Bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Mercosur tổ chức tại Brazil, thì những diễn biến mới nhất ở bên kia Đại Tây Dương lại đang phác thảo nên những đường nét đầy bất ổn.
Ngày 15/12, theo một thông báo từ văn phòng Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu, nước Pháp “đề nghị đẩy lùi các mốc thời gian để tiếp tục làm việc, nhằm đạt được những biện pháp bảo hộ chính đáng cho nền nông nghiệp châu Âu”, bởi “trong bối cảnh này, các điều kiện chưa chín muồi để bất kỳ quốc gia nào bỏ phiếu về việc cho phép ký kết thỏa thuận (FTA với Mercosur)”.
Cùng ngày, trước đó, Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure khẳng định: “Như hiện tại, thỏa thuận này đơn giản là không thể chấp nhận được”. Theo ông Roland, việc bảo đảm các điều khoản bảo vệ mạnh mẽ và hiệu quả là một trong ba điều kiện then chốt mà Pháp đặt ra trước khi chấp thuận hiệp định. Hai điều kiện còn lại là yêu cầu áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tương đương với những gì nông dân EU phải tuân thủ và thiết lập các biện pháp “kiểm soát nhập khẩu”.
Trong khi đó, theo DPA, Phòng Thương mại và Công nghiệp Đức (DIHK) lại thúc đẩy chính phủ CHLB Đức (nền kinh tế lớn nhất châu Âu, cường quốc lãnh đạo thứ hai của EU, cùng nước Pháp) hoàn tất thỏa thuận EU-Mercosur. “EU không được bỏ lỡ cơ hội thắt chặt quan hệ với các đối tác thương mại (Brazil, Argentina, Paraguay và Uruguay) cũng như nguồn nguyên liệu quan trọng ở Nam Mỹ, để qua đó giảm bớt các rào cản thương mại hiện có!” - ông Volker Treier, người đứng đầu bộ phận thương mại quốc tế của DIHK, tuyên bố.
Trên thực tế, tình trạng chia rẽ này không chỉ hiện hữu giữa quan điểm của Chính phủ Pháp với khối doanh nghiệp Đức. Đơn cử, trong hai ngày 18 và 19/12, khoảng 10.000 nông dân châu Âu đã sớm lên kế hoạch đổ về thủ đô Brussels của Bỉ để phản đối FTA với Mercosur. Ý định ấy thể hiện quan điểm cứng rắn của những quốc gia xuất khẩu nông sản lớn ở cựu lục địa, như Pháp hay thậm chí như Ba Lan. Chưa nhà quan sát quốc tế nào quên, trong thời qua, những người nông dân Pháp đã từng “bủa vây” thủ đô Paris, hay thậm chí nông dân Ba Lan còn từng phong tỏa biên giới để ngăn cản nông sản Ukraine đi qua - điều được xem là khiến họ phải chịu thiệt hại nặng nề.
Song, ngược lại, Đức, Tây Ban Nha cũng như các nước công nghiệp ở Tây Bắc Âu lại ủng hộ mạnh mẽ thỏa thuận trên, nhằm thúc đẩy xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường, trong bối cảnh nền kinh tế châu Âu đang phải vật lộn với sự cạnh tranh từ Trung Quốc cùng hàng rào thuế quan khắc nghiệp của đương kim Tổng thống Mỹ Donald Trump. Vấn đề càng trở nên cấp bách, với những gì vừa diễn ra sau chuyến công du Trung Quốc của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, nơi mà hai phía chưa thể tìm được tiếng nói chung về tình trạng thâm hụt thương mại.
Phía ủng hộ nhanh chóng ký kết FTA với Mercosur thậm chí còn đặt câu chuyện vào góc nhìn địa chính trị, với bối cảnh rộng lớn hơn và vô cùng phức tạp, bao gồm cả sự “lạnh nhạt” thấy rõ giữa hai bờ Đại Tây Dương, kể từ khi nước Mỹ có tổng thống mới (và đặc biệt là sau bản Chiến lược An ninh Quốc gia đậm đặc tư tưởng “chủ nghĩa biệt lập” vừa được Nhà trắng công bố hồi đầu tháng). Xét cho cùng, EU cũng vẫn luôn có nhu cầu vừa bảo vệ các lợi ích cốt lõi, vừa củng cố vị thế như một trung tâm quyền lực quốc tế.
Sau hơn hai thập niên đàm phán, tưởng như FTA EU - Mercosur đã tới rất gần trong hiện thực, để cho phép EU xuất khẩu nhiều xe cộ, máy móc, rượu vang, rượu mạnh… hơn sang khu vực Mỹ Latinh, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho thịt bò, đường, gạo, mật ong, đậu tương Nam Mỹ… thâm nhập vào châu Âu và tạo nên một khu vực thương mại tự do với hơn 700 triệu dân.
Tuy nhiên, những bất đồng trong nội tại EU đang đe dọa đẩy quỹ đạo chệch hướng. Ngay cả khi EU đạt được sự đồng thuận trước khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen bay sang Brazil, những mâu thuẫn cũng vẫn còn đó. Và, Nghị viện châu Âu (EP) vẫn sẽ phải đưa ra sự phê chuẩn cuối cùng đối với hiệp định, có khả năng là vào đầu năm 2026. Đây chắc chắn sẽ là một cuộc bỏ phiếu vô cùng cam go ■
