Phía sau mỗi hài cốt được tìm thấy là sự gian khổ, hiểm nguy, nhưng những bước chân đi tìm đồng đội ấy vẫn chưa bao giờ dừng lại.
Băng rừng, vượt suối chạy đua với thời gian
Tháng 8/2026, 30 cán bộ Đội quy tập hài cốt liệt sĩ 584, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị lên đường sang tỉnh Savannakhet (Lào), thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong mùa khô 2026-2027. Thượng tá Ngô Thanh Liêm, Đội trưởng cho biết, nhiệm vụ mùa khô 2026-2027 được triển khai trong điều kiện còn nhiều khó khăn, thách thức. Thời gian thực hiện nhiệm vụ dài hơn các đợt trước gần 4 tháng, chỉ tiêu được giao cũng cao hơn những năm trước, với yêu cầu tìm kiếm, quy tập 50 hài cốt liệt sĩ.
Trước yêu cầu đó, đơn vị tổ chức sinh hoạt, xây dựng ý chí quyết tâm cho cán bộ, chiến sĩ, nhân viên; xác định vai trò, trách nhiệm của từng cá nhân, nêu cao tinh thần “tận tâm, tận lực, tận nghĩa, tận tình”, coi đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
Được thành lập từ năm 1984, Đội 584 mang nhiệm vụ đặc biệt: Tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến tại tỉnh Savannakhet (Lào) và trên chính quê hương Quảng Trị. Hơn bốn mươi năm qua, cán bộ, chiến sĩ của đơn vị không quản khó khăn, lần theo từng thông tin, dấu tích chiến trường xưa để đưa các liệt sĩ trở về. Gần 4.000 liệt sĩ trong nước và 5.500 liệt sĩ ở nước ngoài đã được đơn vị phát hiện, quy tập thành công.
Thượng úy Nguyễn Thành Đạt, nhân viên Đội 584 cho biết, để hoàn thành nhiệm vụ, mỗi cán bộ, chiến sĩ đều chủ động tìm hiểu tiếng Lào, phong tục địa phương trước khi lên đường. Những người đi trước, có kinh nghiệm hướng dẫn cán bộ trẻ cách tiếp cận nhân chứng, thu thập thông tin.
Có những chuyến công tác kéo dài cả tuần giữa rừng sâu. Cán bộ, nhân viên phải gùi theo lương thực, dụng cụ đào tìm, tăng võng, thuốc men để hành quân bộ nhiều ngày liên tục. Đường rừng dốc đứng, trơn trượt; có nơi phải bám dây vượt vực, lội suối giữa dòng nước xiết mới đến được khu vực khảo sát. Đến khu vực nghi có mộ liệt sĩ, các tổ công tác phát cây mở đường, đào bới từng lớp đất đá, kiên trì dò tìm những dấu vết nhỏ nhất. Có địa điểm, anh em phải đào sâu nhiều mét, mở rộng phạm vi tìm kiếm hàng chục mét vuông mới phát hiện được dấu vết đầu tiên.
Theo Thượng úy Nguyễn Thành Đạt, bên cạnh khó khăn do địa hình, thời tiết khắc nghiệt thì thời gian chính là thách thức lớn đối với đội quy tập. Nhiều nhân chứng tuổi đã cao, trí nhớ giảm sút, có người đã mất. Những người còn nhớ thông tin lại sinh sống rải rác ở nhiều địa phương.
Có những địa điểm được cung cấp tọa độ nhưng khi cán bộ, nhân viên đến nơi, địa hình đã thay đổi hoàn toàn. Vì vậy, mỗi nguồn tin, dù là dấu hiệu bất thường trong lòng đất mà người dân phát hiện được trong lúc sản xuất, xây dựng, hay ký ức của một cựu chiến binh đều được đơn vị xác minh một cách cẩn trọng, chặt chẽ theo quy trình và tổ chức khảo sát thực địa, rà phá bom mìn trước khi tổ chức tìm kiếm, để bảo đảm an toàn.
Hành trình của nghĩa tình
Trước yêu cầu nhiệm vụ ngày càng khó khăn, Đảng ủy, chỉ huy Đội 584 triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng tìm kiếm, quy tập. Trong điều kiện thông tin về các phần mộ ngày càng khó xác định, sự giúp đỡ của người dân địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các tổ công tác thực hiện phương châm “4 cùng”: “Cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng Lào” với người dân các bản làng.
Tranh thủ ngày nghỉ, giờ nghỉ, cán bộ, nhân viên giúp người dân phát nương, thu hoạch mùa màng, sửa sang đường bản, vệ sinh môi trường. Các tổ quân y khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho người dân; đơn vị quyên góp, tặng quần áo, nhu yếu phẩm cho những gia đình khó khăn. Từ những việc làm cụ thể, mối quan hệ giữa bộ đội Việt Nam và nhân dân địa phương ngày càng được củng cố.
Trung tá Ngô Thanh Liêm khẳng định, nếu không có sự giúp đỡ của phía bạn Lào, từ chính quyền, lực lượng vũ trang đến người dân, hành trình tìm kiếm sẽ không thể đạt được kết quả cao nhất.
Vượt lên tất cả những gian nan, hiểm nguy nơi rừng sâu, điều thôi thúc những người lính quy tập bền bỉ đi tiếp chính là khoảnh khắc tìm thấy đồng đội. Sau nhiều ngày khảo sát, đào tìm giữa rừng sâu, khi từng dấu vết đầu tiên xuất hiện dưới lớp đất đỏ, cả tổ công tác gần như lặng đi. Đó có thể là một mảnh tăng võng đã mục, chiếc cúc áo, đôi dép cao su, chiếc bi-đông hay vài mẩu xương còn sót lại sau hàng chục năm nằm sâu trong lòng đất. Giữa rừng sâu nước bạn, những nén nhang được thắp lên trong niềm xúc động.
Thiếu tá Nguyễn Công Quyền, nhân viên Đội 584 chia sẻ: “Có những trường hợp khi quy tập được hài cốt liệt sĩ kèm theo di vật ghi tên tuổi, quê quán, cả đơn vị vui mừng như tìm lại được người thân của mình. Anh em nâng niu từng kỷ vật, cẩn thận lau sạch từng dòng chữ mờ trên tăng võng, bi-đông hay tấm nhôm khắc tên để phục vụ công tác xác minh danh tính. Đó không chỉ là niềm vui của những người trực tiếp làm nhiệm vụ mà còn là hy vọng đối với thân nhân các liệt sĩ sau bao năm chờ đợi tin tức”.
Hành trình tìm đồng đội nơi đại ngàn Trường Sơn vẫn còn nhiều gian nan phía trước. Nhưng với những người lính quy tập hôm nay, mỗi bước chân vượt núi, mỗi nhát cuốc giữa rừng sâu đều mang theo trách nhiệm thiêng liêng và lòng biết ơn sâu nặng đối với thế hệ cha anh đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc và nghĩa vụ quốc tế cao cả. Đó cũng là hành trình của nghĩa tình, của đạo lý và của sự tri ân không bao giờ khép lại.
