Tuy nhiên, quy định phân loại rác thải tại nguồn vẫn chưa được triển khai rộng rãi, ảnh hưởng không nhỏ đến bài toán xử lý rác thải.
Hiện nay, trung bình mỗi ngày thành phố Hà Nội phát sinh khoảng 7.600 tấn rác thải sinh hoạt và ước tính tăng thêm khoảng 5% mỗi năm. Dự báo, đến năm 2030, lượng rác thải sinh hoạt lên đến gần 10.000 tấn/ngày.
Tỷ lệ thu gom rác thải ở khu vực nội thành đạt khoảng 98-99%, khu vực ngoại thành đạt khoảng 95%. Chủ yếu rác thải sau khi được thu gom sẽ được đốt để thu hồi năng lượng phát điện, nhưng vẫn còn lượng không nhỏ phải xử lý bằng hình thức chôn lấp.
Phương pháp này chiếm nhiều diện tích đất và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường lâu dài, trong khi quỹ đất dành cho chôn lấp ngày càng hạn hẹp và lượng rác thải phát sinh hằng năm không ngừng gia tăng; chi phí đốt rác thu hồi năng lượng cũng không nhỏ.
Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định từ ngày 1/1/2025, việc phân loại rác tại nguồn chính thức trở thành nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi cá nhân và hộ gia đình.
Tuy nhiên, đến nay hạ tầng thu gom và tái chế rác thải vẫn còn nhiều hạn chế, cản trở việc thực hiện đồng bộ từ phân loại, thu gom, vận chuyển đến xử lý và việc phân loại rác thải của người dân.
Chị Nguyễn Ngọc Anh, phường Bồ Đề chia sẻ, trung bình mỗi ngày gia đình chị phát sinh khoảng 4-5 kg rác thải, trong đó khoảng 60% là rác hữu cơ. Chị đã chủ động phân thành hai loại hữu cơ và vô cơ.
Rác thải hữu cơ hàng ngày chuyển ra xe thu gom, còn rác thải vô cơ khoảng hai ngày bỏ một lần. Tuy nhiên, công nghệ thu gom, vận chuyển chưa đồng bộ khi cả hai loại rác đều bỏ chung vào phương tiện khiến chị cảm thấy công sức phân loại “vô ích”.
Theo PGS, TS Nguyễn Hải Thanh, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội đang bước vào giai đoạn quản trị văn hóa bảo vệ môi trường mang tính đặc thù, kết hợp giữa di sản văn hóa nghìn năm với công nghệ hiện đại.
Hà Nội đã vận hành hai nhà máy điện rác, nhưng vẫn tồn tại thách thức rất lớn trong bảo vệ môi trường nói chung, phân loại rác nói riêng khi thói quen tiêu dùng chưa bền vững, hạ tầng thu gom chưa đồng bộ và có sự chênh lệch giữa trung tâm và ven đô.
Chung nhận định này, theo PGS, TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống chính sách pháp luật được ban hành khá đầy đủ và ý thức của người dân đã cải thiện đáng kể so với 10, 20 năm trước; nhưng trên thực tế, việc triển khai phân loại rác tại nguồn vẫn còn nhiều bất cập từ hạ tầng kỹ thuật, ứng dụng công nghệ cho đến thay đổi hành vi xã hội.
Nếu chỉ yêu cầu người dân phân loại mà không có hệ thống thu gom và xử lý đồng bộ, chẳng khác nào làm hình thức, dẫn đến lãng phí, tốn kém và gây bức xúc xã hội. Vì thế, cần gắn phân loại rác thải tại nguồn với mô hình kinh tế tuần hoàn, rác có thể được tái chế thành phân bón hoặc vật liệu xây dựng.
Để tăng hiệu quả công tác xử lý rác thải, nâng cao chất lượng môi trường, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành định mức kinh tế kỹ thuật cho nhiệm vụ thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt, vệ sinh môi trường.
Đây cũng là cơ sở giúp triển khai phân loại rác thải hiệu quả. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, áp dụng triệt để nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, gắn trách nhiệm của nhà sản xuất, buộc doanh nghiệp thu hồi, tái chế bao bì, sản phẩm.
Cùng với đó, tập trung đầu tư hạ tầng xử lý rác thải hiện đại, nhất là công nghệ đốt rác phát điện, tái chế rác thải hữu cơ thành phân bón, năng lượng sinh học.
Thành phố cũng sẽ tiếp tục chú trọng tuyên truyền, vận động, tạo thói quen phân loại rác tại từng hộ gia đình, thói quen bỏ rác đúng giờ, đúng nơi quy định cho người dân, góp phần xây dựng Thủ đô ngày càng sạch, đẹp.
