Từ những cây lanh được trồng trên sườn núi đá, qua nhiều công đoạn chế biến thủ công, đồng bào H'Mông ở xã Lùng Tám đã tạo nên những tấm vải thổ cẩm mang đậm bản sắc dân tộc. Mỗi công đoạn đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ. Trong đó, kỹ thuật vẽ sáp ong giữ vai trò quan trọng để tạo nên vẻ đẹp cho từng sản phẩm thổ cẩm.
Bà Cỏ chia sẻ: “Tôi biết đến nghề này từ khi còn nhỏ, qua nhiều năm gắn bó yêu nghề, cho nên nắm vững kỹ thuật vẽ sáp ong truyền thống”. Hằng ngày, bà có mặt tại Hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám từ rất sớm. Góc làm việc của bà ở cạnh bếp lửa luộc sợi lanh, trước mặt bà là tấm vải lanh thô được đặt ngay ngắn trên mặt gỗ phẳng, bên cạnh là dụng cụ dùng để vẽ sáp ong. Những nét vẽ được thực hiện chậm rãi, từng bước tạo nên những hình khối, đường nét đặc trưng.
Kỹ thuật vẽ sáp ong đòi hỏi người thực hiện phải có đôi mắt sáng, sự kiên nhẫn và khả năng cảm nhận bố cục. Với bà Cỏ, dù tuổi đã cao, đôi bàn tay không còn khỏe như trước, nhưng sự tỉ mỉ cùng kinh nghiệm tích lũy qua hơn 80 năm làm nghề vẫn giúp bà gắn bó với nghề. Những nét vẽ vẫn đều đặn, thẳng hàng và hài hòa về bố cục.
Bà Vàng Thị Mai, Giám đốc Hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám cho biết: “Kỹ thuật vẽ sáp ong đòi hỏi sự tinh tế, đồng thời người thợ phải am hiểu đặc tính của sáp ong và chất liệu vải lanh. Sau khi hoàn thành công đoạn vẽ, vải được đưa đi nhuộm. Những phần được phủ sáp sẽ không bắt màu, nhờ đó các hoa văn dần hiện lên trên nền vải, tạo nên hiệu ứng tương phản đặc trưng”.
Để hoàn thiện những sản phẩm từ vải thổ cẩm đưa ra thị trường như trang phục, khăn, túi, ví và đồ lưu niệm, các họa tiết không chỉ được tạo nên bằng kỹ thuật vẽ sáp ong mà còn kết hợp với thêu thủ công. Sự kết hợp giữa các kỹ thuật truyền thống tạo nên những sản phẩm có vẻ đẹp riêng, giá trị khác biệt so với các sản phẩm công nghiệp sản xuất hàng loạt.
Trong bối cảnh hàng hóa sản xuất công nghiệp ngày càng đa dạng, có lợi thế về giá bán, nghề làm vải thổ cẩm truyền thống đối mặt không ít thách thức, nghề vẽ sáp ong truyền thống của đồng bào H'Mông cũng đang đứng trước nguy cơ mai một. Do đó, để duy trì và phát triển nghề này, hợp tác xã đã tạo điều kiện cho thế hệ trẻ theo học, tham gia làm việc vào dịp nghỉ hè.
Vào những ngày nghỉ hè, em Sùng Thị Vá, 12 tuổi, ở xã Lùng Tám được bố mẹ cho đến hợp tác xã để học vẽ sáp ong và thêu hoa văn trên vải thổ cẩm. Em từng bước làm quen với các công đoạn tạo nên một tấm vải. Sùng Thị Vá cho biết: “Em mong muốn học nghề để sau này có việc làm cho bản thân, đồng thời góp phần lưu giữ nghề truyền thống của dân tộc H'Mông”.
Từ đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ H'Mông, nhất là những nét vẽ của nghệ nhân Sùng Thị Cỏ, các sản phẩm từ vải lanh của hợp tác xã đã vươn tới nhiều thị trường nước ngoài. Nơi đây cũng trở thành điểm đến thu hút du khách khi ghé thăm Cao nguyên đá Đồng Văn. Khách đến hợp tác xã không chỉ để tìm hiểu quy trình làm vải lanh truyền thống mà còn mong muốn tận mắt chứng kiến những công đoạn để tạo nên một sản phẩm từ vải thổ cẩm. Góc làm việc của nghệ nhân Sùng Thị Cỏ luôn thu hút sự quan tâm của du khách. Họ quan sát và ghi lại những hình ảnh về đôi bàn tay cần mẫn của người nghệ nhân đã dành cả cuộc đời giữ nghề truyền thống.
