị Nguyễn Thị Kiều Diễm đang chăm chút từng luống xà lách tím. Chị chia sẻ: “Lũ quét qua làm đất mặt canh tác trôi hết. Nhưng cây rau là sinh kế của người dân nơi đây, phải cải tạo đất... rồi đất không phụ lòng người, những vườn rau đã bắt đầu tươi tốt”.
Ở khu vườn gần đó, gia đình anh Nguyễn Tân Tiến cũng gặp tình cảnh tương tự. Sau khi trồng thử vụ ngò thất bại, anh buộc phải cày lại toàn bộ diện tích, tiếp tục đầu tư thêm kinh phí để cải tạo đất. “Cái khó nhất là mất “chân đất”. Đất mới bạc màu không có dinh dưỡng. Nhưng phải làm thôi, vì đó là sinh kế”, anh Tiến chia sẻ.
Trận lũ lịch sử tháng 11/2025 quét qua vùng đất D'Ran gây thiệt hại hơn 300 ha rau thương phẩm; nhiều hệ thống nhà kính, nhà lưới, hệ thống tưới cũng bị cuốn trôi. Giờ đây, màu xanh đã trở lại nơi vùng đất đầu nguồn con nước Đa Nhim. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trương Quang Kiên cho biết: “Quý I/2026, diện tích gieo trồng rau màu trên địa bàn đạt 60% kế hoạch. Các loại cây trồng phát triển ổn định. Dù giá rau trên thị trường có thời điểm giảm, nhưng người dân vẫn duy trì sản xuất, xem đó là cách duy nhất để phục hồi”. Tương tự xã D'Ran, hoạt động sản xuất nông nghiệp tại các xã ven sông Đa Nhim đã phục hồi tích cực.
Khoảng một tháng sau những trận lũ rút, chúng tôi đã đi thực tế tại vùng rau Đơn Dương. Thời điểm đó, người dân bắt đầu thuê xe máy múc san gạt lại những khu vườn, dựng lại hệ thống tưới và bắt đầu gieo lại những hạt giống cho mùa vụ mới. So với các xã ven sông, xã Đơn Dương bị thiệt hại nhẹ hơn, với khoảng 270 ha rau màu bị ngập, lũ cuốn. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trần Hùng Dũng cho biết, xã đã trích từ nguồn kinh phí hỗ trợ của tỉnh, ngân sách của xã hỗ trợ nhân dân một phần kinh phí để tái sản xuất. Vụ đông xuân năm nay, diện tích gieo trồng rau thương phẩm hơn 2.010 ha, đạt 80% kế hoạch.
Theo thống kê, những đợt lũ cuối năm 2025, toàn tỉnh Lâm Đồng có hơn 9.000 ha cây trồng bị hư hại. Trong những chuyến kiểm tra thực tế, thăm hỏi người dân bị ảnh hưởng mưa lũ, lãnh đạo tỉnh đã động viên người dân vượt qua thời điểm khó khăn, nhanh chóng gây dựng lại cuộc sống. Đồng thời, chỉ đạo các sở, ngành, địa phương liên quan hỗ trợ người dân sớm khôi phục sản xuất, nhất là nông nghiệp, một trong những trụ cột phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.
Ánh nắng cuối ngày trải nhẹ lên những cánh đồng rau ven dòng Đa Nhim, màu xanh đã dần phủ tràn trên nền đất mới. Dù chưa thắm xanh như những mùa vụ trước, nhưng đủ để mang lại niềm tin cho những cư dân gắn bó cuộc đời với ruộng vườn ở vùng rau nổi tiếng của tỉnh Lâm Đồng.
