Việc Qatar tạm dừng xuất khẩu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) trong tuần này đã khiến giá nhiên liệu tại châu Âu và châu Á tăng vọt. Giới phân tích nhận định, bên hưởng lợi lớn nhất từ đợt tăng giá hiện nay chính là các tập đoàn năng lượng hàng đầu phương Tây.
Các tập đoàn lớn của châu Âu như Shell và TotalEnergies, cùng các doanh nghiệp Mỹ như ExxonMobil và Cheniere, đang đứng trước cơ hội thu lợi nhuận khổng lồ, ngay cả trong trường hợp Qatar sẽ sớm nối lại các chuyến hàng bị gián đoạn, sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran khởi nguồn từ ngày 28/2 vừa qua.
Nguyên nhân là bởi các công ty năng lượng Mỹ và châu Âu hiện là những nhà cung cấp thay thế khả thi nhất cho các quốc gia và doanh nghiệp từng phụ thuộc vào nguồn khí đốt từ Qatar để sản xuất điện hoặc sản xuất hóa chất, thép và các sản phẩm công nghiệp khác.
Trong thập kỷ vừa qua, các doanh nghiệp như Cheniere đã xây dựng 8 cảng xuất khẩu tại Mỹ, nơi khí tự nhiên được làm lạnh thành dạng lỏng để vận chuyển bằng tàu biển.
Phần lớn lượng LNG này được các tập đoàn dầu khí lớn như Shell, Total và Exxon thu mua theo hợp đồng để phân phối lại cho khách hàng trên toàn cầu.
Số liệu thị trường cho thấy, giá LNG tham chiếu tại khu vực châu Á hiện đã tăng khoảng 91% kể từ ngày 27/2, trong khi giá tham chiếu tại châu Âu cũng tăng khoảng 44%.
Ông Jason Feer, Giám đốc phụ trách phân tích kinh doanh tại hãng tư vấn và môi giới vận tải Poten & Partners, nhận định "đây thực sự là một khoản lợi nhuận bất ngờ” và các công ty đang tận dụng tối đa đợt tăng giá mạnh này.
Theo ông Feer, mức giá mà các doanh nghiệp phương Tây bán LNG sang châu Âu hiện cao gần gấp đôi chi phí thu mua và vận chuyển. Một tuần trước, doanh thu của các doanh nghiệp này chỉ cao hơn chi phí khoảng 27-28%.
Qatar - quốc gia cung cấp khoảng 20% lượng LNG toàn cầu - đã tạm ngừng sản xuất nhiên liệu và một số sản phẩm liên quan khác từ ngày 2/3, sau khi các cơ sở hạ tầng của nước này bị tấn công.
Ngoài ra, xung đột leo thang cũng làm hạn chế đáng kể lưu lượng tàu bè qua eo biển Hormuz - tuyến đường thủy huyết mạch ở bờ biển phía Nam Iran.
LNG đã trở thành nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng đối với châu Âu kể từ khi Nga cắt giảm phần lớn nguồn khí đốt qua đường ống vào năm 2022. Từ đó, châu Âu phụ thuộc nhiều hơn vào Mỹ và Na Uy, bên cạnh một lượng nhỏ từ Qatar và các nơi khác.
Qatar hiện sở hữu trữ lượng khí tự nhiên lớn thứ ba thế giới và đang triển khai kế hoạch gần như tăng gấp đôi công suất xuất khẩu vào năm 2032. Các khách hàng lớn của nước này bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ và Hàn Quốc.
Giá LNG tăng cao có thể gây áp lực lên các nước nhập khẩu tại châu Á và châu Âu, nhất là khi giá duy trì ở mức hiện tại hoặc tăng cao hơn. Dự trữ khí đốt tại châu Âu đang ở mức thấp do nhu cầu sưởi ấm lớn trong mùa Đông vừa qua.
Tuy nhiên, bà Ditte Juul Jørgensen, Tổng Giám đốc năng lượng thuộc Ủy ban châu Âu (EC), nhận định rằng nhờ nguồn cung đa dạng và các kho dự trữ chiến lược, giá khí đốt sẽ khó có khả năng chạm mức đỉnh kỷ lục của năm 2022.
Một thay đổi lớn khác trong 4 năm qua là sự gia tăng mạnh mẽ xuất khẩu LNG của Mỹ. Ông Geoffrey Pyatt, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ, cho biết Mỹ đã trở thành nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới nhờ sự bùng nổ khai thác khí đốt tại các bang như Texas và Pennsylvania. Australia cũng là một nhà cung cấp lớn khác trên thị trường.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), năm 2025, các nhà cung cấp Mỹ đã ký kết lượng hợp đồng bán LNG lớn nhất kể từ năm 2022. EIA dự báo năng lực xuất khẩu của Mỹ vào năm 2031 sẽ gần gấp đôi so với thời điểm tháng 12/2025.
Mặc dù giá tăng, ông Pyatt nhận định mức tăng hiện nay vẫn thấp so với năm 2022, nhưng cảnh báo tình hình có thể thay đổi nếu khủng hoảng kéo dài.
Hiện tại, nhiều khách hàng đang trì hoãn mua vào ở mức giá cao để chờ xem xung đột diễn biến ra sao, điều này giải thích tại sao giá cổ phiếu của các tập đoàn năng lượng phương Tây chưa có sự biến động lớn.
Nếu mặt bằng giá cao duy trì, Shell - nhà giao dịch LNG lớn nhất thế giới - sẽ là bên hưởng lợi hàng đầu. Năm 2025, TotalEnergies là nhà bán LNG Mỹ lớn nhất, trong khi Cheniere là nhà sản xuất hàng đầu tại Mỹ.
Phó Chủ tịch cấp cao của ExxonMobil, ông Jack Williams, mô tả tình hình thị trường năng lượng hiện nay là "hết sức biến động." Tuy nhiên, nhờ sự phát triển mạnh mẽ của ngành dầu đá phiến, tập đoàn này có nguồn cung dầu và khí đốt dồi dào tại Mỹ. Mặc dù vậy, nhà lãnh đạo của ExxonMobil nói giá bán vẫn phụ thuộc vào thị trường toàn cầu.
