Hà Nội vốn nổi tiếng là đô thị có nhiều cây xanh và mặt nước. Thành phố đã từng phát động chiến dịch “cứu hồ”, tiến hành cải tạo 46 hồ từ nguồn vốn xã hội hóa. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm sông, hồ vẫn nghiêm trọng, chất lượng không khí thường xuyên ở ngưỡng xấu. Về cây xanh, tiêu chuẩn không gian xanh hiện tại ở đô thị Hà Nội đạt khoảng 1,93 m²/người. Đây là con số còn rất thấp so với tiêu chuẩn của Việt Nam là 12-15 m²/người. Quỹ đất trung tâm hạn hẹp và phân bố không đều là một hạn chế lớn đối với chiến lược phát triển xanh của Hà Nội. Để đạt được mục tiêu đã đặt ra, việc giữ gìn và khai thác những không gian xanh hiện có một cách hiệu quả là giải pháp quan trọng.
Sự thay đổi của sông Tô Lịch trong những tháng gần đây là một nỗ lực đáng ghi nhận. Sau khi nạo vét bùn thải, bổ cập nước từ hồ Tây vào sông, thi công các cửa thu gom nước thải đưa về Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá, chất lượng nước sông Tô Lịch có nhiều thay đổi tích cực. Người dân đang kỳ vọng về một dòng sông xanh giữa lòng Thủ đô.
Sông Hồng một lần nữa được khẳng định vai trò trong Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2024. Quy hoạch và khai thác sông Hồng có thể xem là giải pháp mang tính mở đường cho phát triển xanh khi Hà Nội có được một trục xanh làm trung tâm của đô thị. Ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhấn mạnh: “Càng ngày chúng ta càng thấy rõ vị thế của sông Hồng đối với cảnh quan đô thị Hà Nội. Tuy nhiên, quy hoạch sông Hồng, nhất là khu vực bãi giữa đã được bàn thảo nhiều năm, nhiều cuộc thi đã được tổ chức, nhưng chưa có gì cụ thể, chưa đi vào cuộc sống”.
Ông Nguyễn Minh Đức, đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố chia sẻ: “Cách đây 10 năm, đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố đã đưa ra chuyên đề “Khát vọng kỳ tích sông Hồng”, đến hôm nay quy hoạch và phát triển sông Hồng tiếp tục được khẳng định là đột phá của Hà Nội trong 10 năm tới. Để tạo ra một kỳ tích sông Hồng, cần phải có cách quản trị đặc biệt. Với quyết tâm lớn của thành phố và sự chỉ đạo từ Trung ương, tôi tin tưởng Hà Nội có thể làm được và làm tốt”. Đồng tình với quan điểm này, nhiều chuyên gia đặt vấn đề thay đổi tư duy quản trị khi đề cập đến chiến lược phát triển xanh của Hà Nội. Theo đó, cần chuyển từ tư duy quản trị truyền thống, nặng về kinh tế và cơ sở hạ tầng, sang tư duy quản trị xanh, lấy con người và môi trường làm trung tâm.
Luật Thủ đô năm 2024 đã hoạch định những cơ chế đột phá cho phát triển xanh của Hà Nội. Phó Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Bá Nguyên cho biết: Quỹ đất sau di dời cơ sở công nghiệp, y tế, giáo dục sẽ được ưu tiên để tăng diện tích cây xanh, đất công cộng tại khu vực nội đô. Hà Nội đã có kế hoạch tiến hành rà soát quy hoạch tổng thể; điều chỉnh tăng đất xanh ở trung tâm, khu mới; bảo vệ sông, hồ; tạo hành lang xanh dọc đường, sông; bảo tồn hệ sinh thái...
Các sáng kiến xanh đã và đang được thành phố đặc biệt quan tâm. Theo kế hoạch, đến năm 2028, thành phố sẽ khôi phục bốn sông nội đô, thực hiện phân loại rác tại nguồn, xử lý 70% lượng nước thải và tăng không gian xanh. Kế hoạch phục hồi các sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét đang được phê duyệt, góp phần cải thiện môi trường.
Có thể nói chưa bao giờ Hà Nội có được một nền tảng đầy đủ cho phát triển xanh như hiện nay. Tuy nhiên, phát triển xanh, phát triển bền vững đòi hỏi một quá trình. Sự đầu tư quá dàn trải, thúc đẩy quá nhiều mục tiêu cùng thời điểm có thể dẫn đến sự “hụt hơi” cả về năng lực quản trị, vốn đầu tư. “Để đi trên một chặng đường dài, nhiều khó khăn, thành phố cần lựa chọn những giải pháp, dự án ưu tiên”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An đề xuất. Bà An đồng tình với cách làm của thành phố thời gian qua trong việc rốt ráo thực hiện các giải pháp, tập trung đầu tư để giải quyết các vấn đề tồn tại cho sông Tô Lịch.
Phát triển xanh cần được tích hợp vào mọi chính sách của thành phố. Quy hoạch đô thị, giao thông, phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch… đều phải ưu tiên yếu tố xanh. Thay vì xem không gian xanh là “phụ kiện”, cần coi đây là yếu tố cốt lõi, định hình cấu trúc đô thị. Đặc biệt, thành phố cần chủ động trong ứng phó và thích ứng với biến đổi khí hậu, từ quy hoạch chống ngập, lụt đến phát triển năng lượng tái tạo, giảm phát thải… Đây cũng chính là cách để Thủ đô dần khẳng định vị thế một đô thị thông minh, xanh, hiện đại.
